20 qarasha. Kazinform kúntizbesi. Jylnama
Kazinform oqyrman nazaryna 20 qarashaǵa arnalǵan ataýly kúnder men este qalar oqıǵalar kúntizbesin usynady.
ATAÝLY KÚNDER
Dúnıejúzilik balalar kúni
Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń usynysymen 1956 jyldan bastap jyl saıyn álemniń kóptegen elinde Dúnıejúzilik balalar kúni atalyp ótedi. Bul merekeni belgileý týraly sheshim 1954 jyly № 836 (IX) qararmen qabyldanǵan. Al 1959 jyly osy kúni «Bala quqyqtary deklaratsııasy», 1989 jyly «Bala quqyqtary týraly konventsııa» bekitildi.
Pedıatr kúni
Pedıatr kúni Dúnıejúzilik balalar kúnimen tyǵyz baılanysty. 1954 jyly BUU Bas Assambleıasy uıymǵa múshe memleketterge Balalar kúnin atap ótýdi usynǵan. Osy bastamany qoldaǵan elder merekeni BUU-nyń Bala quqyqtary deklaratsııasy qabyldanǵan kúnmen oraılastyrdy.
Balalardyń amandyǵy men densaýlyǵyn qorǵaýǵa arnalǵan bul mereke kóptegen elde pedıatrlardyń kásibı kúnimen qatar atalyp ótedi. Óıtkeni bala dúnıege kelgen sátten bastap onyń densaýlyǵyna qamqorlyq jasap, syrqatynyń aldyn alatyn alǵashqy maman — pedıatr. Sondyqtan álemniń kóptegen elinde bul eki mereke qatar toılanady.
ESTE QALAR OQIǴALAR
1923 jyly «Sovetskaıa step» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. 1932 jylǵy 20 qańtarda Qazaq ólkelik komıteti III plenýmynyń qaýlysymen basylymnyń ataýy «Kazahstanskaıa pravda» bolyp ózgertildi. Jańa ataýmen shyqqan gazettiń alǵashqy sany sol jyldyń 21 qańtarynda oqyrmanǵa jol tartty.
1998 jyly «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan Halyqaralyq ǵarysh stantsııasynyń alǵashqy modýli — «Zarıa» fýnktsıonaldyq-júk blogy ǵaryshqa ushyryldy.
2009 jyly Qazaqstandaǵy alǵashqy «Astana — Býrabaı» jedel avtojolyn paıdalanýǵa berý rásimi ótti.
Uzyndyǵy 224 shaqyrym bolatyn tasjol qurylysy 1-A tehnıkalyq sanat talaptaryna saı júrgizildi. Alty jolaqty jol saǵatyna 150 shaqyrym jyldamdyqpen júrýge eseptelgen.
2012 jyly Qaraǵandyda Ýkraınanyń Qurmetti konsýldyǵy ashyldy. Saltanatty rásimde konsýldyq qyzmet atqarý týraly kelisimge qol qoıylyp, konsýldyń ókilettigin rastaıtyn patent pen qabyldaýshy eldiń ony resmı tanyǵanyn kýálandyratyn ekzekvatýra tabystaldy.
2012 jyly Astanadaǵy Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy Ulttyq opera jáne balet teatrynda TMD jáne túrkitildes elderdiń zamanaýı kompozıtorlarynyń I halyqaralyq Camerata tempo festıvaliniń ashylý saltanaty ótti. Oǵan Qazaqstan, Reseı, Ázerbaıjan, Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Tatarstan (RF), Tájikstan, AQSh, Belgııa, Grýzııa, Túrkııa, Ulybrıtanııa jáne Frantsııadan kelgen mýzykanttar qatysty.
2012 jyly Qazaqstandaǵy bes ulttyq federatsııanyń bastamasymen «Sporttyq jekpe-jek jáne kúsh qoldanylatyn sport túrleri konfederatsııasy» zańdy tulǵalar birlestigi quryldy.
Búginde konfederatsııa quramyna Qazaqstan boks federatsııasy, Dzıýdo federatsııasy, Grek-rım, erkin jáne áıelder kúresi federatsııasy, Respýblıkalyq aýyr atletıka federatsııasy jáne Qazaqstan taekvondo federatsııasy (WTF) kiredi.
2012 jyly rejısser Dárejan Ómirbaevtyń «Stýdent» fılmi Portýgalııada ótken Lisbon & Estoril halyqaralyq kınofestıvalinde qazylar alqasynyń arnaıy júldesine ıe boldy. Kartına festıvaldiń negizgi baıqaý baǵdarlamasynda kórsetildi.
2013 jyly Londonda Qazaqstannyń Ulybrıtanııadaǵy elshiliginiń jańa ǵımaraty ashyldy. Dıplomatııalyq ókildik Pell-Mell kóshesine kóshirildi. Buǵan deıin elshilik ǵımaraty Ońtústik Kensıngton aýdanynda ornalasqan edi.
2014 jyly QR Ulttyq mýzeıinde kórnekti ǵalym, Qazaqstan arheologııa mektebiniń negizin qalaýshylardyń biri, tarıh ǵylymdarynyń doktory Kemel Aqyshevke arnalǵan «Uly dalanyń kemeńger ǵalymy» atty kórme ashyldy.
Kemel Aqyshev Eýrazııaǵa esimi tanylǵan arheolog retinde belgili. Ol álemge áıgili «Altyn adam» tabylǵan Esik qorǵanyn ashyp, táýelsiz Qazaqstannyń basty rámizderiniń birine aınalǵan tarıhı jádigerdi ǵylymı aınalymǵa engizdi.
2014 jyly Qazaqstan Respýblıkasy San-Tome jáne Prınsıpı Demokratııalyq Respýblıkasymen jáne Serra-Leonemen dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatty.
San-Tome jáne Prınsıpı Demokratııalyq Respýblıkasy — Afrıkanyń Gvıneıa shyǵanaǵynda, ekvator boıynda ornalasqan aral memleket. El aýmaǵy eki iri — San-Tome men Prınsıpı aralynan jáne birneshe shaǵyn jartasty araldan turady. Jalpy jer kólemi — 1 001 sharshy shaqyrym. Resmı tili — portýgal tili. Astanasy — San-Tome qalasy, ulttyq valıýtasy — dobra. Memleket basshysy — bes jyl merzimge jalpyhalyqtyq tikeleı jáne jasyryn daýys berý arqyly saılanatyn Prezıdent. Ol bir ret qaıta saılana alady.
Serra-Leone — Batys Afrıkada, Atlant muhıtynyń jaǵalaýynda ornalasqan memleket. Jer kólemi — 72,3 myń sharshy shaqyrym. Astanasy — Frıtaýn qalasy. Resmı tili — aǵylshyn tili, ulttyq valıýtasy — leone. Memleket ári Úkimet basshysy — bes jyl merzimge jalpyhalyqtyq daýys berý arqyly saılanatyn Prezıdent. Ol qaıta saılanýǵa jáne eldiń Qarýly kúshteriniń Joǵarǵy bas qolbasshysy bolýǵa quqyly.
2017 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń (EYDU) Bilim berý saıasaty jónindegi komıtetiniń jumysyna qatysýǵa shaqyrtý aldy. Bul — bilim berý men ekonomıka salalarynda joǵary kórsetkishterge qol jetkizgen Qazaqstanǵa kórsetilgen zor senim ári yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa degen umtylystyń belgisi. Komıtet jumysyna qatysý týraly usynys qazaqstandyq bilim berý júıesiniń halyqaralyq deńgeıde moıyndalǵanyn jáne elimizdiń adamı kapıtaldy damytýda durys baǵyt tańdaǵanyn kórsetti.
2018 jyly qazaqstandyq ánshi Danelııa Týleshova «Junior Eurovision» án baıqaýyna qatysýshylarmen birge Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenkonyń qabyldaýynda bolyp, oǵan kádesyı — úıdi til-kózden saqtaıtyn tumar syılady.
Danelııa Týleshova ulttyq irikteý kezeńinde jeńiske jetip, Mınskide ótken halyqaralyq «Junior Eurovision» án baıqaýynda Qazaqstan atynan óner kórsetken alǵashqy ánshi atandy.
2019 jyly Almatyda Denıs Ten atyndaǵy stıpendııa taǵaıyndaldy. Alǵashqy stıpendııa Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıtetiniń úzdik úsh stýdentine tabystaldy.
Ataýly stıpendııa oqý úlgerimi joǵary, sonymen qatar sportpen belsendi aınalysatyn stýdentterge beriledi. Ony magıstratýrada belgili qazaqstandyq mánerlep syrǵanaýshy Denıs Ten bilim alǵan ýnıversıtettiń rektoraty taǵaıyndady.
Marapattaý rásimine qurmetti qonaq retinde Denıs Tenniń anasy Oksana Alekseevna Ten qatysty.
2020 jyly Atyraý qalasynda Mahambet atyndaǵy akademııalyq qazaq drama teatrynyń aldyna qazaq óneriniń kórnekti ókilderi, halyq ártisteri Sábıra Maıqanova, Nurmuhan Jantórın, Asanáli Áshimov pen Hadısha Bókeevaǵa arnalǵan eskertkish ornatyldy. «Shyǵarmashylyq áńgime» dep atalatyn músindik kompozıtsııanyń avtory — sáýletshi-músinshi Gúlfııa Meldesh.
2022 jyly Qazaqstanda kezekten tys Prezıdent saılaýy ótti. Saılaý qorytyndysy boıynsha Qasym-Jomart Toqaev saılaýshylardyń 81,3 paıyz daýysyn jınap, Memleket basshysy laýazymyna qaıta saılandy.
2022 jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qyzmettik mindetin atqarý kezinde aýyr jaraqat alyp, aýrýhanada kóz jumǵan Astana qalasy Tótenshe jaǵdaılar departamentiniń órt sóndirý jáne avarııalyq-qutqarý jumystary qyzmetiniń jedel kezekshisiniń kómekshisi Asqar Zabıkýlınniń týǵan-týystary men jaqyndaryna kóńil aıtý jedelhatyn joldady.
Batyr órt sóndirýshiniń esimin máńgi este qaldyrý maqsatynda Prezıdenttiń tapsyrmasymen elordadaǵy kóshelerdiń birine Asqar Zabıkýlınniń esimi berildi.
2022 jyly qazaqstandyq bıshiler Maksım Jılenkov pen Arına Molochnıkova sporttyq bı tarıhynda tuńǵysh ret álem chempıony atandy. Latvııanyń Salaspıls qalasynda ótken dúbirli dodada Qaraǵandydaǵy «Sofııa» bı klýbynyń atynan óner kórsetken jup top jardy. Álem birinshiligine 32 eldiń bıshileri qatysty.
2023 jyly Meksıkanyń Gvadalahara qalasynda ótken aýyr atletıkadan jasóspirimder arasyndaǵy álem chempıonatynda qazaqstandyq Edige Emberdi altyn medal jeńip aldy. 18 jastaǵy sportshy 81 kelige deıingi salmaq dárejesinde álem chempıony atandy. Ol qos jattyǵýdyń qorytyndysy boıynsha 336 keli (145+191) kóterip, úzdik nátıje kórsetti.
2024 jyly Qazaqstannyń eki qalasynda Ulttyq beınemonıtorıng júıesi iske qosyldy. Innovatsııalyq jobany Іshki ister mınıstrligi, Ulttyq qaýipsizdik komıteti jáne Tsıfrlyq damý, ınnovatsııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi birlesip ázirledi. Jasandy ıntellekt tehnologııalaryna negizdelgen júıe izdeýde júrgen adamdardy tanýǵa, qoǵamdyq oryndarda qaraýsyz qalǵan zattar týraly belgi berýge jáne quqyq buzýshylyqtardy avtomatty túrde tirkeýge múmkindik beredi. Sondaı-aq kompıýterlik kórý tehnologııasy kóliktiń markasy, modeli men túsi boıynsha ony anyqtaı alady. «Aqyldy» kameralar temirjol vokzaldary, áýejaılar, qonaqúıler, kósheler, jol qıylystary men saýda-oıyn-saýyq ortalyqtaryn baqylaıdy.
2025 jyly Almaty Dúnıejúzilik týrıstik alıanstyń (World Tourism Alliance) tolyqqandy múshesi atandy. Qalaǵa uıym qataryna qabyldanǵanyn rastaıtyn sertıfıkat Qytaıdyń Hanchjoý qalasynda ótken WTA-nyń jyl saıynǵy «Sıanhý — 2025» is-sharasynda resmı túrde tabystaldy.
Dúnıejúzilik týrıstik alıans — týrızmdi turaqty damytýǵa baǵyttalǵan, 41 elden 251 qatysýshyny biriktiretin halyqaralyq úkimettik emes uıym. Uıymǵa múshelik saraptamalyq derekterge, bilim berý resýrstaryna jáne halyqaralyq áriptestik baılanystarǵa jol ashady. Alıans memlekettik organdar, bıznes ókilderi men sarapshylar qaýymdastyǵynyń basyn qosady. Ol halyqaralyq týrızmdi damytýǵa járdemdesip, zertteýler júrgizedi, konsýltatsııalyq qoldaý kórsetedi jáne kadrlar daıarlaýmen aınalysady. Sondaı-aq memlekettik jáne jeke sektor arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtady.
2025 jyly ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń ǵalymdary tuqymdardy bıoydyraıtyn modıfıkatsııalanǵan polımerlermen qaptaý tehnologııasyn ázirlep, aýyl sharýashylyǵynda sýdy únemdeýdiń tıimdi tásilin usyndy. Zertteý barysynda mamandar aýyl sharýashylyǵy jáne jemis-jıdek daqyldarynyń tuqymdaryn óńdeý úshin polımerli gıdrogelderdi, sazdy, kúrish qaýyzynyń kúlin jáne krahmal eritindisin qoldanǵan. Nátıjesinde osyndaı qurammen qaptalǵan tuqymdardyń kádimgi tuqymdarǵa qaraǵanda áldeqaıda jaqsy ónetini anyqtaldy. Alǵashqy óskinder 7-8 kúnde paıda bolyp, japyraqtary tyǵyz ári tózimdi keledi. Sonymen qatar arnaıy qaptalǵan tuqymdar ylǵaldy kóbirek saqtaıdy. Bul jıi sýarýdy qajet etpeı, aptasyna bir ret sýarýǵa múmkindik beredi. Joba jetekshisiniń aıtýynsha, bul tehnologııa aýyl sharýashylyǵynda sý resýrstaryn tıimdi paıdalanýǵa jol ashady.
2025 jyly Pavlodar oblysynda ferrosılıtsıı óndiretin jańa zaýyt iske qosyldy. Kásiporyn qurylysyna «EkibastuzFerroAlloys» JShS 92 mlrd teńge ınvestıtsııa tartty. Zaýyt jylyna 240 myń tonna ferrosılıtsıı óndirýge qaýqarly.