2 mln adamnyń qoly jınaldy: Oljas Súleımenov polıgon jabylǵan kúndi eske aldy
ALMATY. QazAqparat – Almatyda qoǵam qaıratkeri, aqyn, jazýshy Oljas Súleımenovpen kezdesý ótti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Oljas Súleımenovtiń bastamasymen 1989 jyly 28 aqpanda ıadrolyq qarýǵa qarsy qozǵalys qurylǵan bolatyn. Bıyl bul dataǵa 30 jyl tolyp otyr.
«Bizdiń jerimizde 1949 jyldan bastap 1989 jylǵa deıin 40 jyl atom bombasynyń synaǵy júrdi. 1989 jyldyń 10 qazanynda sońǵy jarylys boldy. Bul, uly kún bolyp tarıhta qaldy», - dedi ol.
Polıgondy jabý týraly qozǵalys paıda bolǵan kezde oǵan 2 mln jýyq adam qoldaý bildirgen.
«Sol kezde Jazýshylar odaǵynyń aldyndaǵy sherýdi kórgen bolarsyzdar. 1986 jylǵy jeltoqsan kóterilisinen keıingi birinshi sherý boldy. Myńdaǵan adam jınaldy. Sol jerde «Nevada-Semeı» qozǵalysy quryldy. Sebebi, jer betinde eki ıadrolyq polıgon boldy. Olardyń biri Nevada shtatynda bolsa, ekinshisi Qazaqstannyń Semeı qalasynda ekeni belgili edi. Bular sıam egizderi sekildi. Buǵan deıin biz Nevada polıgony úshin kúresip kelgenbiz. Biraq, esh nátıje bolmady. Qalaı Semeı polıgony jabyldy. Solaı jer betindegi 5 polıgon túgel jabyldy», - dedi aqyn.
Qoǵam qaıratkeri atom jarylystarynan soń aýtızm dertine shaldyqqan balalar kóp týa bastaǵanyn aıtty. «Balasynyń dertinen sharshaǵan ata-analardy da kórdik. Qazir Qazaqstanda ár 60-shy bala dúnıege «aýtızm» dıagnozymen keledi. Eger synaqtar toqtamasa ár 5-shi bala naýqas bolyp týatyn edi. Bul jarylystar bizge osyndaı ulttyq qasiret ákeldi», - dedi O.Súleımenov.
Onyń aıtýynsha, osy jetistikke jetý úshin Keńes odaǵynyń iri áskerı ónerkásiptik keshenine qarsy turý kerek bolǵan. Álbette, eki jaqtyń kúshi teń bolmaǵan.
«Bul taqyryp qazaqstandyqtardyń bas kóterýine ákeldi. Sol kezde minberlerden «kim maǵan qol qoıylǵan paraǵyn ákeledi. Sol osy uıymǵa múshe bolady» degen úndeý aıttym. 2 mln adamnyń qoly jınaldy. Barlyq oqý oryndary, ýnıversıtetter, aýyldarda osy qozǵalys belsendi kúsh ala bastady. Mıllıondaǵan qoldy biz ókinishke oraı saqtap qoımappyz. Bul álemdegi eń kúshti antııadrolyq qozǵalys boldy», - dedi ol.
1990 jyly mamyrda Almatyda halyqaralyq uıymdardyń qatysýymen úlken konferentsııa uıymdastyrylǵan.
«Tek Amerıkanyń ózinen 300-ge jýyq delegat keldi. Japon, frantsýz, búkil álem ulttarynyń ókilderi Almatyǵa jınaldy», - dedi aqyn.
1991 jyly qańtarda Nıý-Iork qalasynda Jahandyq ıadrolyq qarýǵa qarsy alıans quryldy.
«Osy kezdesýde parlamentaralyq referendým ótkizý týraly sheshim qabyldandy. Ár memlekettiń 200-ge jýyq parlamentine ıadrolyq qarý kerektigi týraly saýal joldandy. Olardyń kópshiligi qajeti joqtyǵyn aıtty. 1991 jylǵy konferentsııadan soń bizdiń qatysýshylar Nıý-Iork qalasynan Nevadaǵa baǵyt aldy. «Qazaqstan ıadrolyq qarýdy toqtatty, endi bizdiń kezek» degen urandarmen kóshege shyqty. Jer betinde ár elde antııadrolyq uıymdar boldy. Biraq tek Qazaqstanda ǵana ıadrolyq qarýǵa qarsy qozǵalys quryldy», - dedi O.Súleımenov.
1992 jyly polıgon jabylǵan soń Semeı oblysynyń turǵyndary birneshe jyl boıy belgili bir kólemde járdemaqy alyp turdy. Nevada turǵyndaryna semeılikterge qaraǵanda birneshe ese kóp somada járdemaqy berilgen.
