2 qazan. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Halyqaralyq zorlyqqa qarsy kún

BUU Bas Assambleıasy tarapynan 2007 jylǵy 27 maýsymda (BUU A/RES/61/271 qarary) belgilendi. 2007 jyldan bastap jyl saıyn 2 qazanda kúsh qoldanbaý fılosofııasynyń negizin qalaýshy Mahatma Gandıdiń týǵan kúninde atalyp ótedi. Osy halyqaralyq kúnniń maqsaty, Bas Assambleıanyń qararynda aıtylǵanyndaı, beıbitshilik, tózimdilik, túsinistik jáne kúsh qoldanbaý mádenıetin bekitýge qol jetkizý. Qarar barsha adamdy osy kúndi toılaýǵa shaqyrady.

Qazaqstanda tehnıkalyq, kásiptik jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý salasynyń jumyskerleri kúni

Bul mereke Qazaqstandaǵy kásibı merekeler tizimine 2025 jyldyń qańtarynda qosyldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń tehnıkalyq, kásiptik jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý qyzmetkerleri kúni — muǵalimderdiń, óndiriske oqytatyn sheberlerdiń, kolledj oqytýshylarynyń, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý júıelerinde jumys isteıtin barlyq mamandardyń qurmetine belgilengen kásibı mereke. Mereke muǵalimder men nusqaýshylardyń el ekonomıkasy úshin bilikti kadrlardy daıarlaýǵa qosqan úlesin moıyndaýǵa; bilim berý salasyndaǵy mamandyqtardyń bedelin arttyrýǵa; kolledjder, lıtseıler, oqý ortalyqtary jáne tehnıkalyq mektepter muǵalimderine alǵys bildirýge; jáne mektep pen ýnıversıtet arasyndaǵy mańyzdy býyn retinde TjKB men joǵary oqý ornynan keıingi bilim berýdiń mańyzdylyǵyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1982 jyly Nurǵısa Tilendıev atyndaǵy Akademııalyq folklorlyq-etnografııalyq orkestr quryldy. Orkestr ǵasyrlar boıy baǵa jetpes mádenı mura bop kele jatqan qazaq ulttyq mýzykalyq aspaptarynyń baı qorymen tanysý múmkindigin beredi. «Otyrar sazy» orkestrinde dombyra men qobyzdan tys jetigen, sherter, shańqobyz, mesqobyz, syrnaı, sazsyrnaı, sybyzǵy, sondaı-aq asataıaq, daýylpaz, tuıaqtas, qońyraý, qaıraq sııaqty soqpaly aspaptardyń daýysynan sýsyndaýǵa bolady.

1991 jyly Keńes Odaǵynyń Batyry, tuńǵysh qazaq ǵaryshkeri Toqtar Áýbákirov KSRO ǵaryshker-ushqyshy Aleksandr Volkov, Avstrııa Respýblıkasynyń azamaty Frants Fıbek úsheýi «Soıýz TM-13» ǵarysh kemesimen ǵaryshqa attandy. Sonymen qatar osy kúni Elbasy Nursultan Nazarbaev Baıqońyr ǵarysh aılaǵynan respýblıkanyń Ulttyq aeroǵaryshtyq agenttigin qurý týraly jarııa etti.

1992 jyly TMD-da jańa úlgidegi alǵashqy joǵary oqý orny — Qazaqstan menedjment, ekonomıka jáne boljaý ınstıtýty (KIMEP) ashyldy.

2009 jyly Qazaqstan ashyq daýys berý jolymen 2 jyl merzimge Standarttaý jónindegi halyqaralyq keńeske saılandy. Qazaqstannyń kandıdatýrasy ISO Keńesine AQSh, Japonııa, Izraıl, Avstrııa, Polsha, Ońtústik Afrıka Respýblıkasy jáne taǵy basqa elderdiń attarynan usynyldy. Uıym 700-den astam halyqaralyq uıymmen yntymaqtastyq qurǵan jáne álemniń 162 eliniń basyn qosyp otyr. Al ISO Keńesine 18 el kiredi.

2013 jyly Almatyda Qazaqstan kınoakademııasynyń resmı túrde ashylýy ótti.

2015 jyly QR Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń basqarýyndaǵy Almaty, Qaraǵandy, Shymkent qalalarynyń respýblıkalyq áskerı mektep-ınternattary QR Qorǵanys mınıstrliginiń qaramaǵyna berildi. Al bul mektepterdiń tárbıelenýshileri ulandyqtar dep atalatyn bolady.

2016 jyly Meksıka Qurama Shtattarynyń Depýtattar kongresinde (Meksıka Parlamentiniń tómengi palatasy) Qazaqstannyń Meksıkadaǵy Elshiliginiń bastamasymen «Meksıka-Qazaqstan» parlamenttik dostyq tobynyń resmı qurylý saltanaty boldy.

2019 jyly Soltústik Qazaqstan oblysy Ýálıhanov aýdanynda arheologtar tarıhı mańyzy bar Altyn Orda dáýirine jatatyn kóne mazarlardyń ornyn tapty. Sileti ózeniniń boıynda XIV–XV ǵasyrlarǵa jatatyn kóne mazarlardyń orny tabyldy. Kóne kesenelerdiń ornyn elimizdegi ataqty arheologtar ashqan. Solardyń biri — Tımýr Smaǵulov. Ol — tanymal ǵalym, orta ǵasyrlar boıynsha maman. Álemge tanylǵan «Úrjar hanshaıymy» tarıhı jádigerin tapqan. Al Anatolıı Pleshakov — soltústikqazaqstandyq professor, Botaı mádenıetin ashýshylardyń biri.

2019 jyly QR Ulttyq Banki nomınaldyq quny 5000 jáne 500 teńgelik «Úki» eskertkish kúmis monetalaryn aınalymǵa shyǵardy.

2020 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Senaty janynan Jas sarapshylar klýby quryldy. Klýb quramyna túrli sala ókilderi kirdi: zańgerler, ekonomıster, qarjygerler, saıasattanýshylar, áleýmettanýshylar, dárigerler, fılologtar jáne basqalary. Olardy qoǵam ıgiligi úshin jumys isteýge degen umtylys biriktiredi.

2021 jyly 37-shi áýe shabýyldaý brıgadasyna Keńes Odaǵynyń Batyry, general-maıor Ivan Panfılovtyń, 5-shi mehanıkalandyrylǵan brıgadaǵa Keńes Odaǵynyń Batyry, Halyq Qaharmany, polkovnık Baýyrjan Momyshulynyń esimi berildi.

Áskerı bólimderge áskerı basshylardyń esimderin berý áskerı dástúr sabaqtastyǵyn saqtaýǵa kómektesedi jáne fashızmdi jeńýge, áskerı ǵylymdy, taktıka men operatıvtik ónerdi damytýǵa eleýli úles qosqan aty ańyzǵa aınalǵan qolbasshylardy máńgi este qaldyrady.

2024 jyly Qazaqstannyń Ulttyq banki «SHAŃYRAǴYŃYZ SHATTYQQA TOLSYN» monetasyn aınalymǵa shyǵardy. Moneta jerdegi beıbitshilik pen úıdiń jylýy ıdeıasyn bildiredi. «Shańyraǵyńyz shattyqqa tolsyn» — adamdardyń bir-birimen tatý-tátti ómir súrýin, al úı ıeleriniń amandyq pen tynyshtyǵyn tileý.

2025 jyly Astanada Digital Bridge 2025 halyqaralyq tehnologııalyq forýmy ashyldy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev forýmnyń jalpy otyrysynda sóz sóıledi. Іs-sharaǵa Vengrııa prezıdenti Tamash Shýıok qurmetti qonaq retinde qatysty. Spıkerlerdiń arasynda Telegram negizin qalaýshy jáne SEO Pavel Dýrov; Sinovation Ventures kompanııasynyń bas dırektory Lı Kaı-fý; Stenford ýnıversıtetiniń ǵylymı qyzmetkeri jáne Google sarapshysy Pıter Norvıg; G42 International kompanııasynyń bas dırektory Mansýr Ibragım Ál-Mansýrı; Stenford ýnıversıtetiniń professory Ilıa Sterbýlaev jáne joǵary tehnologııalyq ındýstrııanyń basqa da ókilderi boldy.

2025 jyly Ulttyq qoljazbalar jáne sırek kezdesetin kitaptar ortalyǵynyń mamandary qazaq halqynyń eń qundy qazynalarynyń biri — «Edige bı» eposynyń ejelgi qoljazbasynyń faksımılııalyq basylymyn tsıfrlandyryp, basyp shyǵardy. «Edige bı» eposynyń qoljazbasyn shamamen XV ǵasyrda belgisiz avtor jazyp qaldyrǵan. Bul shyǵarmanyń alǵashqy nusqalaryn 19 ǵasyrdyń basynda qazaq ǵalymy, shyǵystanýshy Shoqan Ýálıhanovtyń ákesi Shyńǵys Ýálıhanov kóshirip jazǵan. Epos túrki tilderinde sırek kezdesetin kóne sóz tirkesterimen, sóz qoldanystarymen erekshelenedi, bul onyń shyǵý tegi ejelgi zamandarǵa baryp tireletinin kórsetedi. Jyr Edigeniń týylýynan bastalyp, onyń Toqtamyshtyń uly Qadirberdi qolynan qaza tabýymen aıaqtalady. Ańyz boıynsha, Edige qazir onyń esimimen atalatyn qasıetti Ulytaýdyń bıik shyńdarynyń birinde jerlengen. Epos alǵash ret 1905 jyly Sankt-Peterbýrgte professor P. M. Melıoranskııdiń redaktsııasymen «Edige men Toqtamysh týraly ańyz» degen atpen jaryq kórdi.