1937-1938 jyldary 600 myń adam ólim jazasyna kesildi
ASTANA. 24 mamyr. QazAqparat - 1921-1940 jyldary «revolıýtsııaǵa qarsy jáne erekshe qaýipti memlekettik qylmystayr úshin» 3 mıllıonnan astam adam sottaldy.
Bul týraly búgin QR Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Memleket tarıhy ınstıtýty dırektorynyń orynbasary, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Janna Qydyralına aıtty..
«Taǵdyrlary qıylǵan jandardyń sany asa kóp boldy. 1921-1940 jyldary «revolıýtsııaǵa qarsy jáne erekshe qaýipti memlekettik qylmystary úshin» Qazaqstanda 3 mln. 80 myń 574 adam sottaldy. Sonyń ishinde 1937-1938 jyldary 1 mln. 344 myń adam lagerlerge qamaldy. Olardyń 600 myńy ólim jazasyna kesildi», - deıdi XX ǵasyrdyń 30-shy jyldaryndaǵy Qazaqstannyń saıası-áleýmettik jaǵdaıy: ashtyq pen qýǵyn-súrgin tarıhy» atty konferentsııada sońǵy derekterdi keltirgen J. Qydyralına.
Onyń aıtýynsha, sol jyldary Qazaqstan aımaǵynda Gýlag qurylymynyń eń iri lagerleri ornalasqan. Aljır, Steplag, Karlag syndy lagerlerge búkil Keńes Odaǵynan 5 mıllıonnan astam adam aıdaldy. Lagerge qamalysymen adam óziniń atynan, teginen, tipti azamattyq mamandyǵynan aıyrylatyn. Olardy tek arqasynda, qolynda bolǵan lagerlik jeke nomerlerden jáne qashqyndardy atý úshin arnalǵan tizelerindegi nysana boıynsha ǵana aıyrý múmkin edi.
Mundaı lagerlerde ólim-jitim óte kóp boldy. Karlag-tyń qabyrǵasynda 1940-1950 jyldardyń ózinde 10 myń sottalýshy kóz jumdy. 1943 jyly aı saıyn 1000 adam tar qapasta jan tapsyryp jatty.
Jalpy Qazaqstan jerinde Gýlag júıesiniń 93 lageri bolǵan. 1920-1950 jyldary KSRO-nyń totalıtarlyq rejıminen qurban bolǵan keńes adamdarynyń deni «revolıýtsııaǵa qarsy qylmystary úshin» sottalǵan. Bul qylmys úshin 6 aı bas bostandyǵynan aıyrýdan bastap, ólim jazasyna kesýge deıingi jazalar qoldanyldy. Sonymen qatar týystary men jaqyndarynyń kinási úshin de jaýapkershilikke tartý sharalary engizildi. Álemde barlyq zamandar men halyqtarlardyń birde-bir saıası formatsııasy osyǵan uqsas náýbetti bastan keship kórmegen.
2012 jyl - 1932-1933 jylǵy ashtyq qurbandarynyń 80 jyldyǵy jáne 1937 jylǵy jappaı qýǵyn-súrgin qurbandarynyń 75 jyldyǵy jyly dep belgilendi. Osy kúni olardyń týǵan-týystary totalıtarlyq júıeniń qurbandaryn eske alýda. Jalpy esep boıynsha Qazaqstan, Belarýs, Ýkraına, Reseı elderinde ashtyq pen aýrýdan 7 mıllıonǵa jýyq adam qyrylǵan. Sol jyldary Qazaqstan óziniń 1,5 mln.-nan astam halqyn joǵaltty. 600 myń qazaq týǵan jerlerin tastap, ózge elderge bas saýǵalap kóshýge májbúr boldy.
