19 mamyr. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

19 mamyr, SENBІ

Túrkııada jastar jáne sport kúni. Bul kún Túrkııanyń ulttyq merekesi bolyp sanalady. Mereke bastapqysynda jastarmen de, sportpen de eshqandaı baılanyspaǵan. Qara teńizdiń Samsýn Portynda Túrik respýblıkasynyń birinshi prezıdenti Mustafa Kemal Atatúrik 1919 jyldyń 19 mamyrynda sheteldik ınterventsııaǵa qarsy mobılızatsııa jarııalady. Sol kezde Túrkııa men Grekııa soǵysyp jatqan bolatyn. Táýelsizdik úshin ulttyq qozǵalystyń negizin jastar qurady. Atatúrik respýblıkanyń bolashaǵyn qurýdy jastardyń qolyna bere otyryp jańa memlekettiń mańyzdy elementin jasaýdy kózdedi.

 Túrikmenstanda XVIII ǵasyrdaǵy túrikmen aqyny Mahtumquly poezııasynyń merekesi.

 ESTE QALAR OQIǴAALAR

15 jyl buryn (1997) «Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń densaýlyǵyn qorǵaý týraly» Zań qabyldandy.

7 jyl buryn (2005) Almaty qalasynda «Tamyr» jýrnalynyń aǵylshyn tilindegi basylymynyń tusaýy kesildi. Atalmysh basylymda otandyq avtorlardyń fılosofııalyq, mádenı jáne basqa da taqyryptarǵa jazǵan eńbekteri aǵylshyn tilinde jaryq kóredi. Jýrnaldyń bas redaktory - Áýezhan Qodar.

17 jyl buryn (1995) Almatyda Elbasy N.Nazarbaevtyń qatysýymen banknottyq fabrıkasy ashyldy.

Banknottyq fabrıka jalǵan aqsha belgilerinen qorǵaıtyn, kórkem jáne polıgrafııalyq ónimdi joǵary deńgeıde oryndaıtyn biregeıli jabdyqtardan qurylǵan. Onyń menshikti bazasynan nomınaly 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10000 teńgelik banknottar shyǵarylǵan. Qazir fabrıkada banknotalardan basqa tólqujat, kýálik, dıplom, attestat, kýálik qaǵaz, aktsız markalary sııaqty qujattardyń júzden astam túrleri shyǵarylady.

7 jyl buryn (2005) Astanada Belarýs Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Elshiligi ashyldy. Elshiliktiń ashylý saltanatyna Elbasy Nursultan Nazarbaev pen Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko qatysty.

Qazaqstan Respýblıkasy men Belarýs Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jyldyń 16 qyrkúıeginde ornaǵan.

7 jyl buryn (2005) qaraǵandylyq Vasılıı Kýznetsov «TMD elderiniń eńbek sińirgen energetıgi» belgisimen marapattaldy. Marapattaý qujatyna TMD-daǵy elektrenergetıkalyq keńesiniń prezıdenti Anatolıı Chýbaıs qol qoıdy.

Vasılıı Pavlovıch Kýznetsovtyń búkil eńbek joly energetıka salasymen baılanysty. Ol Qaraǵandyǵa Máskeýden kóship kelgen. Ortalyq dıspetcherlik qyzmetinde jumys istep, keıin sol ortalyqty basqardy. Temirtaýdaǵy KarGRES-1, Jezqazǵandaǵy TETs-ti ornatýǵa jáne turba generatorlardy iske qosýǵa óziniń úlesin qosty. Energetıkalyq kásiporyndarǵa paıdalanýǵa arnalǵan nusqaýlardy jasap shyǵarǵan. Birneshe ret ordendermen jáne medaldermen marapattalǵan.

ESІMDER

99 jyl  buryn (1913-1994) metallýrg, tehnıka ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi ONAEV Ibragım Ábilǵazyuly dúnıege keldi.

Pavlodar oblysynyń Baıanaýyl aýdanynda týǵan. Qazaq taý-ken metallýrgııa ınstıtýtyn bitirgen. 1941-1944 jyldary Qarsaqpaı mys qorytý zaýytynda jumys istegen. 1944-1974 jyldary - Metallýrgııa jáne ken baıytý ınstıtýtynyń aspıranty, ǵylymı qyzmetkeri, zerthana meńgerýshisi, dırektordyń orynbasary. 1974-1994 jyldary Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi bolǵan. Ǵalymnyń negizgi ǵylymı eńbekteri tústi metallýrgııa shıkizattaryn óńdeýdiń jańa tásilderin jetildirýge arnalǵan. Ortalyq Qazaqstandaǵy mys kenderinen óndirilgen kentastar men kontsentrattardy balqytý protsesin keshendi túrde jetildirý isin júrgizgen. Tústi metallýrgııa salasyndaǵy shteındi-qojdy júıelerdiń fızıka-hımııa qasıetterin zerttegen. Metall-shlak jáne shteın-qoj-gazdyq faza júıesindegi metaldardyń taralý zańdylyqtaryn ashqan. Mysty jáne polımetaldyq materıaldy shashyrandy kúıde tsıklondyq (kıvtsettik) balqytýdyń erekshe tehnologııasyn jasaǵan avtordyń biri bolǵan. Onaev 300-ge jýyq ǵylymı eńbektiń, 28 ónertabystyń avtory.

«Eńbek Qyzyl Tý» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

54 jyl buryn (1958) Almaty ekonomıka ınstıtýtynyń ǵylymı jumystar jónindegi prorektory, zań ǵylymynyń doktory, jazýshy, Qazaqstan Jazýshylar jáne Jýrnalıster odaqtarynyń múshesi, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy B.Qarataev atyndaǵy syılyǵynyń laýreaty ALAÝHANOV Esbergen dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynda týǵan. Tashkent memlekettik ýnıversıtetiniń zań fakýltetin, ıAsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń ekonomıka fakýltetin bitirgen. 1993-2003 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy Saryaǵash aýdandyq sotynyń tóraǵasy, Ońtústik Qazaqstan oblystyq soty  qylmystyq isteri boıynsha alqasynyń tóraǵasy, Shyǵys Qazaqstan oblystyq Ádilet basqarmasynyń bastyǵy, oblystyq qarjy polıtsııasy departamentiniń bastyǵy. 2003-2004 jyldary mańǵystaý oblystyq qarjy polıtsııasy departamentiniń bastyǵy. Qazirgi qyzmetinde 2004 jyldan bastap isteıdi. Onyń monografııalary, oqýlyqtary, oqý quraldary, «Qylmysqa tosqaýyl», «Ajaldyń túsi», «Qasıetti mekendegi qala» atty shyǵarmalary jaryq kórgen.

Medaldarmen marapattalǵan.

73 jyl buryn (1939) fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń professory SAHAEV Sháriphan dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Orta Azııa memlekettik ýnıversıtetin, Sankt-Peterbordaǵy KSRO Ǵylym akademııasy bóliminiń aspırantýrasyn bitirgen. 1965-1995 jyldary - S.Aspandııarov atyndaǵy ulttyq ýnıversıtette, Qazaqstan Ǵylym akademııasynda qyzmet atqarǵan. 1995 jyldan beri Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetinde isteıdi.

Ǵalymnyń negizgi ǵylymı eńbekteri munaı-gaz salasyna arnalǵan. Onyń ǵaryshty zertteý jumystary Reseıde, Ýkraınada jáne Amerıkada jaryq kórgen. 70-ten astam ǵylymı eńbeg, 5 oqý quraly jáne 1 monografııasy bar.

48 jyl buryn (1964) QR-nyń Indonezııa Respýblıkasyndaǵy, Brýneı-Darýssalamdaǵy, Fılıppın Respýblıkasyndaǵy elshisi,  ekonomıka ǵylymynyń kandıdaty ATAMQULOV Beıbit Bakiruly dúnıege keldi.

Almaty oblysynda týǵan. Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. Eńbek jolyn Shymkent qorǵasyn zaýytynan bastaǵan. 1995-1996 jyldary - «Qaraǵandy metallýrgııalyq kombınaty» memlekettik aktsıonerlik qoǵamy bas dırektorynyń birinshi orynbasary. 1996-2002 jjyldary - «Rahat-MetalS» kompanııasynyń prezıdenti. 2002-2006 jyldary - «Rahat» kompanııasynyń prezıdenti, Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. 2006-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Reseı Federatsı\syndaǵy Elshiliginiń keńesshisi. 2007-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Irandaǵy Elshiliginiń keńesshi-elshisi, Maındaǵy Frankfýrttaǵy bas  konsýly boldy.. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldan bastap isteıdi.

43 jyl buryn (1969) aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, eki márte Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti stıpendııasynyń ıegeri BALQYBEK Ámirhan dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitigen. Shardara aýdandyq «Ósken óńir», respýblıkalyq «Jas alash», «Ana tili» gazetteriniń, «Parasat» jýrnalynyń tilshisi, «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bólim meńgerýshisi qymzetterin atqarǵan. Qazir «Jas qazaq» respýblıkalyq gazeti ádebıet jáne ǵyylym bóliminiń redaktory bolyp isteıdi.

Aqynnyń bir qatar óleńderi «Jas aqyndar poezııasynyń antologııasy», «Aýyldan ushqan aqqýlar», «Tolqynnan tolqyn týady» ujymdyq jınaqtaryna engen. «Metamorfoza», «Synǵan sáýleniń shaǵylysýy» jyr kitaptarynyń avtory.

38 jyl buryn (1974) ánshi, kompozıtor, aıtys aqyny, «Zikir-Allah, Nur-Allah» ánderimen qazaq dalasynda ılláhı janryn tuńǵysh taratýshy OMAROV Jáken Qazybekuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Shymkent pedagogıkalyq mádenıet ınstıtýtyn bitirgen. Eńbek jolyn Shymkent oblystyq jastar odaǵy komıtetinen bastaǵan. 1997 jyly Túrik Respýblıkasy Ystambul qalasyndaǵy Q.A.ıAssaýı  atyndaǵy Bilim jáne parasat qory din kýrsyn bitirgen. Qazir atalǵan qordyń Almaty qalasyndaǵy mádenıet bólimin basqarady.

Ol 1988-2001 jyldary aralyǵynda ótken aıtystarda, respýblıkalyq aıtystarda, «Stýdentter kóktemi», «Ulytaý úni» festıvalderinde jeńimpaz atanǵan. Sonymen qatar ol kópshilik súıip tyńdaıtyn kóptegen ánderdiń avtory.

72 jyl buryn (1940) músinshi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri SERGEBAEV Esken Amanjoluly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Sankt-Peterbordaǵy I.Repın atyndaǵy keskindeme, músin jáne sáýlet ınstıtýtyn bitirgen.

Almaty kórkemsýret ýchılışesiniń, Almaty teatr-kórkemsýret akademııasynyń oqytýshysy, Qazaqstan Sýretshiler odaǵy basqarmasynyń hatshysy qyzmetterin atqarǵan. 2001 jyldan - T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń músin kafedrasynyń meńgerýshisi.

Abaı, M.Áýezov, ál-Farabı músinderiniń, sondaı-aq, qola men granıtten jasalǵan M.Áýezov, І.Jansúgirovtyń jáne aqyn K.Ázirbaevtyń eskertkish-músinderiniń avtory. Monýmentti-bezendirý salasynda «Shopan men kúrishshi», «F.Dostoevskıı», «Qazaq eposy» jumystary bar.

66 jyl buryn (1946) ánshi, Qazaqstannyń halyq ártisi BEKBOSYNOV Qajybek Qudaıbergenuly dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Aqsý aýdanynda týǵan. Almaty estrada-tsırk óneri stýdııasyn bitirgen. 1967-1996 jyldary «Qazaqkontsert» ánshisi bolǵan. 1996 jyldan Qazaq ult aspaptar orkestriniń ánshisi. Repertýarynda Muhıt, Aqan seri, Birjan, Áset, Jaıaý Musa, Kenen, Estaı ánderi bar. Ol oryndaýshylyq sheberligimen qazaq ánshilik ónerin damytýǵa eleýli úles qosqan. Qazirgi ýaqytta Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynda dáris beredi.