19 qazan. Kazinform kúntizbesi. Jylnama
Kazinform oqyrman nazaryna 19 qazanǵa arnalǵan ataýly kúnder men este qalar oqıǵalar kúntizbesin usynady.
ATAÝLY KÚNDER
Qazaqstanda qutqarýshylar kúni
Qutqarýshylar kúni Qazaqstanda jyl saıyn 19 qazanda atalyp ótedi. Bul ataýly kúnniń bekitilýi elimizde Tótenshe jaǵdaılar jónindegi ortalyq memlekettik komıtettiń qurylýymen baılanysty.
ESTE QALAR OQIǴALAR
1928 jyly Qaraǵandy oblysyndaǵy Qarsaqbaı eldi mekeninde Jezqazǵan taý-ken metallýrgııalyq kombınaty («Jezqazǵantústimet» aktsıonerlik qoǵamy) quryldy. 1997 jyly shildede «Jezqazǵantústimet» aktsıonerlik qoǵamy negizinde «Qazaqmys» korporatsııasy quryldy. Korporatsııa mys jáne kúmis óndirýden Qazaqstanda birinshi orynda bolsa, mys óndirýden álem boıynsha alǵashqy ondyqqa kiredi. Jezqazǵan aımaǵynyń damýyna, taý-ken metallýrgııa kesheniniń qurylýyna qazaq ǵalymy Qanysh Sátbaev kóp eńbek sińirdi.
1989 jyly Semeı polıgonynda sońǵy (221-shi) ıadrolyq jer asty jarylysy júrgizildi.
2005 jyly «Qazposhta» AQ Estonııa poshtasymen birigip, eki el arasyndaǵy mádenı baılanysty nyǵaıtý maqsatynda «Ańshy ıtter» taqyrybyna arnalǵan jańa poshta markasyn shyǵardy. Jańa markada qazaq tazysy men eston tazysynyń sýreti beınelengen.
2010 jyly QR Ulttyq banki 2011 jylǵy VII qysqy Azııa oıyndaryna arnalǵan nomınaly 500 jáne 5000 teńgelik eskertkish kúmis shaqalardy aınalymǵa shyǵardy.
2012 jyly Qazaqstanda táýlik boıy jańalyq taratatyn alǵashqy arna óz jumysyn bastady. Arna ulttyq tsıfrlyq televıdenıeni damytý baǵdarlamasynyń aıasynda qurylyp, «Otau TV» ulttyq spýtnıktik júıe arqyly habar taratady.
2012 jyly Bilim, ǵylym jáne mádenıet jónindegi Islam uıymy 2012 jylǵy ǵylym jáne tehnologııa salasyndaǵy BǴMJIU syılyǵyn M.O. Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń sılıkattyq tehnologııa jáne mıneraldy sıntez kafedrasynyń professory, doktor Begen Omaruly Esimovke tabystaıtynyn jarııalady.
2013 jyly Qazaqstan Óndirýshi salalardaǵy ashyqtyq bastamasyn (ÓSAB) jaqtaýshy mártebesin aldy.
2015 jyly Qazaqstan Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń (EYDU) Damýǵa járdemdesý komıtetinde resmı mártebege ıe boldy.
2015 jyly Lıssabonda FEANI Eýropalyq ınjenerlik qoǵamdar federatsııasynyń Bas assambleıasynyń otyrysynda Qazaqstan ınjenerlik bilim berý qaýymdastyǵy (KazSEE) osy uıymnyń tolyq múshesi retinde qabyldandy.
2016 jyly Astanada Raqymjan Qoshqarbaevqa arnalǵan eskertkishtiń resmı ashylý saltanaty boldy. 11 metrlik monýment B.Momyshuly jáne R.Qoshqarbaev dańǵyldarynyń qıylysynda ornalasqan. Músindik kompozıtsııanyń bıiktigi — 6 metr. Eskertkish avtory — belgili músinshi Asqar Nartov.
2016 jyly Qazaqstan DSU memlekettik satyp alýlar jónindegi baıqaýshysy statýsyn aldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń bul statýsty alýǵa resmı ótinimi DSU-nyń Shveıtsarııanyń Jeneva qalasynda ótken memlekettik satyp alýlar boıynsha komıtetiniń kezekti otyrysynda biraýyzdan daýys berý kezinde maquldanǵan.
2019 jyly Tájikstanda áskerı boryshyna adaldyq tanytqan qazaqstandyq batalonnyń 17 jaýyngerine arnalǵan eskertkish ashyldy. 1995 jyldyń 7 sáýirinde Tájikstandaǵy Darvaz aýdanynyń Pshıhavar shatqalynda qazaqstandyq 7-shi qosyndy rotasyna oppozıtsııalyq kúshter shabýyl jasady. Bes saǵatqa sozylǵan urys kezinde Іshki ásker 17 jaýyngerinen aıyryldy, 33 adam jaraqattanǵan.
2021 jyly Pavlodar oblysynyń Aqsý qalasynda qyzmettik boryshyn óteý kezinde qaza tapqan bólim komandıri Mashrap Arystanbek Dýlatulyna eskertkish taqta ashyldy.
«Órt sóndirýshi mamandyǵy — antyna adal, qaýip-qaterge qaramastan, óz mindetin sońyna deıin oryndaıtyn naǵyz batyl jastarǵa arnalǵan, — dedi shara barysynda tótenshe jaǵdaılar basqarmasynyń bastyǵy Jasulan Jumashev. — Sondaı batyrlardyń biri — kishi serjant, jasaq bastyǵy Mashrap Arystanbek edi. Halqymyzdyń laıyqty perzentin tárbıelegen ata-anaǵa rızashylyǵymdy bildirip, bas ıemin».
2022 jyly Memleket basshysy Almaty oblysynyń jurtshylyǵymen kezdesý ótkizdi. Otyrysty ashqan Memleket basshysy Almaty oblysynyń jeke aýmaqtyq birlik bolyp qurylýyn jáne ákimshilik ortalyǵynyń Qonaev qalasyna kóshirilýin mańyzdy oqıǵa dep atady. Elbasy Dinmuhamed Qonaevtyń eskertkishin aralap, oblys turǵyndarymen áńgimelesti, qalanyń damýyna úles qosqan ardagerlermen, respýblıka men oblysqa tanymal sportshylarmen kezdesti.
2024 jyly Bishkekte Túrki memleketteri uıymyna (TMU) múshe memleketterdiń ekonomıka jáne saýda mınıstrleriniń 13-shi otyrysy ótti. Kezdesýdiń negizgi taqyryby TMU múshe-memleketteri arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtý jáne ekonomıkalyq damý boldy. Qazaqstan túrki ıntegratsııasyn damytýǵa erekshe mán beredi jáne baýyrlas memleketterdiń bastamalary men syndarly usynystaryn árqashan quptaıdy. TMU-nyń barlyq mınıstrleri Qazaqstannyń «Jasyl qarjy» keńesin jáne uıymǵa múshe memleketterdiń ortalyq (ulttyq) bankteriniń keńesin qurý jónindegi bastamalaryn qoldady.
2025 jyly professor H. J. Maqajan atyndaǵy Qaraǵandy kópsalaly aýrýhanasyna Qazaqstandaǵy alǵashqy kelesi býyn neırohırýrgııalyq júıesi Remebot RM-200 roboty ornatyldy. Bul jasandy ıntellektpen jumys isteıtin qurylǵy dárigerlerge mı operatsııalaryn mıllımetrden de az dáldikpen jasaýǵa kómektesedi. Remebot RM-200 — medıtsınalyq derekterdi taldaı alatyn jáne operatsııalar kezinde hırýrgtarǵa kómektesetin ıntellektýaldy júıe.
