19 qańtar. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

19 qańtar, JEKSENBІ

Belarýs qutqarýshylary kúni.

Rober Lıdiń týǵan kúni.19 qańtarda Amerıkada kórnekti áskerbasy Robert Edvard Lıdiń (1807-1870) týǵan kúni atalyp ótiledi. Robert Lı - ataqty amerıkan qolbasshysy, 1861-1865 jyldary azamat soǵysynda ońtústiktik-konfederattar armııasynyń qolbasshysy boldy.

Argentınadaǵy karnaval kúni. Ol dástúrli túrde Gýalegýıachý qalasynda ótedi. Ol elde eki aıǵa sozylady.

ESTE QALAR OQIǴALAR

74 jyl buryn (1940) Qazaq memlekettik shet tilder muǵalimder ınstıtýtynyń negizi qalandy (qazirgi - Abylaı han atyndaǵy Qazaq halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýnıversıteti). Búgingi tańda ýnıversıtet Qazaqstan jáne shetel memleketterinde bedeli ósken oqý-ǵylymı keshenderiniń biri bolyp tabylady.

22 jyl buryn (1992) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy men Ulybrıtanııa jáne Soltústik Irlandııa arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatý týraly birikken málimdege qol qoıyldy.

8 jyl buryn (2006) Atyraýda jańa jasandy ushyrý-qoný alańy paıdalanýǵa berilip, oǵan «Boıng-757» ushaǵy alǵashqy bolyp resmı túrde kelip qondy. Ushyrý-qoný alańynyń uzyndyǵy - 3000, eni - 45 metr. Eki qaptalynda árqaısysynyń eni 7,5 metr qaýipsizdik jolaqtary bar. Jańa alańnyń uzyndyǵy burynǵydan 650 metrge, eni 16 metrge uzarǵan. Jobalaý jumystaryn álemniń 60 elinde 500 jobalaý jumystaryn atqarǵan Gollandııanyń «NACO B.V» fırmasy júrgizdi. Bul - barlyq úlgidegi áýe kemelerine qyzmet kórsetýge múmkindik beretin Qazaqstandaǵy eń berik alań bolyp tabylady.

8 jyl buryn (2006) Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq teatrynda «Qazaqtar» atty tarıhı dramanyń premerasy boldy. Sońǵy jyldary respýblıkamyzda qazaq tarıhyn oqýǵa nazar salynyp júr, jańa derekter, jáne kórnekti ǵalym jáne ádebıetshilerdiń qyzyqty jarııalanymdary tabylyp jatyr. Solardyń qataryna Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, belgili qalamger Qalıhan Ysqaqtyń «Qazaqtar» atty roman-dılogııasy jatady. Jańa spektakl osy shyǵarma boıynsha qoıylǵan. Spektaklde ult tarıhynyń, sonymen qatar qazaq memleketi qurylýynyń ózekti máseleleri kóterilgen.

Spektakldiń qoıýshy-rejısseri - Qazaqstan Respýblıkasynyń Halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Tuńǵyshbaı ál-Tarazı, ol Jánibek han rólin somdaıdy, kompozıtory - Ádil Bestibaev. Spektaklge qatysqandar Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińiirgen ártisi Aıdos Bektemir (sultan Kereı), Qazaqstan Jastar odaǵy syılyqtarynyń laýreattary Erlan Bilál (Muhammed Shaıbanı) jáne Asylbek Boranbaı (Qasym tóre), ártis Baýyrjan Qaptaǵaı (Qoıgeldi batyr).

6 jyl buryn (2008) Oralda Ǵabdolla Toqaıdyń Oral ortalyǵynyń tóraǵasy, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Razaq Ábýzarovtyń redaktsııalaýymen «Eýrazııalyq oılaýdy qalyptastyrý máseleleri» atty kitaby jaryq kórdi.

Bul jınaqqa 35 avtor - ǵalymdar, tarıhshylar, ólketanýshylardyń eńbekteri toptastyrylǵan. Bul Ǵ.Toqaıdyń Oral ortalyǵynyń Oral, Qazan jurtshylyǵymen, Eýrazııalyq keńistik ǵalymdarymen 12 jyldyq jumysynyń nátıjesi ispettes. Eýrazııalyq ıdeıany júzege asyrý Elbasy Nursultan Nazarbaevtan bastaý alǵany belgili. Kitapta osy ıdeıa negizgi arqaý bolyp tartylǵan. Qazaqstan, Tatarstan, Reseı Federatsııasy, Qyrǵyzstan ǵalymdarynyń eńbekterinde eýrazııalyq oılaýdy qalyptastyrý, jahandaný jaǵdaıynda tildiń, ulttyq qundylyqtardyń joıylyp ketpeýi, dinaralyq kelisim jáne basqa ózekti máseleler keńinen sóz bolady.

6 jyl buryn (2008) Almaty qalalyq densaýlyq saqtaý departamentiniń resmı saıtynyń tusaýy kesildi.

Almaty qalasy boıynsha 2005-2010 jyldarǵa arnalǵan densaýlyq saqtaý salasyn damytý jáne reformalaý memlekettik baǵdarlamasy aıasynda jasalǵan saıt www.almatyzdrav.kz ataýyn ıelengen. Saıt turǵyndardyń medıtsınalyq qyzmet týraly tolyqqandy aqparattar alýyna negizdelgen. Odan qaladaǵy medıtsınalyq mekemeler týraly aqparattar alýǵa, negizgi normatıvtik qujattar, zańdar, tarıhı aqparattar, arnaıy bıýlletender, foto, vıdeo, aýdıo materıaldar tabýǵa bolady. Sondaı-aq ótinish shaǵymdardyń elektrondy formalary qarastyrylǵan, ınternet májilister, saraptamalyq talqylaýlar ótkizý júıesi qarastyrylǵan.

5 jyl buryn (2009) Qyzylordada «Aq orda» respýblıkalyq qozǵalysy» qoǵamdyq birlestiginiń «Ushqyr jebe» atty jastar qanaty quryldy. Jańa qurylymnyń negizgi maqsaty - jastardyń qoǵamdaǵy belsendiligin arttyryp, talantty jáne ónerli jastardyń shyǵarmashylyǵyn shyńdaý bolyp tabylady. Olardy ǵaryshtyq jáne ǵylymı-tehnıkalyq mamandyqtarǵa baýlyǵannan keıin azamattyq qoǵam ınstıtýttaryn qurý arqyly quqyq buzýshylyqqa qarsy kúres belsendiligi arttyrylady.

5 jyl buryn (2009) 28 kúmis shaqa Atyraý murajaıy qoryn toltyrdy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq banki shekteýli tırajpen shyǵarylǵan 28 kúmis estelik shaqalaryn Atyraý fılıalyna tapsyrdy.

4 jyl buryn (2010) Astanadaǵy Prezıdenttik Mádenıet ortalyǵynda jańadan qurylǵan Qazaq tili men ádebıeti muǵalimderiniń qaýymdastyǵy (QTÁM) alǵashqy basqosýyn ótkizip, «Qazaq tili men ádebıetin oqytýdyń ınnovatsııalyq tehnologııalary» taqyrybynda semınar ótkizdi.

Qaýymdastyqtyń basty maqsattary - orys mektepterimen jáne mektepke deıingi mekemede qazaq tilin oqytýdaǵy ınnovatsııalyq sheshimderdi izdestirý, qazaqtyń dástúrlerin kópshilikke taratý, balalardyń otansúıgishtik qasıetin oıatý.

4 jyl buryn (2010) Almatyda kóshbasshylyq boıynsha koých-keńesshi, reseılik Marına Petrovanyń «Raftıng» dep atalatyn kitabynyń tanystyrylymy bolyp ótti.

Shyǵarmada tórt synyptas dostardyń, bir demalysqa barǵandaǵy oqıǵalary sýretteledi. Sol demalystan olardyń ómirleri qatty ózgerip, keıipkerler ózderin tanyp, mahabbattyń ne ekenin túsinip, jańadan ómir súrýge úırenedi. Kitap barlyq kitap súıer oqyrmandarǵa arnalǵan.

4 jyl buryn (2010) «Respýblıka» jınaqtaýshy zeınetaqy qory salymshylardyń ótken jylǵy jeke zeınetaqy shottarynyń jaı-kúıi týraly aqparatty taratatyn onlaın-habarlama qyzmetin iske qosty. Elektrondyq aqparatqa qol jetkizý týraly tıisti kelisim jasaǵan salymshylar ınternet arqyly óziniń jeke zeınetaqy shotynyń jaı-kúıi týraly málimet alýǵa múmkindigi bar. Atalmysh qyzmet Qazaqstannyń barlyq aýmaǵynda tegin ruqsat etilgen.

3 jyl buryn (2011) Astana, Almaty, Qaraǵandy jáne Aqtóbe qalalarynyń saparjaılarynda temirjol bıletterin satýǵa arnalǵan jańa termınaldar ornatyldy.

2 jyl buryn (2012) Qaraǵandyda Abylaı hannyń 300 jyldyǵyna oraılastyrylyp, 2 tomdyq «Qazaq hany -Abylaı» shyǵarylymy jaryq kórdi. Onyń avtory doktor, professor Zarqyn Taıshybaı.

111 jyl buryn (1903) Alǵashqy «Týr de Frans» velojarysynyń ótkizilýi jaıly habarlandy.

ESІMDER

201 jyl buryn (1813-1898) aǵylshyn ónertapqyshy, London koroldik qoǵamynyń múshesi BESSEMER Genrı dúnıege keldi.

Ol aýa úrleý arqyly suıyq shoıyndy bolatqa aınaldyrý tásilin ashqan. Bul tásil Bessemer protsesi dep atalady. Ónertapqysh budan basqa da ártúrli tehnıkalyq jańalyqtary úshin 100-den astam patent alǵan.

205 jyl buryn (1809-1826) amerıkan jazýshysy, aqyn, synshy, detektıvti janr retinde qalyptastyrǵan qalamger PO Edgar dúnıege keldi.

49 jyl buryn (1965) bokstan eńbek sińirgen sport sheberi, álem, Eýropa jáne KSRO chempıony RÝJNIKOV Igor Ivanovıch dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Temirtaý qalasynda týǵan.

KSRO chempıonaty jáne KSRO halyqtary ІH Spartakıadasynyń úsh qola medaliniń ıegeri. 1986 jylǵy Máskeýde ótken Óz Erikteri oıyndarynyń jeńimpazy.

1990 jyldan kásipqoı bokspen aınalysady. 1994-1995 jyldary AQSh-ta birneshe ret jekpe-jek ótkizgen.

4 8 jyl buryn (1966) general-maıor, Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Bas shtaby bastyǵynyń orynbasary ALTYNBAEV Músilim Muhtaruly dúnıege keldi.

1987 jyly Saratov joǵary áskerı-avıatsııa ushqyshtar jáne shtýrmandar ýchılışesin bitirgen. 1987-1996 jyldary KSRO/QR ÁQK-de ofıtserlik laýazymdarda. 1998 jyly RF Qorǵanys mınıstrliginiń Áskerı-dıplomatııalyq akademııasyn bitirdi. 1998-1999 jyldary Qazaqstannyń AQSh-taǵy áskerı attashesiniń kómekshisi. 1999 jyldan - Qazaqstannyń AQSh-taǵy áskerı attashesi. 2006 jyldan QR Qorǵanys mınıstrliginiń Shtab bastyqtary komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 2010 - 2013 jj «Astana» aımaqtyq qolbasshylyǵy áskerleri qolbasshysy qyzmetin atqardy.

33 jyl buryn (1981) jeńil atletıkadan halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, Qazaqstan Respýblıkasynyń qurama komandasynyń múshesi, Azııanyń, Qazaqstan Respýblıkasynyńbirneshe dúrkin chempıony, jeńil atletıkadan Qazaqstan Respýblıkasynyń rekordsmeni MELEShENKO Evgenıı Vasılevıch dúnıege keldi. Kókshetaý qalasynda týǵan. Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

Azııa birinshiliginiń, Qazaqstan halyqtary spartakıadasynyń, Búkilqazaqstandyq ýnıversıadanyń, Almaty, Bishkek, Ekaterınbor, Máskeý qalalarynda ótken Halyqaralyq týrnırlerdiń jeńimpazy, Máskeý qalasynda ótken «Kýbok Nadejdy» halyqaralyq týrnıriniń kúmis júldegeri atanǵan. Taıland, Úndistan, Fılıppın, Italııa, Grekııa, Polsha, Shveıtsarııa elderinde gran-Prı serııasy boıynsha ótken Halyqaralyq týrnırlerdiń jeńimpazy bolǵan. Ǵusman Qosanov atyndaǵy Halyqaralyq týrnırdiń jeńimpazy jáne rekordsmeni. Alǵashqy jattyqtyrýshysy - Chýıko Vasılıı Tımofeevıch.

2004 jyly Afınada ótken Olımpıadalyq oıyndarǵa qatysqan.

«Eńbektegi erligi úshin» medalimen marapattalǵan.

40 jyl buryn (1974) QR Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrliginiń jaýapty hatshysy ShÁJENOVA Dına Melsqyzy dúnıege keldi.

Shymkent qalasynda týǵan. «Syrtqy ekonomıkalyq qyzmet» mamandyǵy boıynsha Almaty Halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn (Qazaq Memlekettik basqarý akademııasyn), Reseı Federatsııasy Prezıdentiniń janyndaǵy Reseı memlekettik qyzmet akademııasyn (Máskeý qalasy) bitirgen, Ekonomıka magıstri dárejesi, sondaı-aq qosymsha «Іskerlik ákimshilendirý sheberi» biliktiligi berilgen.

Qazaq memlekettik basqarý akademııasyn aıaqtaǵannan keıin eńbek jolyn Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginde ekonomıst laýazymynan bastap Departament dırektorynyń orynbasaryna deıin ósti.

2003 jyldyń shildesinen bastap Qazaqstan Respýblıkasy Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrliginde departament dırektory bolyp qyzmet istedi. 2006 jyldyń aqpanynda Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń Qaznashylyq Komıtetiniń tóraıymy bolyp taǵaıyndaldy. 2007 jyldyń qazanynan bastap Qazaqstan Respýblıkasy Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrliginiń jaýapty hatshysy laýazymynda qyzmet atqardy. 2010 jyldyń naýryzynan qazirgi kúnge deıin Qazaqstan Respýblıkasy Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrliginiń jaýapty hatshysy bolyp qyzmet isteıdi. 2013 jylǵy qańtardan qaıta qurylǵan QR Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrliginiń jaýapty hatshysy.

«Qurmet» ordenimen marapattaldy. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan, «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Astananyń 10 jyldyǵy» merekelik medaldarynyń, «Eren eńbegi úshin» medaliniń ıegeri.

56 jyl buryn (1958) Qazaqstandyq ındýstrııany damytý ınstıtýtynyń vıtse-prezıdenti ǴALIEV Seıitǵalı Joldasuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy qalasynda týǵan. Magnıtogor kekn-metallýrgııa ınstıtýtyn bitirgen. 1980 jyldary ken oryndarynda slesar, ınjener, kishi ǵylymı qyzmetker bolyp jumys istedi. 2001 jyldan QR Ulttyq mıneraldyq shıkizatty keshendi óńdeý ortalyǵynda bas ǵalym-hatshy. 2001-2010 jyldary - D.A.Qonaev atyndaǵy QR Ulttyq mıneraldyq shıkizatty keshendi óńdeký ortalyǵynyń dırektory. Qazirgi qyzmetinde - 2010 jylǵy tamyzdan beri. QR Jastar odaǵy syılyǵynyń laýreaty, Q.Sátbaev, Sh.Esenov atyndaǵy syılyqtardyń laýreaty.

27 8 jyl buryn (1736-1819) shotland ınjeneri jáne ónertapqysh ÝATT Djeımc dúnıege keldi.

9 4 jyl buryn (1920) perýan memlekettik jáne saıası qaıratkeri, 1982-1991 jyldardaǵy BUU bas hatshysy Peres de KÝELЬıAR dúnıege keldi.