18 qyrkúıek. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Dúnıejúzilik sý sapasyn baqylaý kúni

Bul ekologııalyq ataýly kún amerıkalyq «Taza sý qorynyń» bastamasymen qurylǵan. Qazir ol álemdegi sý resýrstarynyń máselelerine qoǵamnyń nazaryn aýdaryp, sý kózderin lastanýdan qorǵaýǵa baǵyttalǵan aqparattyq-aǵartýshylyq baǵdarlamaǵa aınaldy. Baǵdarlama adamdarǵa jergilikti sý aıdyndarynyń jaǵdaıyn óz betinshe baqylaýǵa múmkindik beredi jáne Sý ortasy federatsııasy (WEF) men Halyqaralyq sý qaýymdastyǵynyń (IWA) qoldaýymen ótkiziledi.

Halyqaralyq elektrondy kitap kúni

Bul kún jyl saıyn elektrondy kitaptar, aýdıokitaptar, mýzyka men beınematerıaldardy tsıfrlyq formatta taratatyn amerıkalyq OverDrive kompanııasynyń bastamasymen atap ótiledi. Kompanııa Halyqaralyq elektrondy kitap kúnin 2014 jyly elektrondy qurylǵylar arqyly kitap oqýdy keńinen nasıhattaý maqsatynda jarııalaǵan.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1975 jyly Almaty oblysynda Qapshaǵaı farfor zaýyty iske qosyldy. Ol Qazaqstan naryǵyndaǵy farfor buıymdaryn shyǵaratyn jalǵyz zaýyt boldy. Munda turmystyq jáne elektr tehnıkalyq farfor buıymdary, sondaı-aq kádesyı ónimderi óndirildi. Zaýyt ónimderi joǵary sapasymen, shyǵys jáne eýropalyq stıldegi erekshe dızaınymen erekshelendi.

1992 jyly memlekettik teledıdar men radıo habarlaryn jetildirý, baǵdarlamalardyń mazmuny men sapasyn arttyrý jáne halyqty eldegi mańyzdy saıası, ekonomıkalyq ári mádenı oqıǵalardan keńirek aqparattandyrý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti janynan «Qazaqstan» memlekettik teleradıokompanııasy quryldy.

1998 jyly memlekettik qyzmet salasyndaǵy ýákiletti organ – Memlekettik qyzmet isteri agenttigi quryldy. Agenttik memlekettik qyzmet júıesin jetildirýmen qatar, sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alýdy júıeli túrde qamtamasyz etip, memlekettik qyzmet kórsetý sapasynyń saqtalýyn baqylaýdy júzege asyrdy. Sol jyly Memlekettik qyzmet akademııasy da quryldy. Qazaqstandaǵy memlekettik qyzmet salasyna mamandanǵan jalǵyz oqý-ádistemelik mekeme memlekettik qyzmetshilerdi daıarlaý, qaıta daıarlaý jáne olardyń biliktiligin arttyrýǵa baǵyttaldy.

2006 jyly Almatyda 1986 jylǵy Jeltoqsan oqıǵalaryna arnalǵan «Táýelsizdik tańy» eskertkishi ashyldy. Eskertkish úsh bólikten turady. Onyń negizgi bóligin kúrdeli pishindegi eki pılon quraıdy. Olar ótken men bolashaq arasyndaǵy úzilis pen qaıshylyqty, halyqtyń ulttyq sanasynyń oıanýyn, eski ıdeologııalyq qaǵıdalardyń kúıreýin, sondaı-aq el erkindigi men táýelsizdiginiń saltanatyn beıneleıdi. Kompozıtsııanyń áserin kúsheıtý úshin serpilip, qalyqtaǵan áıel beınesi engizilgen. Onyń oń qolynda sheshilgen oramal – tatýlasýdyń belgisi, al sol qolyndaǵy qanat qaqqan qus – erkindiktiń, kóktemniń jaqyndaýy men oń ózgeristerdiń, jańa ómirdiń sımvoly. Kompozıtsııanyń úshinshi bóligi – kórkem relefti panno. Eskertkish qazaqstandyq sáýletshi ári dızaıner Tımýr Súleımenovtyń jobasymen turǵyzylǵan.

2014 jyly Almaty oblysynda Halyqaralyq boks qaýymdastyǵynyń (AIBA) Dúnıejúzilik boks akademııasy ashyldy. Akademııa Іle Alataýynyń kórikti bókterinde, ekologııalyq taza aımaqta ornalasqan. Onyń aýmaǵy shamamen 5 gektardy, al ǵımarattarynyń jalpy aýdany 29 myń sharshy metrdi quraıdy.

2015 jyly Atbasar qalasynda jazýshy Іlııas Esenberlınge arnalǵan eskertkish ashyldy. Eskertkish aýdan turǵyndary jınaǵan 12 mln teńge jáne Іlııas Esenberlınniń týystary bólgen 16 mln teńge qarjyǵa turǵyzyldy.

2016 jyly Almatyda úsh bloktan turatyn «Almaty Arena» muz saraıy ashyldy. Onyń quramynda 12 myń kórermenge arnalǵan ámbebap muz aıdyny, jattyǵý alańy, dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni jáne basseın bar. Munda hokkeı, mánerlep syrǵanaý, short-trek jarystary, mádenı is-sharalar men kópshilikke arnalǵan jappaı syrǵanaý ótkiziledi.

2017 jyly Qazaqstan Birikken Ulttar Uıymyn reformalaý jónindegi saıası deklaratsııany qoldady. AQSh bastamashy bolǵan qujatta BUU Bas hatshysynyń rólin kúsheıtý, uıymnyń búkil júıesiniń eseptiligi men ashyqtyǵyn arttyrý, basqarý tıimdiligin jaqsartý, uıym qurylymdary arasyndaǵy qaıtalanatyn qyzmetterdi qysqartý, kadrlardy basqarý men bıýdjettik josparlaýdy jetildirý sııaqty baǵyttar qamtylǵan. Qujatta sondaı-aq BUU-ǵa múshe memleketter men Uıym hatshylyǵy arasyndaǵy seriktestik pen ózara senimdi nyǵaıtýdyń mańyzdylyǵy atap ótildi.

2017 jyly qazaqstandyq jeńil atlet Olga Rypakova Ashhabadta ótken jabyq ǵımarattaǵy jáne jekpe-jek ónerleri boıynsha V Azııa oıyndarynda uzyndyqqa sekirýden altyn medal jeńip aldy.

2018 jyly qazaqstandyq rejısser Emır Baıǵazın álemniń alty rejısseriniń qatarynda Hollywood Foreign Press Association men Film Independent birlesip taǵaıyndaǵan alǵashqy rezıdenttik granttyń ıegeri atandy. Baıǵazın buǵan deıin Venetsııa kınofestıvaliniń «Gorızonttar» sektsııasynda «Úzdik rejısser» júldesin alǵan. Qazylar alqasy qazaqstandyq rejısserdiń týyndysyn joǵary baǵalap, fılmdegi erekshe álemniń sheberlikpen jasalǵanyn, vızýaldyq sheshimderiniń áserli ekenin jáne rejısserdiń oqıǵany batyl ári baıyppen baqylaý tásilin atap ótti.

2019 jyly Túrkistanda qasıetti Taıqazannyń jasalǵanyna 620 jyl jáne tarıhı ornyna qaıtarylǵanyna 30 jyl tolýyna oraı «Qaıtarylǵan jádigerler» kórmesi ashyldy.

Qoja Ahmet ıAsaýı kesenesinde saqtalǵan ortaǵasyrlyq Taıqazandy 1399 jyly Ámir Temirdiń buıryǵymen sheber Abdol Ázız Sharafýddın Tebrızı jasaǵan. Jádiger altyn, kúmis, mys, qola, qorǵasyn, myrysh jáne qalaıydan turatyn jeti túrli metaldan daıyndalǵan. 1935 jyly Taıqazan Lenıngradta ótken ıran sheberleriniń III halyqaralyq konferentsııasyna úsh aıǵa jiberilip, 54 jyldan keıin, 1989 jylǵy 18 qyrkúıekte tarıhı Otanyna qaıtaryldy.

2023 jyly BUU Bas Assambleıasynyń 78-sessııasy aıasynda Qasym-Jomart Toqaev Majarstan prezıdenti Katalın Novakpen kezdesti. Qazaqstan Prezıdenti baýyrlas halyqtar arasynda berik tarıhı jáne mádenı baılanystarǵa negizdelgen strategııalyq seriktestik qalyptasqanyn atap ótti.

2024 jyly Ulttyq qoljazbalar jáne sırek kitaptar ortalyǵy Qazaqstan tarıhyna qatysty qundy qoljazbanyń kóshirmesin jarııalady. Qoljazba «Arhıv-2025» baǵdarlamasy aıasynda Frantsııadan tabylǵan. Parıj Ulttyq kitaphanasynda saqtalǵan Mýın ad-Dın Natenzıdiń «Tańdaýly jylnamalar» atty tarıhı eńbegi 816 hıjra jyly, ıaǵnı 1413 jyly Shırazda jazylǵan. XV ǵasyrǵa tıesili, arab jazýymen parsy tilinde jazylǵan kitap 15 taraý men 413 betten turady. Eńbekte Aq Orda týraly egjeı-tegjeı málimet berilip, handardyń bılik qurǵan kezeńderiniń tolyq hronologııasy kórsetilgen. Sondaı-aq Aq Orda bıleýshileriniń esimderi, olardyń ákeleri men analary jáne jerlengen oryndary kórsetilgen qundy keste qamtylǵan.

2024 jyly Astanada Halyqaralyq Araldy qutqarý qory basqarmasynyń alǵashqy otyrysy ótti. Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaev tóraǵalyq etken jıynǵa Qazaqstannyń Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstri Nurjan Nurjigitov, Halyqaralyq Araldy qutqarý qory Atqarý komıtetiniń tóraǵasy Ashat Orazbaı, Tájikstan Premer-mınıstriniń orynbasary Sýlaımon Zıezoda, Túrikmenstan Mınıstrler kabıneti tóraǵasynyń orynbasary Tangrykýlı Atahallyev, Ózbekstan Prezıdentiniń keńesshisi Shýhrat Ganıev jáne Qyrǵyzstannyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Dastan Dıýshekeev qatysty. Halyqaralyq Araldy qutqarý qory 1993 jyly qurylyp, Ortalyq Azııadaǵy negizgi óńirlik uıymdardyń birine aınaldy.

2025 jyly elordada Qazaqstan halqy men túrli din ókilderiniń dostyǵy men birligin beıneleıtin Beıbitshilik jáne kelisim saıabaǵy saltanatty túrde ashyldy. Saıabaqta «Juldyzdy aspan» týnneli, «Ómir aǵashy» eskertkishi jáne kaskadty sarqyrama ornalasqan. Ol ózara senim, tatýlyq pen birliktiń jarqyn nyshany sanalady. Álem halyqtarynyń mádenıetinde aǵash ómirdiń qýatyn, ósip-órkendeýdi bildiredi. Osy turǵydan alǵanda, saıabaq dini men ultyna qaramastan barsha adamzattyń jarqyn bolashaqqa degen úmitin beıneleıdi.