18-19 ǵ. qazaq zergerleriniń tehnologııasyn qalpyna keltire bilgen sheberdiń óneri jalpyǵa pash etilmek
ASTANA. QazAqparat - Aqpannyń 4-i kúni QR Tuńǵysh Prezıdentiniń Mýzeıinde shyǵarmashyl jastardyń XV Respýblıkalyq «Jiger» festıvali syılyǵynyń ıegeri, Qazaqstan isker áıelder qaýymdastyǵynyń ulttyq «Ajar» syılyǵynyń ıegeri, Qazaqstan sýretshiler odaǵynyń múshesi Aıjan Ábdýbaıttiń «Ǵasyrlardyń altyn órnegi» atty jeke kórmesi ashylady. Bul týraly mýzeıdiń baspasóz qyzmetinen habarlady.
Kórme Mýzeıdiń seriktestik jobasy aıasynda qazaqtardyń sándik-qoldanbaly óneriniń kóne dástúrleri men tarıhı artefaktilerǵe jańa ómir beretin avtordyń shyǵarmashylyǵyn aýqymdy kórsetý maqsatynda uıymdastyrylyp otyr. Qazaq memlekettiliginiń tarıhy tek jylnamalar men ańyzdarda ǵana emes, sonymen birge, sheber zergerlerdiń jasaǵan altyn órnekterinde de saqtalyp qalǵan.
Aıjan Ábdýbaıt tarıh qoınaýynda qalǵan ǵasyrlardyń kıimderi men turmysyn qalpyna keltiredi jáne qaıta jańǵyrtady. Kóne «Zerleý» tehnıkasymen ol toı jáne ulttyq kıimderdi, turmys zattaryn jasaıdy. «Zerleý» - altynmen tigý tehnıkasy ǵana emes, bul - erekshe pálsafa. Avtordyń aıtýynsha, kestelep toqýdyń tamyry tereńde jatyr. Qazaqtar bul kórkem ádispen bedeldi adamdardyń saltanatty kıimderin, bas kıimderin, turmystyq zattaryn áshekeılegen. Ár zat túsinikti qajet etetin tarıhı jáne mádenı aqparattardyń úlken maǵynasyna ıe, olardy tek túsinip saqtaı bilýimiz qajet. «Óz qolyńmen biregeı zat jasaý úshin, oǵan deıin jasalǵannyń shyńyna jetý kerek», - degen sózdermen A. Ábdýbaıt óziniń shyǵarmashylyǵyn sıpattap berdi. Aıjan qazaqtyń umyt bolǵan ulttyq sándik-qoldanbaly óneriniń túrleri men janrlaryn tyrnaqtap jınaıtyn zertteýshige aınaldy. HVIII-XIX ǵasyrlardaǵy belgili qazaq zergerleriniń (kesteli altynmen tigilgen zattar («zer») tek qana aqsúıek adamdarǵa daıyndalǵan: handar, bıler, sultandar úshin) tehnologııasyn qalpyna keltirý uzaq, yqtııatty eńbektiń nátıjesi boldy. Ádettegideı, arheologııalyq qazba jumystary barysynda erte dúnıedegi sheberlerdiń qupııalaryn saqtap, syryn ashpaǵan sándi kıim-keshekterdiń azdaǵan ǵana fragmentteri tabylady. Qazaqtyń turmysy men dástúrli kıim-keshekterin etnografııalyq jáne tarıhı turǵyda zertteý A. Ábdýbaıtqa tarıhı artefaktilerdiń birtutas qabatyn qalpyna keltirýge múmkindik berdi. Olardyń qatarynda: han kıimderiniń jınaǵy, Jángir hannyń áskerı mýndıri, Fatıma hanshaıymnyń beshpenti jáne qazaq aqsúekteriniń kúndelikti qoldanýdaǵy qaıta jańǵyrtylǵan zattar joǵary deńgeıdegi kórkemdik oryndalýymen qatar kúmánsiz ǵylymı maǵynaǵa ıe. A. Ábdýbaıt jumystary QR Memlekettik Ortalyq mýzeıi, QR Tuńǵysh Prezıdentiniń Mýzeıi, Qazaqstannyń oblystyq mýzeıleri jınaqtarynda saqtalǵan. «Zerleý» ádisimen jumys jasaıtyn sheberler dástúri - ol ǵasyrlar qoınaýynan jetken tańdaýlylardyń qaıta týǵan degdar óneri, qazaq halqynyń mádenı murasy. Buǵan «Ǵasyrlardyń altyn órnegi» kórmesiniń ekspozıtsııasyndaǵy altyn kestemen tigilgen saltanatty jáne toı kıimderin tamashalaýǵa kelgen qonaqtar kóz jetkize alady.
