Arhıv salasy qaı baǵytta damýy kerek - 1708 mamannyń pikiri
ASTANA. KAZINFORM — QR Prezıdentiniń Arhıvi elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen 1700-den astam arhıv mamanyn qamtyǵan aýqymdy saýalnama júrgizip, ulttyq jadymyzdy saqtaý isindegi eń ózekti máselelerdi anyqtady.
Bul zertteý nátıjeleri 25 aqpanda Astanada ótken Sarapshylar klýbynyń alǵashqy otyrysynda talqylanyp, kásibı pikirtalastyń negizgi baǵytyna aınaldy. Jıynda arhıv qorlaryn tsıfrlandyrý, jasandy ıntellekt múmkindikterin qoldaný, jańa býyn kadrlaryn daıarlaý sııaqty máseleler qaraldy.
Sarapshylar klýby — Arhıv tarapynan ashylǵan jańa kásibı alań. Munda ár sala mamandary arhıv isindegi ózekti máselelerdi talqylap, salany damytý boıynsha naqty usynystar engizedi. Alǵashqy otyrysqa QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Aıdos Sarym, Qazaqstandaǵy BUU-nyń Turaqty úılestirýshi keńsesiniń basshysy Kýrtmolla Abdýlganıev, QR Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń vıtse-rektory Elmıra Orazalıeva, Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý vıtse-mınıstri Bahtııar Muhametqalıev jáne Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Arhıv, qujattama jáne kitap isi komıtetiniń tóraǵasynyń orynbasary Gúlzıra Qarsaqbaeva qatysty.
Jıyndy ashqan moderator, Arhıv dırektory Álııa Mustafına búgingi talqylaýǵa kelgen áriptesterine alǵysyn bildirip, arhıv salasynyń zamanaýı damýyndaǵy negizgi mindetterge toqtaldy.
— Memleket basshysy Ulttyq quryltaıda sóılegen sózinde tól tarıhy men mádenıetin elektrondy formatqa kóshirip, ony jahandyq tsıfrlyq órkenıetke qosqan elder ǵana ulttyq bolmysyn saqtap qalatynyn atap ótken bolatyn. Osy turǵyda Sarapshylar klýbynyń alǵashqy otyrysy Qazaqstan arhıv salasynyń úsh basty máselesi — arhıvterdiń tsıfrlyq álemdegi bolashaǵy, tehnologııalardyń qujattarmen jumysqa yqpaly jáne ulttyq jadyny saqtaıtyn jańa býyn mamandardy daıarlaýǵa arnaldy, — dedi Álııa Mustafına.
Aıta keteıik, Sarapshylar klýbynyń alǵashqy otyrysyna deıin elimizdiń arhıvshileri arasynda keń kólemdi saýalnama júrgizildi. Oǵan 1 708 maman qatysyp, bul eldegi barlyq mamannyń jartysyna jýyqtaıdy. Qatysýshylardyń 44%-y, ıaǵnı kópshiligi, mamandyq tańdaýynyń sebebin «tarıhı-mádenı murany saqtaýǵa degen qyzyǵýshylyq» dep ataǵan.
Aldaǵy úsh jylda arhıv salasynda basty ózgerister retinde respondentter tsıfrlandyrýdy keńeıtý (jasandy ıntellektti qoldaný, materıaldardy tsıfrlandyrý, elektrondyq katalogtar, onlaın qyzmetter — 57%), qarjylandyrýdy arttyrý jáne materıaldyq-tehnıkalyq bazany kúsheıtý qajet dep esepteıdi.
Jasandy ıntellekt boıynsha saýalnama nátıjesi mynadaı: 44%-y ony mátinderdi, sonyń ishinde qoljazbalar men shetel tilindegi qujattardy taný jáne tsıfrlandyrý úshin eń paıdaly deıdi, 31%-y — qujat izdeý jáne anyqtamalyq jasaý úshin, al 26%-y — paıdalanýshylarǵa qyzmet kórsetý úshin tıimdi dep sanaıdy.
Sonymen qatar, 37%-y jasandy ıntellekt qarapaıym jumystardy atqaryp, negizgi isti arhıvshilerge qaldyrady deıdi. 34%-y ony tolyqqandy kómekshi retinde, jumys protsesin jyldamdatatyn qural retinde qarastyrady, al 24%-y tehnologııa engizilýi mamandyqqa aıtarlyqtaı áser etpeıdi dep boljaıdy.
Májilis depýtaty Aıdos Sarym arhıvterdiń memlekettik mańyzdylyǵyn erekshe atap ótip, salanyń zańnamalyq negizin jetildirý qajettigin aıtty.
— Arhıvter — jaı ǵana ótkenniń kýágeri emes, bul bizdiń memlekettik egemendigimiz ben tarıhı shyndyǵymyzdyń irgetasy. Sondyqtan arhıvshilerdiń mártebesi men osy salanyń quqyqtyq bedelin arttyrý — ýaqyt talaby. Osy rette salada jańa ózgerister memlekettik deńgeıde qaralady, — dedi ol.
Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý vıtse-mınıstri Bahtııar Muhametqalıev arhıvterdiń bolashaǵy tsıfrlyq daǵdylarǵa ıe mamandarǵa tikeleı baılanysty ekenin atap ótti.
— Arhıv — tek qaǵaz qujat saqtaıtyn oryn emes, ol — eldiń strategııalyq derekter qory. Durys ári sapaly tsıfrlandyrylǵan arhıv materıaldary jasandy ıntellekt úshin negizgi derek kózine aınalyp, kitap, fılm jáne ǵylymı-ıdeologııalyq kontentti jedel jasaýǵa múmkindik beredi. Qazaqstanda bul baǵytta zańnamalyq negiz bar, endigi basty mindet — arhıv ınfraqurylymyn kúsheıtý, derekterdiń sapasyn arttyrý jáne klassıkalyq arhıv isin tsıfrlyq daǵdylarmen ushtastyratyn jańa býyn mamandardy daıarlaý. Osyndaı júıeli qadamdar arhıv salasyna jańa serpin beredi, — dedi ol.
Sarapshylar jıynynda «arhıvshi» mamandyǵynyń jańa beınesi men bedeli de qyzý talqylandy. Memlekettik basqarý akademııasynyń vıtse-rektory Elmıra Orazalıeva arhıvshiniń zamanaýı ımıdjin qalyptastyrý qajettigin basa aıtty.
— Búgingi arhıvshi — bul tsıfrlyq jadynyń arhıtektory. Bizge arhıv isin IT, ıýrısprýdentsııa jáne menedjmentpen ushtastyratyn, túrli salalardyń sınergııasynan týǵan jańa bilim berý baǵdarlamalary qajet. Arhıvshini ulttyq murany basqaratyn joǵary bilikti aqparattyq menedjer (Information Manager) retinde pozıtsııalaı alsaq, bul sala talantty jastar úshin tartymdy ortaǵa aınalady, — dedi E. Orazalıeva.
Jıyn qorytyndysynda tsıfrlyq arhıv, jasandy ıntellekt, derekterdi basqarý saıasaty, ulttyq standarttardy jańartý jáne arhıvshilerdiń mártebesin arttyrý boıynsha naqty usynystar jınaqtalyp, ýákiletti organǵa joldanatyny aıtyldy. Aldaǵy ýaqytta bul usynystardyń iske asyrylýy arhıv salasyn tsıfrlyq qoǵamdaǵy jańa deńgeıge kóteredi.