17 jastaǵy qazaqstandyq ónertapqysh halyqaralyq kórmede júldeger atandy
ASTANA. KAZINFORM — Búginde aýyz sý tapshylyǵy álemdik deńgeıdegi ózekti máselege aınaldy. BUU derekterine sáıkes, 2 mıllıardtan astam adam taza aýyz sýǵa qol jetkize almaı otyr.
Osy baǵytta qazaqstandyq jas ónertapqysh Dana Qadyrbek naqty sheshim usynyp júr. 17 jastaǵy oqýshy Birikken Ulttar Uıymynyń Venadaǵy shtab-páterinde ótken jasyl tehnologııalar kórmesinde Qazaqstan atynan qatysyp, júldeger atandy.
– Bul jobany qolǵa alýyma Qazaqstanda sý tapshylyǵy bar óńirlerdiń kóptigi sebep boldy. Kóp aımaqta sý kózi turaqsyz ekenin kórip, osy máseleniń sheshimin izdeı bastadym. Sonyń nátıjesinde nanomaterıaldarǵa toqtaldym, – deıdi jas ǵalym Jibek Joly arnasynyń «Búgin LIVE» baǵdarlamasyna bergen onlaın suhbatynda.
Ol usynǵan HydroTech Atm startapy – nanomaterıaldarǵa negizdelgen qurylǵy. Apparat elektr qýatyn qoldanbaı-aq aýadan taza aýyz sý óndire alady. Bul tehnologııa sý tapshylyǵy bar aımaqtar úshin tıimdi sheshim retinde qarastyrylǵan.
– Qurylǵy shaǵyn qorapsha tárizdi. Іshinde arnaıy nanomaterıal ornalasqan. Túnde qurylǵynyń qaqpaǵy ashylyp, materıal aýadaǵy sý molekýlalaryn sińiredi. Al kúndiz qaqpaǵy jabylyp, kún sáýlesiniń áserinen kondensatsııa protsesi júrip, nátıjesinde sý túziledi, – deıdi Dana Qadyrbek.
Ónertapqysh jobanyń ereksheligine toqtaldy.
– Bul nanomaterıaldyń basty ereksheligi – ýytsyz, qaýipsiz. Onyń qurylymynda iri keýekter bar, sol arqyly sý molekýlalaryn ózine jınaıdy, ıaǵnı gýbka sııaqty jumys isteıdi. Taǵy bir artyqshylyǵy – uzaq merzimge jaramdylyǵy. Tipti bes jyldan keıin de ony qaıta qyzdyryp, bastapqy qasıetin qalpyna keltirýge bolady, – deıdi ol.
Joba Venada ótken Halyqaralyq energetıka jáne klımat forýmy aıasynda Global Cleantech Innovation Programme baıqaýynda úzdikter qatarynan kórindi. Dana bul baǵdarlamadaǵy eń jas qatysýshy boldy.
– Joba aıasyndaǵy halyqaralyq sharalar maǵan úlken áser qaldyrdy. Oǵan onnan astam elden kelgen qatysýshylar jınaldy. Alǵashqy kúnderi is-shara BUU ǵımaratynda ótti, pıtchıng-sessııalar da sol jerde uıymdastyryldy. Fınaldyq kezeń Hofbýrg saraıynda ótti. Osyndaı tarıhı jerde óz jobańdy tanystyrý erekshe áser syılaıdy. Onyń ústine, óz ıdeıańdy mınıstrlik ókilderiniń aldynda qorǵaý – úlken jaýapkershilik, – deıdi Dana.
Qazirgi ýaqytta qurylǵy Qazaqstanda pılottyq kezeńnen ótip jatyr. Zertteý jumystary júrgizilip, ony tájirıbege engizý múmkindigi qarastyrylmaq.
– Aldaǵy josparym – aldymen qurylǵyny Qazaqstanda tolyq synaqtan ótkizip, jetildirý. Qazir áli de tájirıbeler júrgizilip jatyr, sýdy tekserý boıynsha zertteýler aıaqtalýy kerek. Budan bólek, Qazaqstannyń klımattyq jaǵdaıy ártúrli bolǵandyqtan, nanomaterıaldyń ár aımaqta tıimdi jumys isteýin qamtamasyz etkimiz keledi. ıAǵnı bul tehnologııa elimizdiń barlyq óńirine paıdaly bolýy tıis. Qazirgi tańda mınıstrlikpen memorandýmǵa qol qoıyldy – bul biz úshin mańyzdy qadamdardyń biri. Sondaı-aq qazir Sátbaev ýnıversıtetinde sý sapasyna qatysty zertteýler júrgizip jatyrmyz. Osy synaqtar aıaqtalǵan soń, pılottyq jobany iske qosý josparlanyp otyr, – dep túıindedi jas ónertapqysh.
Aıta keteıik, birneshe aı buryn Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstri Nurjan Nurjigitov Dana Qadyrbekpen kezdesip, memorandýmǵa qol qoıǵan edi.
