17 ShІLDE. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

17 shilde, SEISENBІ

Irak Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Ulttyq Respýblıka jáne Táýelsizdik kúni (1958). Irak - Ońtústik-Batys Azııada, Tıgr jáne Evfrat ózenderi boıynda ornalasqan memleket. Ákimshilik jaǵynan 18 ýálaıatqa bólinedi. Astanasy - Baǵdat qalasy. Resmı tili - arab tili. Aqsha birligi - ırak dınary. 1970 jyly qabyldanǵan Konstıtýtsııasy boıynsha Revolıýtsııalyq keńestiń tóraǵasy eldiń Prezıdenti jáne Joǵarǵy Bas qolbasshy qyzmetterin qatar atqarady. Zań shyǵarýshy organy - Ulttyq keńes.

Fınlıandııada Demokratııa kúni. Qazaqstan Respýblıkasynyń Fınlıandııa Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Ǵalymjan Telmanuly Qoıshybaev. Fınlıandııanyń QR-daǵy Elshisi Mıkko Kınnýnen.

Ońtústik Koreıada Konstıtýtsııa kúni. Jyl saıyn 17 shilde kúni atap ótiledi. Bul kúni 1948 jyly eldiń Konstıtýtsııasy jarııa etildi. Ońtústik Koreıa alǵashqy Respýblıkasynyń negizi  formaldy túrde 1948 jyldyń 18 tamyzynda qalandy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

 14 jyl buryn (1998) Qazaqstan men Qyrǵyzstan Respýblıkalary arasyndaǵy memlekettik shekarany anyqtaý (delımıtatsııalaý) týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.

 6 jyl buryn (2006) Qazaqstanda alǵash ret zeınetkerlerge nesıe berý jónindegi joba iske qosyldy.

 6 jyl buryn (2006) Qazaqstannyń Ulttyq banki «Qazaqstan petroglıfteri» serııasy boıynsha «Kúıme» degen ataýmen kollektsııalyq kúmis shaqany satylymǵa shyǵardy. Shaqanyń dızaınynda bizdiń dáýirimizge deıingi ІІ myńjyldyqtyń ekinshi jartysynan bizge jetken «Kúıme» petroglıfiniń detali qoldanylǵan. Nomınaly 500 teńgelik shaqa 3 myń danamen shyǵarylǵan, olardyń árqaısysynyń baǵasy - 3 myń teńge. Bul moneta - «Qazaqstan petroglıfteri» serııasy boıynsha shyǵarylyp otyrǵan 7-shi shaqa. Onyń salmaǵy - 24 gramm, dıametri - 37 mm. Shaqa sapa sertıfıkatyna ıe.

 13 jyl buryn (1999) «Qazaqstan Respýblıkasy Azamattyq kodeksin (Negizgi bólim) qoldanysqa engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy buqaralyq aqparat quraldarynda jarııalandy.

 9 jyl buryn (2003 shildeniń 17-si - tamyzdyń 7-si) ekinshi «Han-Táńiri-2003» festıvaliniń sheńberinde Han-Táńiri shyńynyń baýraıynda qutqarýshylardyń birinshi halyqaralyq sleti ótti.

 158 jyl buryn (1854) Eýropada taý qyrattary arqyly tartylǵan tuńǵysh temir jol ashyldy. Vena men Italııany jalǵap jatqan jolǵa teńiz deńgeıinen 897 metr bıiktikte uzyndyǵy 1430 metrlik tonnel qazyldy. Jalpy jol boıynda barlyǵy 15 tonnel bolǵan. Qazir olardyń sany 38-ge jetip otyr.

 58 jyl buryn (1954) Vetnam Soltústik jáne Ońtústik bolyp ekige bólindi. Shekara 17-shi endik boıynsha belgilendi. Frantsııanyń otary bolǵan Úndiqytaıdyń ornynda Soltústik jáne Ońtústik Vetnam, Laos, Kambodja memleketteri quryldy.

 5 jyl buryn (2007) Almatyda «Alpysbaı Qazyǵulov. Keskindeme» albomynyń tanystyrylymy ótti. A.Qazyǵulov - qazaqstannyń tanymal sýretshisi, ol abstraktsıonızm jáne sıýrrealızm janrynda jumys isteıdi, Almatyda turady jáne qyzmet ataqarady.

Sýretshi Qyzylorda oblysynyń Aralynda 1958 jyly dúnıege kelgen. Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń sýret-grafıka fakýltetin bitirgen. Qazaqstan Respýblıkasynyń Sýretshiler odaǵynyń múshesi, Belgııa, Nıderlandy, Japonııa, Reseı sáýlet óneriniń kásipker sheberlerdiń kórmesine qatysýshy. 2003 jyly álem ónerine qosqan úlesi úshin Eýropalyq óner ýnıtsııasynnyń Masarık atyndaǵy qurmet syılyǵynyń ıegeri.

 3 jyl buryn (2009) Pavlodar oblysynyń Maı aýdanynda turǵyzylǵan asfalt-beton zaýyty iske qosyldy.

Saǵatyna 100 tonnadaı jol tósemin óndiretin jańa zaýytty «Dorremstroı PV» JShS salyp otyr. Kásiporyn Qazaqstannyń ıadrolyq ortalyǵyn damytý úshin mańyzy zor Aqsý-Kýrchatov respýblıkalyq trassasynda kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizip jatqan jolshylardy zamanaýı materıalmen tolyq qamtamasyz ete alady.

 3 jyl buryn (2009) Almatyda Qazaqstannyń tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen qol jetkizgen jetistikterine arnalǵan «Qazaqstan: Ǵasyrlar asýynda» ǵylymı-pýblıtsıstıkalyq monografııasy jaryq kórdi.

Kitap avtory - Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory Saǵyndyq Satybaldın. Jumys úsh taraýdan turady. «Qazaqstan keshe» dep atalatyn birinshi taraýda 1965-2006 jyldar aralyǵy qamtylsa, «Qazaqstan búgin» taraýynda - 2007-2008 jyldar, al «Qazaqstan erteń» dep atalatyn taraýynda 2009 jyldan bastap aldaǵy jyldar qamtylady.

Kitapta KSRO-nyń ydyraý sebepteri, óz odaǵyn qurý týraly úsh slavıan memleketiniń (Reseı, Belarýs, Ýkraına) sheshimderine qatysty oqıǵalar baıandalady.

Kitaptyń bastapqy tırajy - 1000 dana. Fotosýrettermen bezendirilgen 477 bettik basylym.

94 jyl buryn (1918) Ekaterınborda reseılik sońǵy ımperator ІІ Nıkolaı men onyń otbasy músheleri atyldy.

57 jyl buryn( 1955) Los-Andjelesten (AQSh; Kalıfornııa shtaty) ońtústikke qaraı - Anahaımda, amerıkalyq belgili mýltıplıkator Ýolt Dısneı balalar men olardyń ata-analaryna arnalǵan alyp oıyn-saýyq saıabaǵy «Dısneılendtyń» ashylýyn úlken saltanatpen atap ótti. 

144 jyl buryn (1868) japon astanasy Kıotodan Tokıoǵa aýystyryldy.

237 jyl buryn (1775) AQSh-ta dúnıejúzindegi alǵashqy áskerı gospıtal ashyldy.

39 jyl buryn (1973) Aýǵanstanda monarhııa qulatylyp, el respýblıka retinde jarııa etildi.

36 jyl buryn (1976) Monrealda HHІ Olımpıada oıyndary bastaldy.

18 jyl buryn (1994) Brazııalııa quramasy Italııany penaltı serııasynda jeńip, fýtboldan tórtinshi ret álem chempıony boldy.

ESІMDER

43 jyl buryn (1969) Qazaqstan baspasóz klýbynyń prezıdenti, IPRA (Halyqaralyq jurtshylyqpen baılanys qaýymdastyǵy) múshesi, PR-shy klýbyn uıymdastyrýshylardyń biri, Qazaqstan Respýblıkasy Jýrnalıstıka akademııasynyń akademıgi QARAÝYLOVA Ásel Ádilqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Qazaqstan menedjment, ekonomıka jáne boljaý ınstıtýtyn, AQSh-tyń  Mıssýrı-Kolambııa ýnıversıtetin bitirgen.  «Lenınskaıa smena» gazetiniń shtattan tys tilshisi bolǵan. 1994-1995 jyldary - USAID menedjeri. Qazirgi qyzmetinde 1995 jyldan bastap isteıdi. Sonymen qatar Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Shet el ınvestorlary keńesi syrtqy ımıdj boıynsha tobynyń múshesi, PR naryǵy problemalary boıynsha maqalalardyń turaqty avtory, jetekshi bıznes mektepterdiń oqytýshysy bolyp tabylady.

Ol otandyq  PR naryǵyn damytýshylardyń kóshbasynda boldy, PR jáne kommýnıkatsııa salasynda 15 jyldyq jumys tájirıbesi bar. Á.Qaraýylova 15 jyl ishinde 320 PR jobany, Qazaqstan, Orta Azııa, TMD, Eýropa men Ońtústik-Shyǵys Azııa aımaǵynda 2700-den astam medıa is-sharany, halyqaralyq áriptestermen birge jalpyulttyq sıpattaǵy 10 iri jobany júzege asyrdy.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaevtyń, AQSh senatory bolǵan Hılları Klıntonnyń alǵys hatymen marapattalǵan.

72 jyl buryn (1940-2005) geolog-ǵalym, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi, Halyqaralyq tehnologııalyq jáne ınjınırıng ǵylym akademııasynyń akademıgi, Ýkraınanyń tehnologııalyq kıbernetıka ǵylym akademııasynyń akademıgi, Reseıdiń Jaratylystaný akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Mıneraldyq resýrstar akademııasynyń akademıgi, Halyqaralyq Aqparattaný akademııasynyń akademıgi VESELOV Vasılıı Vasıleevıch dúnıege keldi.

Ýkraınanyń Harkov qalasynda týǵan. Tambov joǵarǵy áskerı-avıatsıalyq ýchılışesin, T.Shevchenko atyndaǵy Kıev memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

Qazaq KSR Ǵylym akademııasy Gıdrogeologııa jáne geofızıka ınstıtýtynyń ınjeneri, aǵa ınjeneri, kishi ǵylymı qyzmetkeri, Qazaq KSR geologııa mınıstrliginiń tájirıbelik-ádistemelik ekspedıtsııasynyń bas geology, bas gıdrogeology,geologııalyq partııanyń bastyǵy, Qazaqstannyń Ý.Ahmedsafın atyndaǵy Ǵylym akademııasy Gıdrogeologııa jáne geofızıka ınstıtýtynyń dırektorynyń orynbasary, dırektory qyzmetterin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri gıdrogeologııalyq obektiler men protsesterdiń matematıkalyq jáne aqparattyq modelin jasaý máselelerine arnalǵan.

«Geoınformatıka, sıstemno-ınformatsıonnyı podhod k zadacham modelırovanııa gıdrogeologıcheskıh obektov», «Gıdrogeologııa ı ohrana okrýjaıýşeı sredy gornorýdnyh raıonov Severnogo Kazahstana», «Proektırovanıesıstem», «Osnovy strýktýrnogo modelırovanııa gıdrosıstem», «Ekologo-melıoratıvnye problemy ıspolzovanııa vodnyh resýrsov basseına ozera Balhash», «Vodnye resýrsy Ilı-Balhashskogo basseına», «Gıdrogeologıcheskoe raıonırovanıe ı regıonalnaıa otsenka resýrsov podzemnyh vod Kazahstana» atty ǵylymı eńbekterdiń avtory.

«Qurmet belgisi» ordenimen  jáne kóptegen medaldarmen marapattalǵan.

121 jyl buryn (1891-1957) bıologııa ǵylymynyń doktory, professor, Búkilodaqtyq aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasynyń akademıgi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty ZAVADOVSKII Mıhaıl Mıhaılovıch dúnıege keldi.

Ýkraınanyń Kırovograd oblysynda týǵan. Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1941-1945 jyldary KSRO Ǵylym akademııasynyń Qazaq fılıaly ósip-óný zerthanasynyń meńgerýshisi bolǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri bıologııada ózi qalyptastyrǵan jańa ǵylymı baǵyt - damý dınamıkasyna arnalǵan. Ol damý protsesteriniń rettelýi, dene músheleriniń ózara árekettesýi bıologııalyq turǵydan bir prıntsıpke baǵynatynyn, gormondyq ádispen maldy egiz, úsh-tórtten tóldetýge bolatynyn teorııalyq turǵydan da, is júzinde de dáleldedi. Qoı men iri qara basyn kóbeıtý maqsatymen SJK preparatyn jasap, óndiriske usyndy.

106 jyl buryn (1906-1983) kompozıtor, pedagog, Qazaq KSR-iniń halyq ártisi, KSRO Kompozıtorlar odaǵynyń múshesi, Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, qazaq halyq mýzykasyn jınaýshy HAMIDI Latıf Abdýlhaıuly dúnıege keldi.

Tashkent halyq aǵartý ınstıtýtyn, Máskeýdiń birinshi mýzykalyq tehnıkýmyn, Máskeý konservatorııasy janyndaǵy tatar opera stýdııasyn bitirgen. Qazaqtyń halyq aspaptar orkestriniń dırıjeri bolyp, Qazaqtyń Petr Chaıkovskıı atyndaǵy mýzykalyq ýchılışesinde, Qazaq konservatorııasynda ustazdyq etken. Kompozıtordyń Uly Otan soǵysy jyldary jazǵan «Attanyńdar maıdanǵa», «8-gvardııa dıvızııasynyń áni», «Batyr qyz», «Núrken» ánderi tyńdarmanyn qaharmandyq sezimge bóledi. Ol qazaq mýzykasyna tuńǵysh vals janryn engizip, «Qazaq valsi», «Bulbul» ánderin shyǵarǵan. Sondaı-aq onyń ásem áýenimen erekshelenetin valsteri, horlary, sımfonııalyq orkestr, halyq aspaptar orkestri úshin kameralyq-aspaptyq shyǵarmalary, qoıylymdar men kınofılmderge arnalǵan mýzykalary bar.

Kompozıtor qazaqtyń opera ónerin órkendetýge de úlken úles qosyp, «Abaı», «Tólegen Toqtarov», «Jambyl» operalaryn, «Jambyl men Aıkúmis» mýzykalyq pesasyn, «Balbulaq» operettasyn jazdy. Sonymen qatar «Dombyra úırený mektebi» (B.Ǵızatovpen birge), «Dırıjerlik etýdiń negizderi» (H.Tastanovpen birge), t.b. zertteý eńbekteri bar.

3 márte Eńbek Qyzyl Tý ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1957) Qazaqstan Respýblıkasynyń Iordan Hashımıttik Koroldigindegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi, Qazaqstan Respýblıkasynyń Lıvan Respýblıkasyndaǵy, Palestına Memleketindegi Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi qyzmetin qosa atqarýshy Bolat Serǵazyuly SÁRSENBAEV dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Almaty shet tilderi pedagogıkalyq  ınstıtýtyn (1978), Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetin (1990) bitirgen. Aǵylshyn tiliniń ustazy, zańger, 1-inshi sanattaǵy keńesshi.

2012 jyldyń 10 sáýirinde Memleket basshysynyń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Iordan Hashımıttik Koroldigindegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi Bolat Serǵazyuly Sársenbaev Qazaqstan Respýblıkasynyń Lıvan Respýblıkasyndaǵy, Palestına Memleketindegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi qyzmetin qosa atqarýshy bolyp taǵaıyndaldy.

«Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl» (2005), «Astananyń 10 jyldyǵy» (2008) medaldarymen marapattalǵan.

41 jyl buryn (1971) «Qazaqstan» Teleradıokorporatsııasy Shyǵys Qazaqstan oblystyq fılıalynyń dırektory DÚISENOV Arsen Keńesuly dúnıege keldi.  

Aqmola qalasynda dúnıege kelgen. Eńbek jolyn 1992 jyly «TsESNA» telekompanııasynda redaktorlyq qyzmetten bastaǵan. 1992-1994 jyldary Qyzylorda oblystyq teleradıokompanııasynda telejýrnalıst, 1995 jyly «Qazaqstannyń televızııasy jáne radıosy» respýblıkalyq korporatsııasynyń Qyzylorda oblysy boıynsha menshikti tilshisi. 1997 jyly «HABAR» agenttiginiń menshikti tilshisi (Jambyl, Ońtústik Qazaqstan jáne Qyzylorda oblystary boıynsha).

 Qyzylorda oblysynyń shaǵyn bıznes ortalyǵynyń, «Syrdarııa-press» aımaqtyq aqparat agenttiginiń, Qyzylorda qalasynyń «Kommýnaldy tólemderdi esepteý ortalyǵy» memlekettik kásipornynyń dırektory bolǵan. Oblys ákiminiń jáne QR Eńbek mınıstriniń baspasóz hatshysy qyzmetterin atqarǵan.

Jýrnalıst, pıar mamany.

36 jyl buryn (1976) Astana qalalyq Kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Rysgúl QAÝǴABAEVA dúnıege keldi.