17 NAÝRYZ. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

17 NAÝRYZ, DÚISENBІ

Irlandııa Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Áýlıe Patrık kúni. Irlandııa Respýblıkasy - Batys Eýropadaǵy memleket. Irland aralynyń 5/6 bóligin alyp jatyr. Astanasy - Dýblın qalasy. Resmı tili - ırland jáne aǵylshyn tilderi. Ulttyq aqsha birligi - ırland fýnty. Irlandııa - parlamenttik respýblıka. 1937 jyly qabyldanǵan Konstıtýtsııasy boıynsha memleket basshysy - Prezıdent jalpyhalyqtyq saılaýda 7 jylǵa saılanady. Zań shyǵarýshy organy - eki palataly (senat jáne ókilder) Ulttyq parlament. El ákimshilik-aýmaqtyq jaǵynan 26 graftyqqa bólinedi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

19 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Ortalyq saılaý komıssııasy quryldy.

11 jyl buryn (2003) «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy» jabyq aktsıonerlik qoǵamy janynan jańa enshiles kásiporyn - «QazMunaıTeńiz» teńiz munaı kompanııasy» jabyq aktsıonerlik qoǵamy quryldy.

9 jyl buryn (2005) 2005 jylǵy qańtardyń 25-inde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen, QR Úkimetiniń qaýlysymen bekitilgen «2005-2007 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasynda ǵarysh qyzmetin damytý» memlekettik baǵdarlamasyna sáıkes «Qazǵarysh» Ulttyq kompanııasy» AQ quryldy.

24 jyl buryn (1990) Almatyda Qazaqstan káristeriniń quryltaıy ótti. Onda Respýblıkalyq káris mádenıeti ortalyqtarynyń qaýymdastyǵy quryldy.

19 jyl buryn (1995) jýrnalıstıka salasynyń Jalpyulttyq «Altyn juldyz» atty syılyǵy taǵaıyndaldy. 2001 jyldan bastap «Altyn Juldyz» Qazaqstan Jýrnalıstıka akademııasynyń resmı syılyǵy bolyp tabylady. «Altyn Juldyz» syılyǵy -shyǵarmashylyq tabystardy jáne qazaqstandyq buqaralyq aqparat quraldarynyń básekege túse alatyndyǵyn kásibı jáne qoǵamdyq tanýdyń joǵary belgisi. Qazirgi tańda Qazaqstan jýrnalıstıkasynyń damýyna ózderiniń úlesterin qosqan úshin 100-den asa sheberler «Altyn Juldyz» syılyǵynyń ıegerleri bolyp tabylady.

8 jyl buryn (2006) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Shvetsııa Koroldigi Úkimeti arasyndaǵy ınvestıtsııany yntalandyrý jáne ózara qorǵaý jónindegi Kelisimdi bekitý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Latvııa Respýblıkasy Úkimeti arasyndaǵy ınvestıtsııany yntalandyrý jáne ózara qorǵaý jónindegi Kelisimdi bekitý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Pákistan Islam Respýblıkasy Úkimeti arasyndaǵy ınvestıtsııany yntalandyrý jáne ózara qorǵaý jónindegi Kelisimdi bekitý týraly» zańdarǵa qol qoıdy.

4 jyl buryn (2010) Almatyda Ulttyq kitaphanada rýnolog Taıjan Dosanovtyń «Rýnıka qupııasy» atty eńbeginiń tusaýkeser rásimi ótti.

Atalmysh kitap «Ólke» baspasynan orys tilinde 2000 danamen jaryq kórdi. Eńbek - rýlyq tańbalardyń, keń taralǵan geometrııalyq sımvoldardyń, rýnıkalyq jazba genezısiniń máselelerine arnalǵan. Kitaptyń birinshi bólimi Qudaı attarynyń etımologııasyn anyqtaýǵa, ejelgi rýlyq termınderge jáne tujyrymdamada qoldanylatyn negizgi sózderge arnalsa, ekinshi bólim jyl sanaýǵa deıingi 3-7 ǵasyrda Talas ózeniniń mańynda ómir súrgen úısinderdiń eskertkishteri men jazbalaryndaǵy mátin qupııalary, sondaı-aq Saq jazýy qupııasy men paleografııalyq saraptaýdyń nátıjesi jáne 1974 jyly úlken pikirtalas týdyrtqan Іle eskertkish mátininiń qupııasy usynylǵan. Kitap avtory Taıjan Dosanovtyń aıtýynsha, ol ejelgi túrik genezısin zertteýge 30 jyl eńbegin arnaǵan.

ESІMDER

76 jyl buryn (1938-2011) fılologııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý isiniń úzdigi SERǴALIEV Myrzataı dúnıege keldi.

Soltústik Qazaqstan oblysynyń Shal aqyn aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetin bitirgen. 1987-1992 jyldary Qazaq KSR Ǵylym akademııasy Til bilimi ınstıtýtynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri, Qazaq memlekettik ýnıversıteti fılologııa kafedrasynyń aǵa oqytýshysy, meńgerýshisi, fılologııa fakýltetiniń dekany bolǵan.

Merzimdi jáne ádebı baspasóz betterinde, sondaı-aq «Ýaqyt jáne qalamger», «Sózstan», «Sóz óneri», «Jazýshy jáne sóz mádenıeti», «M.Áýezovtiń qazaq tilin damytýdaǵy róli», «Muhtar murasy», «S.Muqanovtyń ádebı-mádenı murasy jáne qazirgi zaman. II tom», t.b. ujymdyq jınaqtarda qazirgi ádebı protseske, kórkem ádebı tilge qatysty maqalalary men baıandamalary jaryq kórgen. Kórkem aýdarma salasynda ıA.Kamaldyń, K.Vırhtyń, M.Zárábtyń, K.Dýgaldyń, B.Balajdyń, Á.Qadyrovtyń, V.Kojevnıkovtyń, V.Latsıstyń áńgimelerin qazaq tiline aýdarǵan.

70 jyl buryn (1944) fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdaty, professor, Halyqaralyq joǵary mektep ǵylym akademııasynyń akademıgi DAMITOV Bazar Qabdoshuly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan. Máskeý ınjenerlik fızıka ınstıtýtyn, I.Kýrchatov atyndaǵy Atom energııasy ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1972-1973 jyldary - Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1973-1983 jyldary - Taldyqorǵan pedagogıkalyq ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi, dekany, prorektory. 1983-1986 jyldary - Qazaq KSR Aǵartý mınıstrliginiń bólim bastyǵy. 1986-1991 jyldary - Jambyl pedagogıkalyq ınstıtýtynyń rektory. 1991-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti jáne Prezıdenti Apparatynyń bólim meńgerýshisi, ishki saıasat bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti Іs basqarmasynyń áleýmettik sala bólimi meńgerýshisiniń birinshi orynbasary. 1995-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bilim mınıstrligi bas basqarmasynyń bastyǵy. 1997-2000 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bilim, mádenıet jáne densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Bilim komıteti tóraǵasynyń orynbasary, Joǵary bilim departamentiniń dırektory, Ǵylym jáne joǵary bilim vıtse-mınıstri. 2000-2002 jyldary - Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń rektory. 2002-2005 jyldary - «Bóbek» oqý-saýyqtyrý ortalyǵynyń bas dırektory. 2005 jyldan bastap Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Bilim sapasyn baǵalaý ulttyq ortalyǵynyń dırektory qyzmetin atqardy. Ǵalymnyń 60-tan astam ǵylymı jarııalanymy jaryq kórgen.

«Qurmet» ordenimen marapattalǵan.

93 jyl buryn (1921-2011) kınorejısser, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen óner qaıratkeri, KSRO Kınematografıster odaǵynyń múshesi TІNALINA Darıǵa Baıjumanqyzy dúnıege keldi.

Aqmola oblysy Vıshnevka aýdanynda(qazirgi Arshaly aýdany) týǵan. Almaty teatr ýchılışesin, Búkilodaqtyq memleketik kınematografıster ınstıtýtynyń rejısserlik fakýltetin bitirgen.

Eńbek jolyn akterlikten bastaǵan ol «Aq roza», «Abaı ánderi», «Jambyl», «Romantıkter», «Úkimet múshesi», «Alyp týraly án» kórkem fılmderindegi epızodtarda oınady. 1953 jyldan bastap rejısser retinde jumys istep, «Qazaqstan keńistiginde» atty ǵylymı-tanymdyq fılmdi túsirdi. 1954-1958 jyldary «Mosfılm» stýdııasynyń rejısseri bolyp, «Saltanat», «Ilıa Mýromets», «Erekshe tapsyrma», «Alystaǵy taýda» atty kórkem fılmderdiń túsirilýine qatysty. 1964 jyldan «Qazaqfılm» stýdııasynyń rejısseri retinde «Qorytpa», «Ázil shyny aralas», «Ǵasyrlar pernesi», t.b. kórkem jáne hronıkalyq-derekti fılmderdiń qoıylýyna uıytqy boldy. 2009 jyly «Ekran Sheberi» ataǵyna ıe boldy.

«Cherno-beloe kıno» atty monografııalyq kitaptyń avtory.

83 jyl buryn (1931-2006) medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, Qazaqstan Respýblıkasy Medıtsına ǵylymdary akademııasynyń akademıgi ALTYNBEKOV Baýer Embergenuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qaraǵandy medıtsına ınstıtýtyn bitirgen.

1958-1971 jyldary - Qazaq eńbek gıgıenasy jáne kásibı aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri. 1971-1974 jyldary - Aqtóbe memlekettik medıtsına ınstıtýty jalpy gıgıena kafedrasynyń meńgerýshisi. 1974-1990 jyldary - Qazaq eńbek gıgıenasy jáne kásibı aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory. 1995 jyldan bastap ómiriniń sońyna deıin Ońtústik Qazaqstan memlekettik medıtsına akademııasy jalpy gıgıena jáne ekologııa kafedralarynyń meńgerýshisi bolyp istegen.

Negizgi ǵylymı eńbekteri eńbek gıgıenasy men fızıologııasy, ergonomıka, kásibı patologııa, áleýmettik gıgıena máselelerine arnalǵan. 21 medıtsına ǵylymy kandıdatyn, 11 doktoryn daıarlaǵan. «Gıgıena trýda shahterov», «Rýkovodstvo po gıgıene trýda», «Antrakosı-lıkoz» (birlesip shyǵarǵan), «Rýssko-kazahskıı termıno-logıcheskıı slovar po profılaktıcheskoı metodıke» atty kitaptardyń, 200-den astam ǵylymı jarııalanymnyń, onyń ishinde 7 monografııanyń, 21 ádistemelik usynystyń avtory.

«Qurmet», «Qurmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen jáne Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.

56 jyl buryn (1958) QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń múshesi ıAKOVLEVA Tatıana Ivanovna dúnıege keldi.

Voronej oblysy Pavlov aýdanynyń Vorontsovka aýylynda týǵan. Tselınograd aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty. Instıtýtty bitirgennen keıin Tselınograd oblysy Balqashın aýdanynyń Maksımov aýylynda ekonomıst bolyp eńbek etken. 1981 - 1993 jj. - Tselınograd aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynyń aspıranty, kishi ǵylymı qyzmetkeri, kafedra assıstenti, aǵa oqytýshysy. 1993 - 1998 jj. - Tselınograd oblystyq agroónerkásip komıtetiniń ekonomıka basqarmasy ekonomıka bóliminiń bastyǵy, basqarma bastyǵynyń orynbasary, Aqmola oblysynyń oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, Aqmola oblysynyń aýyl sharýashylyǵy departamenti bastyǵynyń orynbasary. 1998 - 1999 jj. - Aqmola oblysy ekonomıka jáne saýda basqarmasynyń bastyǵy, Astana qalasy ekonomıka basqarmasynyń bastyǵy. 1999 - 2003 jj. - Astana qalasy ekonomıka jáne shaǵyn bıznesti damytý departamentiniń dırektory. 2003 - 2006 jj. - «Astana-Tań fırmasy» JShS týrıstik kompanııasynyń bas dırektory. 2006 - 2007 jj. - Astana qalasy ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý departamentiniń dırektory. 2007 - 2011 jj. - tórtinshi saılanǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti Májilisiniń depýtaty, «Nur Otan» Halyqtyq-Demokratııalyq partııasynyń partııalyq tizimi boıynsha saılandy. 2012 jylǵy qańtardan bastap - besinshi saılanǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti Májilisiniń depýtaty, «Nur Otan» Halyqtyq Demokratııalyq partııasynyń partııalyq tizimi boıynsha saılanǵan. «Qurmet» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

59 jyl buryn (1955) Qostanaı oblysy jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasynyń bastyǵy TURSYNOV Azamat Janábiluly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynda týǵan. Tselınograd aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn aýyl sharýashylyǵynyń ınjener-mehanıgi mamandyǵy boıynsha bitirgen. «Memaýylshartehnıka» Qarasý aýdandyq birlestiginde ınjener, ınjener-tehnolog, mehanıkalyq otrıad bastyǵy, aǵa ınjener-baqylaýshy, keńsharda bas ınjener, dırektor boldy. 1997-2007 jyldary - Qostanaı oblysy Qarasý aýdanynyń ákimi. 2011-2013 jyldary Qostanaı oblysy Sarykól aýdanynyń ákimi, Qazirgi qyzmetinde - 2013 jylǵy qyrkúıekten beri. «Qurmet» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

180 jyl buryn (1834-1900) nemis ınjeneri, konstrýktor jáne ónerkásipshi Gotlıb DAIMLER dúnıege keldi.

94 jyl buryn (1920-1975) Bangladeshtiń (burynǵy Shyǵys Pákistan provıntsııasy) negizin qalaýshy, onyń tuńǵysh prezıdenti jáne premer-mınıstri Sheıh Mýdjıbýr RAHMAN dúnıege keldi.

76 jyl buryn (1938-1993) keńestik jáne brıtan balet ártisi, uly bıshi jáne baletmeıster NÝRIEV Rýdolf Hametovıch dúnıege keldi.