17 kópqabatty úıdegi 625 úlesker: Aqtóbede problemalyq nysandar máselesi qalaı sheshiledi

17 kópqabatty úıdegi 625 úlesker máselesi

Aqtóbe oblysy problemalyq nysandar, sonyń ishinde kópqabatty úıler máselesin sheshý úshin «Aqtóbe qurylys kompanııasy — 2023» JShS qurdy. Aqtóbe qalasy ákiminiń qaýlysy 2023 jyly jeltoqsan aıynda shyqty. Qaýly QR Úkimetiniń Turǵyn úı-kommýnaldyq ınfraqurylymdy damytýdyń 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn negizge alǵan, ıaǵnı problemalyq turǵyn úıler máselesi aldaǵy úsh jylda sheshimin tabýǵa tıis.

Qazir qurylys kompanııasy basshylaryna qatysty qozǵalǵan qylmystyq is tolyq aıaqtalyp, kináliler jazalandy. Sodan keıin «Aqtóbe qurylys kompanııasy — 2023» JShS-ne túsken problemalyq nysandarǵa qarjylyq jáne quqyqtyq aýdıt júrgizildi.

— Qurylys jónindegi vedomstvoaralyq komıssııa kezinde 12 nysan problemalyq dep tanyldy. Áýeli 8 qabatty «Eksklıýzıv» turǵyn úı kesheni qoldanysqa berildi. Aldanyp qalǵan 58 úlesker páter kiltin aldy. Qazir tizimde 11 nysan bar. Olardaǵy 17 úıdiń úleskerler sany — 625. Taǵy bir ınvestor «Káýsar» jáne «Janǵalı» turǵyn úı keshenderin salyp jatyr. Qazir úleskerlerge páter kilti berilip, olar ishki jóndeý jumystaryna kiristi. Munda aldanǵan 69 úlesker bar, — dedi «Aqtóbe qurylys kompanııasy — 2023» JShS basshysynyń orynbasary Dastan Amanov.

Uzaq jyldar boıy qańyrap turǵan kópqabatty úı ǵımarattarynyń bárine tehnıkalyq saraptama júrgizilip, qazirgi jaı-kúıi belgili boldy. Endigi is — jobalyq-smetalyq qujatty qaıta ázirlep, qurylysty aıaqtaý. Dál osy tusta iri ınvestor, tipti bıýdjettiń mol qarjysy qajet bolady.

— Investor tartylǵan jaǵdaıda kepildik kelisimi jasalady. Úı qurylysy bıýdjet qarjysy esebinen aıaqtalsa, memleket bar mindetti óz moınyna alady. Al oǵan qajetti soma jobalyq-smetalyq qujat ázir bolǵan kezde belgili bolady, — dedi Dastan Amanov.

Sot sheshiminen keıin kópqabatty úıdiń ıesi — turǵyn úı-qurylys kooperatıvi

Problemalyq turǵyn úılerge qatysty sot otyrysy aıaqtalyp, úkim zańdy kúshine engen soń Turǵyn úı-qurylys kooperatıvi qurylady. Turǵyn úı-qurylys kooperatıvi úleskerlerden jasaqtalǵan, ıaǵnı úleskerler endi qurylysy aıaqtalmaǵan úıdiń ıesi atanady. Olar óz betimen ınvestor izdep, qurylys jumystaryn jalǵastyrýǵa quqyly.

Ekinshi nusqa — ýákiletti uıymǵa júginý. Ýákiletti uıym — «Aqtóbe qurylys kompanııasy — 2023» JShS. Kompanııa qurylysty tek bıýdjet esebinen aıaqtaıdy, ınvestor izdeýge de járdemdesedi.

— Aqtóbe oblysy boıynsha tizimde qalǵan 11 nysanda 17 úı bar. Bir nysanda eki nemese úsh úı bolýy múmkin. Al keıbirinde bir nysan bir úı. Máselen, Alash orda kesheninde úsh úı bar. Onyń bireýi salynǵan, ekeýiniń qurylysy júrgizilmegen. Sol eki úıge ınvestor tartýdy kózdep otyrmyz, al bireýi bıýdjet esebinen salynýy múmkin. Nege bıýdjet qarjysy jumsalady? Sebebi ınvestorlar barlyq páteri satylyp ketken úı qurylysyn aıaqtaýǵa qulyqsyz. Keıbirinde bir páterdiń birneshe ıesi bar. Tabysty usynys bolmaǵan soń, árıne, ınvestor táýekelge barmaıdy, — dedi Dastan Amanov.

Úıdiń syzbasy bar, jobalyq-smetalyq qujaty joq

Qurylysy 2019-2020 jyldary bastalǵan turǵyn úılerdiń taǵy bir kemshiligi — jobalyq-smetalyq qujatynyń bekitilmegeni. Naqtyraq aıtqanda, úleskerlerdiń qarjysyn jymqyrǵan kásipkerler sol jyldary tek qur maketti kórsetken. Adamdar ádemi syzbaǵa aldanyp, mıllıardtarynan aıyryldy. Shyǵyn — 5,8 mlrd teńge.

— Aqtóbe qalasynyń Altyn orda shaǵyn aýdanynda jerdi jalǵa alǵan «StroıServıs Regıon» JShS-niń birde-bir qujaty bolmaı shyqty. Sonda da olar 52 adamnyń qarjysyn tartqan. Qurylys ornyna barǵan kezde tek birinshi qabatyn kórýge bolady. Buǵan memleket kináli emes. Nege? Birinshiden buryn qurylys kompanııasy qujattardyń bárin jınap, oblystyq memlekettik-sáýlet qurylys baqylaý basqarmasyna habarlama jiberdi. Bul qurylystyń bastalǵanyn bildiredi. Al oblystyq memlekettik-sáýlet qurylys baqylaý basqarma mamandary tirkeıdi, qurylys alańyna barady, ruqsat beredi. Keıin bul baqylaýdyń bári qysqaryp qalyp, tekserý úshin prokýratýra kelisimi qajet boldy, — dedi «Aqtóbe qurylys kompanııasy — 2023» JShS basshysynyń orynbasary Dastan Amanov.

Tehnıkalyq baqylaýdan soń tek irgetasy quıylǵan nemese birinshi qabaty ǵana salynǵan úılerdiń bári buzylady degen sheshim shyqty. Bul — «Safina», «Kaspi», «Jılışe», «StroıServıs Regıon» turǵyn úı keshenderiniń bir bóligi. Al «Bozjyra», «Alash orda» turǵyn úı keshenderiniń tórt úıine ınvestor tabylyp tur. Sonymen birge kásipker «Jılışe» TÚK bir úıine qyzyǵyp otyr.

— Bes qabatty úıdi toǵyz qabatty dep ózgertýge bolmaıdy. Sebebi qurylys bastalǵan kezde aýlasy dál sol bes qabatty úıge shaqtalǵan. Bul — birinshi sebep. Ekinshiden, qurylysy toqtap turǵan problemalyq úıdiń kóbi Altyn orda shaǵyn aýdanynda ornalasqan. Bul — ushý-qoný alańyna jaqyn aımaq. Keıbir úıdiń aýmaǵy dál osy tusqa kelip tur, — dedi ol.

Taǵy bir aıta ketetin jaıt, úleskerler úshin kelisimshartta kórsetilgen páter aýdany saqtalady. Sonymen birge baspana quny ózgermeıdi. Al eger úlesker páter aqysynyń tek belgili bir bóligin tólese, qalǵan qarjyny Turǵyn úı-qurylys kooperatıvinde ashylǵan arnaıy esepshotqa aýdaýǵa tıis. Ázirshe Turǵyn úı-qurylys kooperatıvteriniń eshqaısysynda mundaı shot ashylmady. Sonymen birge sottalyp ketken kásipkerler shyǵyndy qaıtarsa, bul qarjy da arnaıy shotqa kelip túsedi. Bul jumys sot oryndaýshylarynyń enshisinde. 

Zańdaǵy ózgeris

Qazir elimizde «Turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly» Zańy bar. Onda úleskerlik qurylystyń úsh mehanızmi qarastyrylǵan. Birinshiden, Qazaqstan turǵyn úı kompanııasy kepil bolady. Munda qurylys kompanııasynyń akkredıtatsııasy bolýǵa mindetti. Aqtóbe oblysy boıynsha bir ǵana kompanııa tizimge endi. Alaıda ol kompanııa da qazir qurylys jumystarynda qıyndyqqa tap bolyp, merziminen keshiktirip jatyr. Mundaı jaǵdaıda sot bolyp, kompanııa josyqsyz dep tanylsa, qurylysty kepil bolǵan Qazaqstan turǵyn úı kompanııasy aıaqtaýǵa mindetti.

— Ekinshisi — ekinshi deńgeıli bank. Bank te kepil bola alady. Qurylys kompanııasyna akkredıtatsııa mindetteledi. Úshinshiden, úıdiń qabyrǵasy qalansa, ishki árleý jumysy ǵana qalsa, kompanııa úleskerlerdiń qarjysyn tartýǵa quqyly. Qazir qurylys salasynda zań kúsheıdi, Qazreestr portaly jumys istep tur. Qurylys kompanııalardyń qujaty jınaqtalǵan, bir páterdi qaıtalap satýǵa jol berilmeıdi, — dedi Dastan Amanov.

Úı izdegen adamdarǵa ádemi syzba usynǵan keıbir kásipkerler o bastan-aq alaıaqtyq jolmen aqsha tabýdy oılaǵan. «Aqtóbe qurylys kompanııasy — 2023» JShS basshysynyń orynbasary Dastan Amanovtyń aıtýynsha, úıdiń bir bóligin salǵandarynda da qarjylyq saýattylyq jetpedi. Zańdaǵy jańa talaptar osynyń jolyn kespek.

Aıta keteıik, Aqtóbede ázirshe ózge úıler problemalyq nysandar tizimine alynbady. Úı qurylysy toqtap qalsa, úlesker jábirlenýshiler polıtsııaǵa aryz túsirýge tıis. Tergeý sońy sot, sot úkiminen soń qujat oblystyq qurylys jónindegi vedomstvoaralyq komıssııasyna túsedi. Sheshim shyqqannan keıin úı problemalyq nysandar tizimine engizilip, «Aqtóbe qurylys kompanııasy — 2023» JShS-ne biriledi. Sáıkesinshe ári qaraı ınvestor izdeý, bıýdjetten qarjy bólý jumysy tur.

Eske salaıyq, buǵan deıin Aqtóbede qurylysy aıaqtalmaı turǵan 11 problemalyq nysan bar ekenin jazǵanbyz.