17 qyrkúıek. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Dúnıejúzilik patsıentterdiń qaýipsizdigi kúni

Dúnıejúzilik patsıentterdiń qaýipsizdigi kúni 2019 jylǵy mamyrda Jenevada ótken Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý assambleıasynyń 72-sessııasynda resmı túrde bekitildi. Bul kúnniń negizgi maqsaty — álem boıynsha patsıentterdiń qaýipsizdigine qatysty máselelerge qoǵamnyń nazaryn aýdarý, medıtsınalyq kómekti barshaǵa birdeı etý jáne turaqty damý maqsattaryna qol jetkizý úshin patsıentterdiń qaýipsizdiginiń mańyzyn kórsetý. Sondaı-aq medıtsınalyq qatelikterdiń sanyn azaıtýǵa jáne oryn alǵan aǵattyqtyń saldaryn joıýǵa múmkindik beretin júıeler men rásimderdi ázirleýdi yntalandyrý kózdeledi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1930 jyly aýdandyq «Kolhoz joly» gazetiniń alǵashqy nómiri jaryq kórdi. Kókshetaý oblysynyń qurylýyna baılanysty basylym «Kókshetaý pravdasy» bolyp qaıta atalyp, 1944 jylǵy 5 tamyzdan bastap oblystyq gazet mártebesine ıe boldy. 1976 jyly gazet búkilodaqtyq baıqaýdyń laýreaty atanyp, KSRO Jýrnalıster odaǵynyń І dárejeli dıplomymen marapattaldy. 1978 jáne 1979 jyldary KSRO Halyq sharýashylyǵy jetistikteri kórmesinde «Keńestik baspasóz» pavılonynda tanystyryldy. 1980 jyly basylymnyń 50 jyldyǵyna oraı «Qurmet belgisi» ordenimen marapattaldy. 1984 jylǵy 4 qyrkúıekte gazettiń 10 000-shy mereıtoılyq nómiri jaryq kórdi. 1990 jyly gazet «Kókshetaý» ataýyna ıe boldy. 1997 jylǵy 1 tamyzda Kókshetaý oblysynyń taratylýyna baılanysty qalalyq basylym mártebesine kóshti. Búginde gazet qazaq jáne orys tilderinde jaryq kórip, burynǵy Kókshetaý oblysynyń aýmaǵyna taralady.

2007 jyly jarǵylyq kapıtalyna 100 paıyz memleket ıelik etetin aktsıonerlik qoǵamdar quryldy. Olar: Aqtaý qalasynda ornalasqan «Kaspıı» ulttyq áleýmettik-kásipkerlik korporatsııasy, Qostanaı qalasynda ornalasqan «Tobyl» ulttyq áleýmettik-kásipkerlik korporatsııasy jáne Aqtóbe qalasynda ornalasqan «Batys» ulttyq áleýmettik-kásipkerlik korporatsııasy.

2010 jyly Qazaqstan Úkimeti men BUU arasynda Birikken Ulttar Uıymynyń pasporttaryn ıelenýshilerdi vızalyq talaptardan bosatý týraly kelisimge qol qoıyldy. Qazaqstan BUU qyzmetkerleri úshin vızasyz rejım engizgen 26 eldiń qataryna qosyldy.

2010 jyly Qazaqstandaǵy týrızmdi damytý aıasynda Almatydan soltústik-batysqa qaraı 170 shaqyrym jerde ornalasqan «Tańbaly» ashyq aspan astyndaǵy mýzeı-qoryǵynyń aýmaǵynda vızıt-ortalyq qurý jumystary bastaldy. Mýzeı-qoryqtyń basty kórikti orny — tas músinder men petroglıfter. «Tańbaly» mýzeı-qoryǵy tarıhı, mádenı jáne ǵylymı turǵydan asa qundy nysan sanalady. Munda qola dáýirinen XIX–XX ǵasyrlarǵa deıingi kezeńderdi qamtıtyn júzden astam tarıhı eskertkish bar. Olar tutastaı alǵanda iri arheologııalyq keshendi quraıdy.

2010 jyly Qostanaı qalasynda Aleksandr Sergeevıch Pýshkınge arnalǵan eskertkishtiń ashylý saltanaty ótti. Aqynnyń músinin Qazaqstanǵa Reseı Jazýshylar odaǵy syıǵa tartqan. Avtory — máskeýlik músinshi Nıkolaı Kýznetsov-Mýromskıı. Eskertkish oblys ortalyǵynyń qaq ortasynda, ákimdik ǵımaratynyń mańyndaǵy Pýshkın kóshesine ornatyldy.

2011 jyly Pavlodar oblysynyń Baıanaýyl aýylynda XVII–XVIII ǵasyrlardaǵy memleket qaıratkerleri Shoń bı Edigeuly men Shorman bı Kúshikulyna arnalǵan eskertkish ashyldy. Elge bedeldi bılerdiń beınesin músinshi Jaýbasar Qalıev jasady. Qos bıdiń músini bıik tuǵyrǵa ornatylyp, aýyl ortasyna qoıyldy.

2012 jyly sýretshi-grafık, Qazaqstan Respýblıkasy Sýretshiler odaǵynyń múshesi Aleksandr Erashov «Úzdik adamdar» halyqaralyq entsıklopedııasynyń keıipkeri atandy. Pavlodar oblysynyń Aqsý qalasynan shyqqan sýretshiniń esimi Qazaqstannan tys jerlerge de keńinen tanymal. Aleksandr Erashovtyń týyndylary Qazaqstan, Reseı, Germanııa, Nıderland, Frantsııa jáne basqa da elderdegi memlekettik jáne jeke kollektsııalarda saqtaýly. Onyń eńbekteri Almatydaǵy Ábilhan Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner mýzeıi men Pavlodar oblystyq kórkemsýret mýzeıiniń qorynda, sondaı-aq Almatydaǵy «Ular» zamanaýı óner galereıasynyń jáne Artemıı Troıtskııdiń zamanaýı óner toptamalarynda bar. «Úzdik adamdar» halyqaralyq kitap jobasy Belarýs, Qazaqstan, Reseı jáne Ýkraınadan shyqqan tabysty ári bedeldi tulǵalar týraly baıandaıdy.

2016 jyly qazaqstandyq boksshy Qanat Islam eldiń álemdik arenadaǵy tanymaldyǵyn arttyrýǵa qosqan úlesi úshin Baýyrjan Momyshuly atyndaǵy «Namys» medalimen marapattaldy.

2019 jyly Ábý Nasyr ál-Farabıdiń týǵanyna 1150 jyl tolýyna arnalǵan mereıtoıǵa daıyndyq aıasynda Qazaqstan delegatsııasy Sırııanyń Damask qalasyna bardy. Sapar barysynda Qazaqstan salǵan ál-Farabıdiń mádenı-tarıhı ortalyǵy men kesenesiniń qazirgi jaǵdaıy zerdelendi. Delegatsııa 2020 jyly ótetin uly oıshyldyń 1150 jyldyq mereıtoıyn uıymdastyrý jáne ótkizý máselelerin de talqylady. Sapardyń negizgi mindetteriniń biri — Qazaqstan men Sırııaǵa ortaq tarıhı jáne mádenı murany dáripteý jáne eki el arasyndaǵy ózara yqpaldastyqty damytý boldy.

2019 jyly Atyraý qalasynda qazaqtyń tuńǵysh ushqysh qyzy, soǵys ardageri Hıýaz Dospanovaǵa arnalǵan eskertkish ashyldy. Bıiktigi 2 metr 30 santımetr bolatyn qola músinde batyr qyzdyń maıdanǵa attanǵaly turǵan sáti beınelengen. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta erligimen elge tanylǵan, keıin «Halyq qaharmany» ataǵyna ıe bolǵan Hıýaz Dospanovanyń eskertkishi Atyraý halyqaralyq áýejaıynyń aldyndaǵy alańǵa ornatyldy. Batyr qyz 1922 jyly 15 mamyrda Atyraý óńirinde dúnıege kelgen. Soǵys jyldarynda áskerı avıatsııada qyzmet etip, erligimen kózge tústi. Soǵystan keıingi beıbit ómirde de el ıgiligine adal eńbek etti.

2021 jyly Gremmı syılyǵynyń ıegeri, qazaqstandyq dıdjeı Imanbek Zeıkenov Reseıdiń «GQ Mýjchıny goda» («Jyl erleri») syılyǵynyń «Jyl jańalyǵy» nomınatsııasyn jeńip aldy.

2021 jyly Qazaqstanda Eýrazııalyq ekologııalyq qor quryldy. Jańa qor kógaldandyrý jumystaryn damytýǵa, bıoalýantúrlilikti saqtaýǵa jáne jerdiń shóleıttenýiniń aldyn alýǵa baǵyttalǵan jobalardy júzege asyrady.

2021 jyly Belgııada Qazaqstan Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna oraı poshta markalary aınalymǵa shyǵaryldy. Mereıtoılyq markalardyń alǵashqy toptamasy Eýropalyq parlament pen Eýropalyq komıssııa ókilderine, sondaı-aq Belgııa Koroldiginiń memlekettik organdary men uıymdaryna tabystaldy.

2023 jyly Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Citigroup kompanııasynyń bas atqarýshy dırektory Djeın Freızermen kezdesti. Kezdesý barysynda amerıkalyq qarjy holdınginiń Qazaqstandaǵy qyzmetin keńeıtý perspektıvalary talqylandy. Citibank Kazakhstan — elimizde jumys isteıtin jalǵyz amerıkalyq bank. Ol halyqaralyq ınvestorlar, memlekettik sektor jáne iri kásiporyndar úshin jetekshi seriktesterdiń biri.

2025 jyly Qazaqstan Ulttyq Banki «Kórnekti oqıǵalar men adamdar» serııasy aıasynda E.BÓKETOV. 100 JYL kollektsııalyq monetasyn aınalymǵa shyǵardy. Moneta ǵalym-hımık, Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń akademıgi, qoǵam qaıratkeri, jazýshy ári aýdarmashy Ebineı Arystanuly Bóketovtiń 100 jyldyǵyna arnalǵan. Dızaında onyń portrettik beınesi qoldanylǵan. Moneta MN 25 markaly melhıordan ázirlendi. Onyń salmaǵy 15 gramm, dıametri 33 mıllımetr.

2025 jyly Astanada Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VIII sezi bastaldy. Jıyn «Dinder dıalogy: bolashaq jolyndaǵy sınergııa» taqyrybyna arnaldy. Halyqaralyq forýmǵa 60 elden 100-den astam delegatsııa jınaldy. Qatysýshylar qatarynda iri konfessııalardyń rýhanı kóshbasshylary, halyqaralyq uıymdardyń ókilderi, sarapshylar, saıasattanýshylar men qoǵam qaıratkerleri boldy. Sezd barysynda sektsııalyq otyrystar uıymdastyrylyp, qazirgi kezeńdegi birqatar ózekti máseleler talqylandy.