16 qyrkúıek. Kazinform kúntizbesi. Jylnama
Kazinform oqyrman nazaryna 16 qyrkúıekke arnalǵan ataýly kúnder men este qalar oqıǵalar kúntizbesin usynady.
ATAÝLY KÚNDER
Halyqaralyq Ozon qabatyn qorǵaý kúni
1987 jyly Ozon qabatyn buzatyn zattar týraly Monreal hattamasyna qol qoıyldy. Sol kúnniń qurmetine BUU Bas Assambleıasy 1994 jyly qarar qabyldap, 16 qyrkúıekti Halyqaralyq Ozon qabatyn qorǵaý kúni dep jarııalady. 1995 jyldan beri jyl saıyn atalyp ótedi.
HR menedjerleri kúni
TMD elderinde beıresmı mereke retinde qyrkúıektiń úshinshi sársenbisinde atalyp ótedi. Jumyskerlerdi irikteıtin, oqytatyn, kadrlyq esepterdi júrgizetin jáne laýazymdyq nusqaýlyqtardy ázirleıtin qyzmetkerlerdiń kásibı merekesi. Bul kúni kompanııalar merekelik korporatıvtik is-sharalar ótkizedi. Belgili HR menedjerlerine jumystary úshin alǵys aıtylyp, marapattalady.
ESTE QALAR OQIǴALAR
1944 jyly Aqtóbe oblystyq fılarmonııasy quryldy. 1997 jyly oǵan kompozıtor Ǵazıza Jubanovanyń esimi berilgen. Fılarmonııa quramynda estradalyq-jez aspaptar orkestri, qazaq kameralyq hory, «Dombyra-dastan» halyq ansambli jáne shyǵys bıi ansambli bar. Fılarmonııada Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisteri R.Aqjarova, G.Qoıshybaeva, T.Ospanov jáne J.Seıilov jyldar boıy jumys istedi.
1976 jyly T. G. Shevchenko atyndaǵy Qazaq memlekettik kórkemsýret galereıasy men respýblıkalyq qoldanbaly óner murajaıynyń kollektsııalarynan qurylǵan Á.Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner murajaıy esigin ashty. Kollektsııanyń negizgi bóligi Qazaqstannyń beıneleý jáne qoldanbaly óner týyndylarynan turady. Batys Eýropa kollektsııasynda 16-19 ǵasyrlardaǵy Italııa, Frantsııa, Nıderland, Flandrııa, Germanııa, Anglııa jáne Aýstrııa sýretshileriniń túpnusqa týyndylary bar. Murajaıda sonymen qatar Reseı, keńestik kezeń jáne Shyǵys Eýropa elderiniń beıneleý óneriniń biregeı kollektsııasy bar.
1992 jyly Qazaqstan men Belarýs Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornady.
Belarýs Respýblıkasy — Reseı, Ýkraına, Polsha, Latvııa jáne Lıtvamen qurlyq shekaralary bar Shyǵys Eýropa eli. Onyń aýmaǵy 207 600 km². Astanasy — Mınsk. Resmı valıýtasy — Belarýs rýbli. Resmı tilderi — belarýs jáne orys tili. Memleket basshysy — prezıdent.
1992 jyly Qazaqstan men Moldova Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornady.
Moldova Respýblıkasy — Ońtústik-Shyǵys Eýropadaǵy el. Ol soltústiginde, shyǵysynda jáne ońtústiginde Ýkraınamen, al batysynda Rýmynııamen shektesedi. Onyń aýmaǵy 33 800 km². Astanasy — Kıshınev. Resmı tili — moldovan tili. Aqsha birligi — moldovan leıi. Memleket basshysy — prezıdent, ony parlament músheleri 4 jyldyq merzimge saılaıdy (bir ret qaıta saılaý quqyǵymen).
2000 jyly Atyraýda Sultan Beıbarystyń 775 jyldyǵyna arnalǵan halyqaralyq konferentsııa ótti. Arab elderiniń ǵalymdary Mysyr bıleýshisiniń 775 jyldyǵyna arnalǵan halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferentsııaǵa qatysty.
2005 jyly Túrkııanyń Izmır qalasynda Manısa, Chanakkale, Denızlı, Ýshak, Kýtahııa jáne Aıdyn aýdandaryn qamtıtyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmetti konsýldyǵynyń ashylý rásimi ótti.
2006 jyly Almaty oblysynyń Qarasaı aýdanynda, eki iri joldyń qıylysynda Naýryzbaı batyrǵa arnalǵan eskertkish bıik tuǵyrǵa ornatyldy. Eskertkishti Almatydaǵy Táýelsizdik monýmentin jobalaǵan sáýletshi Nurlan Dalbaı jobalaǵan.
2007 jyly Venada Qazaqstan Jahandyq seriktestik qaǵıdattary hattamasyna qol qoıyp, osy protsestiń tolyqqandy qatysýshysy boldy. Qazaqstan Jahandyq ıadrolyq energetıkalyq seriktestiktiń negizgi qaǵıdattaryna tolyq qosylady jáne ózderiniń ıadrolyq energetıka salasyn damytý aıasynda sezimtal tehnologııalardy ázirlemeýge mindettengen elderge ıadrolyq otynǵa kepildikti jáne teń qoljetimdilikti qamtamasyz etý qajettiligin atap kórsetedi. 2007 jylǵa qaraı seriktestikke Qytaı, Reseı, AQSh, Frantsııa jáne Japonııany qosa alǵanda, 16 el qosyldy. Bul elder ózderiniń jetistikterimen jáne ozyq ıadrolyq energetıkalyq tehnologııalarymen erekshelenedi.
2010 jyly Túrkitildes memleketter basshylarynyń 10-shy sammıti barysynda ekonomıkalyq jáne saýda baılanystaryn keńeıtýge baǵyttalǵan Túrki iskerlik keńesin qurý týraly sheshim qabyldandy. Bakýde túrki mádenıetin saqtaýdy qamtamasyz etý úshin qor quryldy. Sonymen qatar, 2012 jyly TÚRІKSOI Astanany túrki áleminiń astanasy dep jarııalaý týraly sheshim qabyldady.
2014 jyly Almatyda 10-shy Halyqaralyq Eýrazııa kınofestıvali ashyldy. Festıval qazaqstandyq rejısser Sháken Aımanovtyń júz jyldyq mereıtoıynyń aıasynda ótti. Respýblıka saraıynda ótken ashylý saltanatyna Qazaqstan men Reseıdiń kınojuldyzdary qatysty.
2017 jyly Balqash qalasy óziniń 80 jyldyǵyn atap ótti. Bul tek Qaraǵandy oblysy úshin emes, respýblıka kólemindegi mańyzdy oqıǵa.
Balqash — Qaraǵandy oblysynyń damyǵan ınfraqurylymy, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy jelisi, mádenı, densaýlyq saqtaý jáne bilim berý nysandary bar zamanaýı ónerkásip ortalyǵy. Qalada shaǵyn jáne orta bıznes kúsheıip, damyp keledi. Týrızm klasteri qarqyn alyp, kósheler kórkeıip, jańa ǵımarattar salynyp, jańa áleýmettik nysandar paıdalanýǵa berilip jatyr.
2019 jyly Almatyda «Qazaqfılm» stýdııasynyń aýmaǵynda Sh. Aımanov atyndaǵy Qazaq kınosy murajaıy ashyldy. Onda baǵa jetpes muraǵattyq eksponattar, sonyń ishinde aty ańyzǵa aınalǵan rejısser Sergeı Eızenshteınniń kamerasy, klassıkalyq qazaq kınorejısseri Sh. Aımanovtyń buıymdary men kollektsııalary, túpnusqa stsenarııler, fılm keıipkerleriniń túpnusqa kostıýmderi, t. b. bar. Murajaıdyń erekshe maqtanyshy — Sháken Kenjetaıuly Aımanovtyń qalpyna keltirilgen kabıneti.
2019 jyly Mańǵystaý oblysynyń Tuşybek aýylynyń mańynda tabylǵan 9 metrlik ıhtıozavr qańqasy Aqtaý tarıhı-ólketaný murajaıyna syıǵa tartyldy.
2019 jyldyń 25 mamyrynda áýesqoı paleontolog Vladımır ıArtsev ádettegi ekskýrsııa kezinde ıhtıozavrǵa tıesili bolýy múmkin qaldyqtardy kezdeısoq taýyp aldy. Omyrtqalardyń pishini, qalyńdyǵy jáne dıametri alb kezeńindegi (tómengi bordyń joǵarǵy shekarasy, 100 mıllıon jyl buryn) ıhtıozavrǵa uqsaıdy.
2020 jyly Qaraǵandyda «Uly Abaıdyń izimen: rýhanı saıahat» ekspedıtsııasy bastaldy. Ekspedıtsııa músheleri uly qazaq aqyny dúnıege kelgen, ómir súrgen jáne óleń jazǵan mekenge bardy. Olar Qaınar — Sarjal — Qaratal — Jıdebaı — Aqshoqy — Eńlik-Kebek úńgiri — Bórili aýylyndaǵy M.Áýezovtiń úı-murajaıy — Semeıdegi Abaı murajaıy — Egindibulaq — Úshqara — Qaraǵandy baǵyty boıynsha myńdaǵan shaqyrym júrip ótti.
2020 jyly Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti ıslam qarjy bilimin damytýǵa qosqan úlesi men jetistikterin moıyndaý maqsatynda bedeldi halyqaralyq Global Islamic Finance Awards 2020 (GIFA) syılyǵymen marapattaldy. Qazaqstannyń jetekshi ýnıversıteti «Islam qarjysy salasyndaǵy eń úzdik bilim berý mekemesi» syılyǵyn jeńip aldy. Saltanatty rásim Pákistannyń Islamabad qalasynda ótti. GIFA — ıslam qarjysy salasyndaǵy álemdegi eń bedeldi marapattardyń biri, osy salada erekshe jetistikterge jetken úkimetke, mekemelerge jáne jeke tulǵalarǵa beriletin úzdik belgi. Olardyń qatarynda memleket basshylary, kórnekti memleket qaıratkerleri jáne ǵalymdar bar.
2021 jyly Túrkııa aldyńǵy betinde Qazaqstannyń memlekettik týy beınelengen jáne túrik tilinde «Qazaqstannyń táýelsizdigine 30 jyl» degen jazýy bar moneta shyǵardy. Monetanyń kelesi betiniń ortasynda Qazaqstan kartasy ornalasqan. Kartanyń ishinde latyn áripterimen qazaq tilinde «Qazaqstan» dep jazylǵan. Kartanyń ishinde túrik tilinde qazaq jerinde bolǵan birneshe tarıhı memleketterdiń ataýlary kórsetilgen. Olarǵa saqtar, ǵundar, Túrik qaǵanaty, Altyn Orda jáne Qazaq handyǵy jatady. Sondaı-aq Orhon-Enıseı eskertkishteriniń ejelgi túrik alfavıtimen «túrik» sózi jazylǵan. Tómengi bóliginde «qoshqarmúıiz» oıýy bar. 31 gramm kúmisten quıylǵan. Monetanyń nomınaly 30 túrik lırasy.
2021 jyly ıÝNESKO Qazaqstannyń Kólsaı kólderi ulttyq tabıǵı saıabaǵyn bıosferalyq rezervattardyń dúnıejúzilik jelisine qosty. Bul sheshim ıÝNESKO-nyń «Adam jáne bıosfera» baǵdarlamasynyń Halyqaralyq úılestirý keńesiniń 33-shi sessııasynda qabyldandy. Qazirgi ýaqytta Qazaqstandaǵy ıÝNESKO-nyń bıosferalyq rezervattarynyń ulttyq jelisine 13 bıosferalyq rezervat kiredi. Bul kórsetkish Ortalyq Azııanyń basqa elderindegi bıosferalyq rezervattar sanynan aıtarlyqtaı kóp.
2023 jyly Túrkistanda TMD elderiniń Іshki ister mınıstrlikteri basshylarynyń keńesi ótti. Otyrysta qylmysqa qarsy kúrestegi yntymaqtastyqtyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan birqatar mańyzdy máseleler talqylandy. Jıynǵa Belarýs, Qyrǵyzstan, Reseı jáne Ózbekstannyń Іshki ister mınıstrleri, Armenııa polıtsııasynyń bastyǵy, Tájikstan, Ázirbaıjan jáne Túrikmenstan Іshki ister mınıstrlikteriniń ókilderi, sondaı-aq basqa da úkimetaralyq mekemeler qatysty.
2024 jyly Germanııanyń Federaldy kantsleri resmı saparmen Qazaqstanǵa keldi. Olaf Sholts ekinshi «Ortalyq Azııa + Germanııa» sammıtine qatysty. Іs-sharada keń aýqymdy salalardaǵy strategııalyq yntymaqtastyq pen seriktestik, atap aıtqanda, saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne birlesken ınvestıtsııalyq jobalardy iske asyrý máseleleri talqylandy. Sapar qorytyndysy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy men Germanııa Federatıvtik Respýblıkasy arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly birlesken deklaratsııa qabyldandy.
2025 jyly Qosshy qalasyna alǵash ret gaz taratyldy. Jalpy uzyndyǵy 409 shaqyrymǵa jetetin magıstraldyq qubyrlar arqyly saǵatyna 32 800 tekshe metr gaz tasymaldanady. Jobanyń jalpy quny — 11,4 mıllıard teńge.
