14 tamyz. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

14 tamyz, SEISENBІ

Pákistan Islam Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1947). Osydan 60 jyl buryn Úndi sýbqurlyǵyndaǵy musylmandar uzaqqa sozylǵan, biraq, beıbit kúrestiń nátıjesinde óz memlekettigin quryp, táýelsizdigine qol jetkizgen bolatyn. Kaıd-e-Azam Muhammad Álı Djın bastaǵan musylmandardyń basty maqsaty Brıtanııanyń quldyq ezgisinen bosaný ǵana emes, derbes, táýelsiz memleket qurý edi. Pákistan - Ońtústik Azııada ornalasqan memleket. Soltústik, soltústik-shyǵysynda Aýǵanstanmen, soltústik-shyǵys, shyǵys jáne ońtústik-shyǵysynda Úndistanmen, batysynda Iranmen, ońtústigi Arab teńizimen shektesedi. Pákistan Úndistanmen arada jatqan Djammý jáne Kashmır aýmaqtary úshin daýlasýda. Astanasy - Islamabad qalasy. Resmı tili - ýrdý tili, sonymen qatar pýshtý, sındhı, saraıkı, baloh, aǵylshyn tilderi de qoldanylady. Aqsha birligi - pákistandyq rýpıı.
Qazaqstan Respýblıkasy men Pákistan arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy naýryzdyń 24-inde ornatyldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Pákistandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi - Shabarbaev Baqytbek. Pákistannyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi - Irfan-ýr-Rehman Radja.

Qadir túni. Bıyl tamyzdyń 14-inen 15-ine qaraǵan tún - búkil adamzatqa Quran Kárimniń aıattary túse bastaǵan - Qadir túni. Bul tún tek Ramazan aıynda ǵana bolady jáne saýaby jaǵynan bul túnge sáıkes keletin tún joq. Qadyr keshiniń ýaqyty kún batqannan sáresige deıin jalǵasady. Bul túnniń ǵıbadattaryn musylmandar meshitterde de, óz úılerinde de atqara alady. Keıbir musylmandar Qadir túninde túni boıy dastarhan jaıyp qoıyp, qoldaryn qýsyryp otyrýmen shekteledi. Ne bolmasa, teledıdar qarap, áńgime aıtýmen ótkizedi. Túni boıy kóz ilmeı shyqsaq jetkilikti dep esepteıdi. Bul da - qate. Imamdardyń aıtýynsha, Qadir túnin ótkizýde túni boıy dastarhan jaıyp qoıý shart emes.

Portýgaldyq korrıdanyń týǵan kúni. Jyl saıyn Abıýl qalasynda ejelgi ulttyq dástúr boıynsha ótedi.

Reseıde deneshynyqtyrýshylar kúni. Reseıde jyl saıyn tamyz aıynyń ekinshi senbisinde atap ótiledi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

104 jyl buryn (1908) Ulybrıtanııanyń Folkston qalasynda birinshi halyqaralyq sulýlyq konkýrsy ótti.

20 jyl buryn (1992) Grýzııa men Abhazııa arasyndaǵy bir jylǵa sozylǵan qarýly qaqtyǵystar bastaldy. Resmı derekter boıynsha 17 myńǵa jýyq adam qaza taýyp, 300 myńǵa jýyq adam Abhazııa aýmaǵyn tastap shyqqan.

9 jyl buryn (2003) tamyzdyń 14-17 aralyǵynda Máskeýdegi Búkilreseılik kórme ortalyǵynda Qazaqstannyń ulttyq kórmesi bolyp ótti.
Ulttyq kórmege Qazaqstannyń ár aýmaǵynan kelgen 200-ge tarta fırmalar men kompanııalar qatysty. Kórme respýblıkamyzdyń ekonomıka, ǵylym jáne tehnologııa, taǵy da qazaq halqynyń tarıhy men mádenıetti: ulttyq dástúr jáne ulttyq taǵamdar týraly, qazirgi sýret jáne sándik-qoldanbaly óneri týraly aıtatyn kóp salaly taqyrypta kórsetilgen.

7 jyl buryn (2005) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qyrǵyz elordasyndaǵy Qazaqstan elshiliginiń jańa ǵımaratyn ashty.
Elbasy Qyrǵyzstanda Qazaqstan Respýblıkasynyń elshiligin ashý týraly Jarlyqqa 1993 jylǵy 9 qańtarda qol qoıǵan bolatyn. Qazaqstannyń Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi - Isabaev Beıbit Óksikbaıuly.

5 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Ǵylym men tehnıka, ádebıet pen óner salasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik syılyqtary týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

5 jyl buryn (2007) Qyzylorda oblysy Syrdarııa aýdany O.Málibaev atyndaǵy aýyly mektebiniń aldynda qyzmet atqarý kezinde qaza bolǵan, polıtsııa leıtenanty Talǵat Qozybaevqa arnalǵan eskertkish ornatyldy. Onyń esimi aýyldyń bir kóshesine berildi.
Talǵat Qozybaev 1978 jyly dúnıege kelgen, 2003 jyly Tartoǵaı aýylynyń polıtsııa ýchaskelik ınspektorynyń qyzmetin atqarǵan. Qyzmetin atqarý kezinde, buzaqylardan jas aýyldasyn qorǵap qalamyn dep ózi qaza boldy. Sol jyldyń jeltoqsan aıynda polıtsııa leıtenanty Talǵat Qozybaev Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen ekinshi dárejeli «Aıbyn» ordenimen marapattaldy.

3 jyl buryn (2009) Úndistannyń Dj.Nerý atyndaǵy ýnıversıtette qoǵamdyq, analıtıkalyq jáne stýdenttik ortanyń jáne jergilikti BAQ-tyń qatysýymen «Zamanaýı Qazaqstan: alǵa baǵyttalǵan jol» atty kitaptyń tusaý kesý rásimi bolyp ótti.
Kitapta, Qazaqstannyń áleýmettik-saıası jáne ekonomıkalyq protsessteri týraly Qazaqstannyń jetekshi saraptamashylarynyń maqalalary jáne Qazaqstan men Úndistan arasyndaǵy eki jaqty qarym-qatynastar damýy jarııalanǵan. Bul kitap 2009 jyldyń qańtarynda Qazaqstan Respýblıkasy N.Nazarbaevtyń Úndistanǵa jasaǵan memlekettik saparyna arnalǵan.

ESІMDER

64 jyl buryn (1948) jazýshy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi SAMOILENKO Aleksandr Pavlovıch dúnıege keldi.
Almaty oblysynyń Talǵar qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1965 jyldan - Talǵar aýdandyq «Zvezda Alataý», oblystyq «Ognı Alataý» gazetterinde, «Prostor» jýrnalynda, «Lıteratýrnaıa gazeta» basylymynyń Qazaqstan boıynsha menshikti tilshisi bolǵan. Kórkem aýdarma salasynda Qazaqstan jazýshylarynyń shyǵarmalaryn orys tiline tárjimalaǵan.

58 jyl buryn (1954) «Tıgrohaýd» fırmasynyń bas dırektory, kásipker, metsenat JAÝJÚREK Ádilhan dúnıege keldi.
Jambyl oblysynda týǵan. Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen.  Á.Jaýjúrektiń demeýshiligimen jáne jergilikti turǵyndardyń járdemimen Shý aýdanynyń Jıembet aýylynda «Jeksenbaı Dúısenbetuly» meshitip, salynyp, 1931-1933 náýbet jyldarynyń, 1937-1938 jáne Uly Otan soǵysynyń qurbandaryna arnalyp, qyzyl granıtke esimderi jazylǵan memorıaldyq qulpytas qoıyldy. Jıembet aýylyndaǵy Baqtybaı atyndaǵy sport kesheni salynyp, «Qoıshy baba» qorymynyń basyna qorǵan turǵyzylyp, qulpytas ornatyldy. Shý óńirinde Qoqan handyǵyna qarsy sharýalar kóterilisine basshylyq jasaǵan Amangeldi Serikbaıuly jáne Jaýjúrek Qoıshyuly batyrlardyń kúmbezderi turǵyzyldy. Ol ataqty tarıhshy-ǵalym Muhammed Haıdar Dýlatıdiń Úndistannyń Kashmır óńirindegi zıratyna barǵan arnaıy Qazaqstan delegatsııasyna demeýshilik jasady. Á.Jaýjúrek basqaratyn «Tıgrohaýd» fırmasy tarapynan sahna juldyzdaryna, daryndy jas ǵalymdarǵa, ádebıetshiler men tarıhshylarǵa demeýshilik kómek kórsetilip keledi.
áQurmet» ordenimen marapattalǵan.

107 jyl buryn (1905-1977) otorınolarıngolog, medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri ELANTsEV Borıs Vladımırovıch dúnıege keldi.
Tomsk qalasynda týǵan. Tomsk memlekettik medıtsına ýnıversıtetin bitirgen.
1940 jyldan Qazaq medıtsına ınstıtýtynda qulaq, muryn, kómeı aýrýlary kafedrasynyń dotsenti, meńgerýshisi, keńesshisi boldy. 1960 jyldary Qazaq KSR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń bas otorınolarıngology.
Negizgi ǵylymı zertteýleri otorınolarıngologııa máselelerine arnalǵan. Ol birqatar arnaıy emdeý quraldaryn, aýyrtpalyq sezimin joıatyn «Rınokaın» dárisin jasap, dárigerlik jumysta paıdalandy.

52 jyl buryn (1960) Óskemen qalasy ákimi apparatynyń jetekshisi,  pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor NÁBIEV Ersaın Ahmetýálıuly dúnıege keldi.
Óskemen qalasynda týǵan. Óskemen pedagogıkalyq ınstıtýtyn (S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti) bitirgen.
Óskemen qalasyndaǵy № 25 mektebiniń tarıh pániniń muǵalimi, Óskemen pedagogıkalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy, Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetinde ǵylymı-zertteý sektory bastyǵynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasynyń ǵylymdarynyń Ulttyq Akademııasynyń Shyǵys bóliminiń ǵylymı hatshysy, Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń prorektory, Shyǵys Qazaqstan klassıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, Qazaqstan-Amerıkandyq Erkin ýnıversıtetiniń vıtse-prezıdenti qyzmetterin atqarǵan. ShQO bilim berý basqarmasynyń bastyǵy, ShQO ishki saıasat basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, ShQO ákimdginiń bas ınspektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2011 jylǵy qazan aıynan beri.
Alpystan astam ǵylymı eńbekteri, sonymen qatar monografııa men oqý quraldary bar. S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń Qurmetti professory.
«Astanaǵa 10 jyl» mereıtoılyq medalimen, «Qazaqstan Respýblıkasy bilim berýdiń qurmetti qyzmetkeri» Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń tósbelgisimen, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń alǵys hattarymen marapattalǵan.

59 jyl buryn (1953) «Nur Otan» HDP Ortalyq apparatynyń hatshysy BOBROV Vladımır ıAkovlevıch dúnıege keldi.
RKFSR Sverdpov oblysy Krasnotýrınsk qalasynda týǵan.
Pavlodar ındýstrıaldyq ınstıtýtynyń energetıka fakýltetin bitirgen (1975), ınjener-elektrık.
Tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty (1985). Kandıdattyq dıssertatsııasynyń taqyryby: «Apıýmınıı totyǵy óndirisinde elektrdi tutyný rejımderin ońtaılandyrý». Dotsent (1987). 2 kitaptyń teń avtory, 46 maqala men jarııalanymnyń avtory.
 «Nur Otan» HDP múshesi (2002 jyldan).
1975 jyldan - Pavlodar ındýstrıaldyq ınstıtýtynyń assıstenti , aǵa oqytýshysy, kafedra meńgerýshisi . 1988 jyldan - «Sredazenergomontaj» tresiniń bas ınjeneri, meńgerýshisiniń orynbasary. 1993 jyldan - «Qazenergokabel» AQ bas dırektory.
2004 jyldan beri - QR Parlamenti Májilisi 3-shi, 4-shi shaqyrylymynyń depýtaty, QR Parlamenti Májilisi tóraǵasynyń orynbasary.
«Qurmet» ordenimen (2004); «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10jyl» (2001), «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl» (2005) medaldarymen marapattalǵan.
Qazirgi qyzmetinde - 2012 jylǵy qańtardan beri.
54 jyl buryn (1958) QR kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginiń kólik jáne qatynas joldary komıteti niń tóraǵasy  DÚISEMBAEV Erkin Seıdeǵalıuly dúnıege keldi.
Almaty oblysynyń Dmıtrıevka aýylynda týǵan.
Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn jáne Qazaq gýmanıtarlyq-zań ýnıversıtetin bitirgen.
 QazKSR ǴA Matematıka jáne mehanıka ınstıtýtynyń ınjeneri, Sáýlet-qurylys ınstıtýty komsomol komıtetiniń hatshysy, Jambyl aýdandyq aqparattyq-esepteý ortalyǵynyń jetekshisi, «Qazaqınterart» RÓTB bas dırektory, «Qazkredıtsotsbanktiń «Raıymbek» fılıalynyń dırektory, QR ınvestıtsııalar memlekettik komıtetiniń menedjeri, «Dıplomatııalyq ókildiktermen jumys departamenti» RMK bas dırektorynyń birinshi orynbasary, QR SІM TMD departamenti bastyǵynyń keńesshisi bolyp jumys jasady. 1999 jyldan -  «Qazaq standarttaý, metrologııa jáne sertıfıkattaý ortalyǵy» RMK bas dırektory. 2000 jyldan «Ulttyq saraptama jáne sertıfıkattaý ortalyǵy» AQ prezıdenti. 2009 jyldan QR kólik jáne kommýnıkatsııa vıtse-mınıstri.
Qazirgi qyzmetinde - 2011 jylǵy qyrkúıekten beri.
«Qurmet» ordenimen marapattalǵan. 
50 jyl buryn (1962) QR Premer-Mınıstri Keńsesiniń basshysy QOShANOV Erlan Jaqanuly dúnıege keldi.
Qaraǵandy oblysynyń Shet aýdany Aqsý-Aıýly aýylynda týǵan. Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń ken-mehanıka fakýltetin, T.Rysqulov atyndaǵy Qazaq memlekettik basqarý akademııasynyń  ekonomıka fakýltetin bitirgen.
Kóptegen maqalalardyń avtory.
1985 jyldan - «Jezqazǵantústimet» ÓB baıytý fabrıkasynyń slesary, sheberi. 1987 jyldan komsomol organdarynda jumys jasady. 1989 jyldan - Jezqazǵan oblysy boıynsha Syrtqy ekonomıkalyq baılanystar komıtetiniń jetekshi mamany, bólim bastyǵy, tóraǵanyń orynbasary, tóraǵasy. 1995 jyldan QR Parlamenti Senatynyń depýtaty. 1999 jyldan - QR Premer-Mınıstri Keńsesi basshysynyń orynbasary, QR Parlamentindegi QR Úkimetiniń ókili. 2008 jyldan - QR Kólik jáne kommýnıkatsııa vıtse-mınıstri.2007 jyldan QR Premer-Mınıstri Keńsesi basshysynyń orynbasary - QR Úkimetiniń QR Parlamentindegi ókili.
Qazirgi qyzmetinde - 2012 jylǵy aqpannan beri.