14 qyrkúıek. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ESTE QALAR OQIǴALAR

1920 jyly Ǵubaıdolla Álibekov Qazaqstan tarıhyndaǵy tuńǵysh Halyq komıssarlary keńesiniń Ádilet halyq komıssary bolyp taǵaıyndalyp, bul qyzmetti 1921 jylǵy 17 qazanǵa deıin atqardy. Onyń tusynda qalyńmalǵa tyıym salý, barymtamen kúresý týraly alǵashqy dekretterdiń jobalary, sondaı-aq «Qyrǵyzdardyń (qazaqtardyń) neke quqyǵy týraly» dekret ázirlendi. Onyń basshylyǵymen 1920 jyldyń sońyna qaraı respýblıka aýmaǵynda 231 sot jáne 111 tergeý ýchaskesi quryldy.

1936 jyly Almaty qalasynda Qazaq ólkelik komıteti hattamalyq otyrysynyń sheshimimen Frýnze aýdany quryldy. 1995 jylǵy 12 jeltoqsanda Almaty qalasy máslıhatynyń І shaqyrylymy men qala ákiminiń sheshimimen Frýnze aýdany Medeý aýdany bolyp qaıta ataldy. Medeý – Almatydaǵy eń kórikti ári damyǵan aýdandardyń biri. Aýdan aýmaǵynda kóptegen sáýlet eskertkishi, respýblıkalyq mańyzy bar tarıhı-mádenı mura nysandary, mádenıet jáne ǵylym ortalyqtary, sondaı-aq sport keshenderi ornalasqan.

1997 jyly Óskemen qalasyndaǵy Krasnooktıabrskaıa kóshesi Muhtar Áýezovtiń 100 jyldyǵyna oraı zańǵar jazýshynyń atyndaǵy dańǵyl bolyp qaıta ataldy. Muhtar Omarhanuly Áýezov (1897–1961) – kórnekti jazýshy, qoǵam qaıratkeri, ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń akademıgi. Qazaq folklory, ádebıetiniń tarıhy men teorııasyna arnalǵan ǵylymı eńbekterdiń avtory. Abaıdyń ómiri men shyǵarmashylyǵyn zertteı otyryp, qazaq ádebıettanýynda abaıtaný baǵytynyń negizin qalady. Sondaı-aq Qorqyt, Asan Qaıǵy týraly ańyz-áńgimelerdi zerttep, qyrǵyz halqynyń «Manas» eposyna qatysty kólemdi ǵylymı eńbek jazdy.

1999 jyly Almatyda Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńeske (AÓSShK) múshe memleketterdiń syrtqy ister mınıstrleriniń alǵashqy kezdesýi ótti. Kezdesý barysynda AÓSShK-ge múshe memleketter arasyndaǵy qatynastardy retteıtin qaǵıdattar týraly deklaratsııaǵa qol qoıyldy. Osylaısha Azııadaǵy qaýipsizdik júıesiniń quqyqtyq negizi qalanyp, óńirdegi turaqtylyqty qamtamasyz etýdiń naqty sharalary men tetikteri aıqyndaldy.

2003 jyly Atyraýda ıÝNESKO aıasynda Mahambet Ótemisulynyń mereıtoıyna arnalǵan halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferentsııa ótti. Atyraý oblysynyń Mahambet aýdanyna barǵan konferentsııa qatysýshylary daýylpaz batyrdyń, kúresker aqynnyń týǵanyna 200 jyl tolýyna oraı arnaıy salynǵan jańa meshit pen Mahambet Ótemisuly atyndaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıin aralady.

2011 jyly Túrkııada Ankara qalasynyń Etımesgýt aýdany ákimdigi uıymdastyrǵan túrkitildes elderdiń VIII halyqaralyq «Anatolııa kúnderi» mádenıet jáne óner festıvali ótti. Aýdannyń ortalyq alańyndaǵy «Qazaq úıinde» qazaq halqynyń ejelgi salt-dástúrleri men ádet-ǵurpyn tanystyratyn jádigerler, ulttyq kıimder jáne Qazaqstan týraly basylymdar qoıyldy. Sondaı-aq Qazaqstanǵa arnalǵan fotokórme uıymdastyryldy.

2011 jyly atyraýlyq sportshy Evgenıı Ýhov 24 kelilik gir tasyn 2 mınýtta 65 ret kóterip, álemdik rekord ornatty. 56 jastaǵy sportshy bul nátıjege Arhangelskide ótken gir tas kóterýden sheberler arasyndaǵy dúnıejúzilik olımpıadada «julqı kóterý» sanaty boıynsha qol jetkizdi. Osy jetistigi úshin onyń esimi Gınnestiń rekordtar kitabyna engizildi.

2012 jyly Taldyqorǵan qalasynda Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń birinshi hatshysy Dinmuhamed Qonaevqa eskertkish soǵyldy. Eskertkishti ornatý bastamasyn «D.A.Qonaev halyqaralyq qory» qoǵamdyq qory kóterdi. Eskertkish bıiktigi úsh metr granıt tuǵyrdan jáne oǵan ornatylǵan qola bıýstten turady. Tuǵyrǵa aparatyn joldar granıtpen qaptalyp, aınalasy kógaldar men gúlzarlarmen bezendirilgen. Eskertkishtiń avtory – Qazaqstannyń eńbek sińirgen sáýletshisi Qabı Baýlyqov.

2013 jyly Astanadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynyń sahnasynda Qazaqstandaǵy tuńǵysh «Jeruıyq» rok-operasynyń premerasy ótti. Qoıylymǵa Asan Qaıǵynyń jeruıyqty izdeýi týraly áıgili qazaq ańyzy arqaý boldy. Rólderdi qazaqstandyq estrada juldyzdary somdap, qoıylymdy reseılik tanymal rejısserler sahnaǵa shyǵardy. Rok-operada jeruıyqty izdeý oqıǵasy arqyly qazaq halqynyń birligi men tutastyǵy baıandalady.

2015 jyly Nıý-Iorktegi BUU shtab-páterinde START (Skills and Technology Accelerating Rapid Transformation) jobasy iske qosyldy. Joba tehnologııalyq damýdy ilgeriletip, bolashaqtyń turaqty damýyna negiz qalyptastyrýdy kózdedi. Jobany iske qosý rásimine BUU-nyń Jahandyq haby jáne ıÝNESKO-nyń turaqty damý jónindegi óńirlik haby mártebesine ıe ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti qatysty. Ýnıversıtet álemdegi eń ozyq joǵary tehnologııalyq joǵary oqý oryndarynyń TOP-50 tizimine enedi.

2016 jyly Almatyda Tótenshe jaǵdaılar jáne tabıǵı apattar qaýpin azaıtý ortalyǵy ashyldy. Ǵımarattyń ashylý rásimine Qazaqstan men Qyrǵyzstannyń tótenshe jaǵdaılar salasyna jaýapty memlekettik organdarynyń basshylary, dıplomatııalyq mıssııalardyń, BUU agenttikteri men halyqaralyq uıymdardyń ókilderi qatysty.

2016 jyly Rıo-de-Janeıroda ótken Paralımpıada oıyndarynda Qazaqstan qorjynyna alǵashqy altyn medaldi salǵan Zúlfııa Ǵabıdýllına Paralımpıadanyń úzdik úsh sportshysynyń qataryna endi. 50 jastaǵy sportshy 100 metrge erkin júzý jarysynda márege birinshi bolyp jetip, chempıon atandy.

2018 jyly qaraǵandylyqtar alǵash ret Estonııada 2011 jyly bastalǵan World Cleanup Day dúnıejúzilik senbiligine qatysty. Bul ekologııalyq aktsııaǵa álemniń 150-den astam eliniń turǵyndary atsalysady. Qazaqstan bul jahandyq qozǵalysqa alǵash ret qosyldy.

2020 jyly eldiń turaqty damýyn strategııalyq josparlaý, sondaı-aq ekonomıkalyq, áleýmettik jáne saıası reformalardy tereńdetý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janynan Reformalar jónindegi joǵary keńes quryldy.

2020 jyly «Tomırıs» fılmi Parıjde ótken 26-shy L’Etrange Festival kınofestıvaliniń halyqaralyq tolyqmetrajdy fılmder baıqaýynda Nouveau Genre Gran-prıine ıe boldy. Fılm saq patshaıymy, qaısar áıel – Tomırıstiń ómiri men taǵdyryn baıandaıdy.

2021 jyly Qaraǵandy oblysynda ótken «Bileýti-2021» ekspedıtsııasynda buryn zerttelmegen petroglıfter men jartastaǵy jumbaq tańbalar, kóp bólmeli úńgir, sondaı-aq Jeztyrnaq tastary tabyldy. Budan bólek jartastardan dóńgelek oıyqtar anyqtalǵan. Zertteýshiler olardy ejelgi metallýrgterdiń ken óndirý izderi bolýy múmkin dep boljady. Bul tarıhı oljalar ǵylymı eńbekterde buryn sıpattalmaǵan. Jańalyqqa qazaqstandyq belgili ǵalymdar da qyzyǵýshylyq tanytty.

2023 jyly Qazaqstan Prezıdenti Dýshanbe qalasyna jumys saparymen baryp, Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmonmen kezdesti. Qasym-Jomart Toqaev Emomalı Rahmonǵa dástúrli jyly qonaqjaılyǵy men iltıpaty úshin alǵys bildirdi. Kezdesýde Qazaqstan men Tájikstan arasyndaǵy ekijaqty qatynastardyń qazirgi jaı-kúıi men damý perspektıvalary talqylandy. Sondaı-aq saýda-ekonomıkalyq, kólik-logıstıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty keńeıtý máseleleri qaraldy. Taraptar strategııalyq áriptestik pen odaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa nıetti ekenin rastady.

2023 jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń V Konsýltatıvtik kezdesýinde sóz sóıledi. Ol óńir elderi arasyndaǵy ózara saýda kóleminiń turaqty ósip kele jatqanyn atap ótti. Prezıdent Ortalyq Azııanyń saýda, ınvestıtsııa, bıznes, ǵylym jáne ınnovatsııa salalarynda jańa múmkindikterge ıe bolyp otyrǵanyn aıtty. Sonymen birge óńirdiń zor ekonomıkalyq áleýetin tolyq paıdalaný jáne qol jetkizgen nátıjelermen shektelmeý qajettigin atap ótti.

Qasym-Jomart Toqaev zamanaýı syn-qaterlerge birlesip qarsy turyp, ortaq máselelerdi birge sheshýge shaqyrdy. Sondaı-aq kásipkerlik sýbektileri arasynda tikeleı baılanys ornatý úshin Central Asia Gateway portaly aıasynda taýar óndirýshilerdiń biryńǵaı elektrondyq bazasyn qurýdy usyndy.

2023 jyly ızraıldik The Jerusalem Post basylymynda Qasym-Jomart Toqaevtyń maqalasy jarııalandy. Memleket basshysy maqalasynda jańa halyqaralyq qaýipsizdik júıesin qalyptastyrý úshin jahandyq beıbitshilik qozǵalysyn qurý qajet ekenin atap ótti. Onyń pikirinshe, bul bastamada dinı kóshbasshylardyń róli aıryqsha mańyzdy.

2024 jyly Parıjde ótken XVII jazǵy Paralımpıada oıyndaryndaǵy joǵary sporttyq jetistikteri úshin birqatar qazaqstandyq sportshy men jattyqtyrýshy Memleket basshysynyń Jarlyǵymen memlekettik nagradalarmen marapattaldy. Altyn medal ıelengen Davıd Degtıarev I dárejeli «Barys» ordenimen, Paralımpıada chempıony Aqmaral Naýatbek III dárejeli «Barys» ordenimen nagradtaldy.

2025 jyly Jibek Qulambaeva mansabyndaǵy alǵashqy WTA tıtýlyn jeńip aldy. Jibek Qulambaeva Slovenııa ókili Veronıka Erıavetspen juptasyp, fınalda japonııalyq Aıano Sımıdzý men Momoko Koborıdi 6:4, 6:2 esebimen jeńdi. Match bir saǵattan sál astam ýaqytqa sozyldy.

2025 jyly Ulybrıtanııanyń Lıverpýl qalasynda ótken bokstan álem chempıonatynda Sanjar Táshkenbaı chempıon atandy. Qazaqstandyq boksshy 50 kelige deıingi salmaqta fınalda mońǵolııalyq Aldarhıshıg Battýlgany jeńip, altyn medal ıelendi.

Aýdarǵan: Aqzat Jıenalına