14 qańtar. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

14 qańtar SEISENBІ

Eski Jańa jyl.

Ózbekstanda Otan qorǵaýshylar kúni. Táýelsiz Ózbekstan óziniń qarýly kúshteriniń qurylǵan kúnine arnap atap ótedi. Bul mereke 1993 jyldyń 29 jeltoqsanyndaǵy Respýblıkanyń Joǵarǵy Keńesi sheshimimen qańtardyń 14-ne bekitilgen.

ESTE QALAR OQIǴALAR

2 2 jyl buryn (1992) Qyzylorda pedagogıka ınstıtýtyna ejelgi túrkilerdiń uly aqyny, ári kompozıtory Qorqyt Ata esimi berildi.

20 jyl buryn (1994) Elbasy Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń muraǵaty quryldy.

1 6 jyl buryn (1998) Belarýs astanasy Mınsk qalasynyń bir kóshesine jazýshy Muhtar Áýezovtyń esimi berildi.

1 5 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Tarıh tolqynynda» kitaby «Atamura» baspasynan qazaq jáne orys tilderinde jaryq kórdi.

8 jyl buryn (2006) Máskeýdiń «Rýsskıı rarıtet» baspasy «Ǵasyrlar danalyǵy» serııasy aıasynda qazaqtyń uly aqyny Jambyl Jabaevtyń óleńder jınaǵyn shyǵardy. Jınaqty baspaǵa ádebıet zertteýshisi Sáýle Mansurova daıyndaǵan.

5 4 jyl buryn (1960) Qazaqstan KP OK plenýmynda D.A.Qonaev Qazaqstan Kommýnıstik partııasy Ortalyq Komıtetiniń birinshi hatshysy bolyp saılandy.

5 jyl buryn (2009) Qyzylorda oblysy Qarmaqshy aýdany Iirkól aýylynda jańa klýb paıdalanýǵa berildi. Aýdandyq bıýdjetten áleýmettik obektiniń qurylysyna 6 mln. 500 myń teńge bólindi. Klýbta 200 oryndyq kórermen zaly, kitaphana bar.

8 jyl buryn (2006) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasynyń «Tótenshe jaǵdaı týraly» zańdaryna ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly zańdarǵa qol qoıdy. Qujat tótenshe jaǵdaıdyń quqyqtyq rejımin jetildirýge baǵyttalǵan.

6 jyl buryn (2008) Óskemende tanymal qazaq jazýshysy Medeý Sársekeniń qatysýymen onyń «Ebineı Bóketov» atty kitabynyń tanystyrylymy ótti. Onda kitaptyń basty keıipkeri - Ebineı Arystanuly Bóketov jaıynda qyzyqty áńgime órbidi.

6 jyl buryn (2008) Almatydaǵy qazaq tilinde oqytylatyn №173 gımnazııaǵa qazaqtyń belgili qoǵam qaıratkeri Mustafa Shoqaıdyń esimi berildi.

Mustafa Shoqaı 1889 jylǵy jeltoqsannyń 25-inde Qyzylorda oblysy Shıeli aýdanynyń Sulýtóbe aýylynda dúnıege kelgen. Mustafa Shoqaı - Alash qozǵalysy qaıratkeri, Túrkistan ólkesi halyqtarynyń azattyq kúresi jetekshileriniń biri, pýblıtsıst.

6 jyl buryn (2008) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Fınlıandııa Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy ınvestıtsııalardy yntalandyrý jáne ózara qorǵaý týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Azııa Damý Bankiniń arasyndaǵy tehnıkalyq kómek týraly negizdemelik kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna qol qoıdy.

4 jyl buryn (2010) «Tobyl» fýtbol klýby www.fc-tobol.kz adresi boıynsha óziniń resmı saıtyn ashty.

Klýb jankúıerleri saıt forýmynda pikir alysyp qana qoımaı, klýb oıynshylaryn týǵan kúnderimen quttyqtaı alady. Saıt moderatorlary árbir quttyqtaýdyń tıisti jerine jetkiziletinine kepildik berip otyr.

Saıtta sondaı-aq onlaın-konferentsııa jumys isteıdi. Al komandanyń kezekti oıynyn ótkizip alǵan nemese oıynnan alǵan áserin qaıta eske túsirgisi kelgen jankúıerler úshin beıne jáne fotogalereıa ornalastyrylǵan.

4 jyl buryn (2010) Almatyda úkimettik emes uıymdardyń 2010 jylǵa arnalǵan «On eki: oılar, jobalar, ÚEU-lar, súıkimdi tulǵalar» dep atalatyn alǵashqy kúntizbesiniń tanystyrylymy boldy.

Qabyrǵaǵa ilinetin kúntizbege elimizdiń úkimettik emes uıymdarynyń 12 tanymal tulǵasy men kóshbasshylary engizilgen. Olardyń qatarynda «Astana - ÚEU qoldaý ortalyǵy», Qazaqstan daǵdarystyq ortalyqtarynyń odaqtary, «Tańsári» balalar teatry jáne taǵy da basqa uıymdar men ortalyqtar bar. Sonymen qatar basylymǵa iri qoǵamdyq uıymdardyń meken-jaılary men saıttary engen.

Kúntizbe Qazaqstan Jastar medıa odaǵynyń bastamashylyǵymen jáne «Koleso» ıdeıalar úıiniń qoldaýymen jaryq kórdi.

4 jyl buryn (2010) Almaty qalasyndaǵy Muqan Tólebaev atyndaǵy №5-shi mýzykalyq mektebiniń «Іsker» uldar hory Ispanııanyń Llored de Mar qalasynda ótken bı jáne mýzyka halyqaralyq festıvalinde Gran-prı júldesiniń ıegerleri atandy. Arnaıy syılyqtarmen eń úzdik vokaldyq jumysy úshin Nýrı Kım jáne kórermender kózaıymy syılyǵymen Kostıa Danılov marapattaldy.

«Іsker» hory 1984 jyly qurylǵan. Oǵan 8 jastan 24 jasqa deıingi balalar qatysady. Repertýarlarynda qazaq, orys, batyseýropalyq kompozıtorlardyń klassıkalyq shyǵarmalary, djazdyq, sonymen qatar folklorlyq jáne búgingi zaman mýzykalary bar. Hor, ásirese qazaqtyń halyq mýzykasyn nasıhattap keledi. 1997 jyldan beri «Іsker» Reseıdiń «ıÝnost planety» dep atalatyn halyqaralyq uıymynyń múshesi. Al, 1999 jyldan Germanııanyń «Interkýltýr» jáne «Mýzyka Mıýndı» halyqaralyq uıymynyń múshesi bolyp tabylady.

4 jyl buryn (2010) Almatyda 2012 jyly Qazaqstanda alǵash ret ótetin Paralımpıada oıyndaryna daıyndyq bastaldy.

Sharanyń maqsaty - jańa sport túrlerin damytý, sport arqyly zerdeli qabilettilikteri shektelgen balalar men eresekterdi áleýmettendirý, jáne qoǵamnyń olarǵa degen qarym-qatynasyn ózgertý, halyqaralyq birlestikterde Qazaqstannyń mártebesin nyǵaıtý.

4 jyl buryn (2010) Avstrııa astanasynda EQYU Turaqty keńesiniń ınaýgýratsııalyq májilisinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á. Nazarbaevtyń májiliske qatysýshylarǵa úndeýi jarııa etildi.

Qazaqstandyq tóraǵalyqtyń urany tórt «T» - «trast» (senim), «tradıshın» (dástúr), «transparensı» (transparenttik) jáne «tolerans» (tózimdilik) bolady.

Birinshisi bir-birimizge degen bizge asa qajetti senimdi bildiredi.

Ekinshisi EQYU-nyń negizgi qaǵıdattary men qundylyqtarynan turady.

Úshinshisi - halyqaralyq qarym-qatynastarda «qosarlanǵan standart» pen «jikteý shekterinen» azat, barynsha ashyqtyq pen transparenttik. Qaýipsizdikke tónetin qaýip pen qaterlerdi eńserýde syndarly yntymaqtastyqqa umtylý.

Al, tórtinshisi - búgingi álemde barǵan saıyn mańyzy artyp otyrǵan mádenıetter jáne órkenıetter arasyndaǵy dıalogty nyǵaıtý jónindegi jahandyq trendtiń kórinis tabýy.

2 jyl buryn (2012) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Borıs Eıfmanǵa Qazaqstan úshin shyǵarmashylyq mamandar daıarlaýdaǵy asa úzdik eńbegi, Qazaqstan men Reseı mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyǵyn damytýǵa qosqan zor úlesi úshin «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri» ataǵyn berdi. Borıs Eıfman - reseılik horeograf, baletmeıster, Sankt-Peterbýrg memlekettik akademııalyq balet teatrynyń kórkemdik jetekshisi. 2 jyl buryn (2012) Almaty qalasynyń barlyq kitaphanalarynda Qazaqstannyń kórnekti memlekettik jáne qoǵam qaıratkeri, 3 márte Sotsıalıstik Eńbek Eri, akademık Dinmuhamed Ahmetuly Qonaevtyń 100 jyldyǵyna arnalǵan kórme ótti.

1 jyl buryn (2013) alǵash ret qazaqstandyq pıanınoshy qyz Hadısha Ońalbaeva Steinway Artist qurmetti ataǵyna ıe boldy

1 jyl buryn (2013) Memleket basshysy «Memlekettik bilim berý jınaqtaý júıesi týraly» QR Zańyna qol qoıdy.

1 jyl buryn (2013) qazaq ádebıeti tarıhynda óshpes iz qaldyrǵan Sara Tastanbekqyzynyń ómiri men shyǵarmashylyǵynan syr shertetin kitap jaryqqa shyqty. Bul jınaqqa aqyn Saranyń óleńderi men aıtystary, sonymen qatar ónerpaz qyzdyń óneri men ómir jolyn arqaý etken maqalalar, estelik áńgimeler, aqyn ónerine bas ıgen aqyndardyń óleń-jyrlary toptastyryldy.

ESІMDER

1 10 jyl buryn (1904-1974) sýretshi, KSRO-nyń halyq sýretshisi, Ózbekstannyń Memlekettik syılyǵynyń laýreaty TAŃSYQBAEV Oral dúnıege keldi.

Tashkent qalasynda týǵan. 1929 jyly Penza kórkemsýret ýchılışesin bitirgen. Qylqalam sheberiniń alǵashqy shyǵarmashylyq eńbegi - «Kósh» kartınasy kompozıtsııalyq tutastyǵymen erekshelenedi. Al «Týǵan ólke», «Qaraqum SES-indegi tań» jáne «Sharbaq qurylystarynda» atty týyndylarynda órkendegen óndiris pen ómir kórinisin realıstik naqtylyqpen beınelegen. «Іle ózeniniń ańǵarynda», «Taýdaǵy kúz» peızajdyq sýretterinde Qazaqstannyń ásem tabıǵaty men ólke tynysyn syrly da qanyq boıaýmen órnektegen. Tańsyqbaev teatr dekoratsııalaryn da bezendirgen. Sýretshiniń kóptegen shyǵarmalary Qazaqstan Memlekettik óner murajaıynda, Ózbekstannyń óner murajaıynda, Máskeý qalasyndaǵy Shyǵys halyqtary óneri murajaıynda, Máskeý qalasyndaǵy burynǵy KSRO Sýretshiler odaǵy qorynda saqtaýly.

Lenın ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1954) tarıh ǵylymynyń doktory, professor SYZDYQOV Sataı Maqsutuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynda týǵan. Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin jáne Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń aspırantýrasyn bitirgen. 1995-2005 jyldary - Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory, Shyǵystaný fakýltetiniń dekany. 2005 jyldan Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti tarıh fakýltetiniń dekany bolǵan. Qazir atalmysh ýnıversıtettiń kafedra meńgerýshisi qyzmetin atqarady. Ǵalymnyń negizgi ǵylymı eńbekteri kóne túrki taıpalarynyń tarıhyna jáne «Alash» partııasy qaıratkerleriniń qyzmetine arnalǵan.

7 4 jyl buryn (1940-1983) akter, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi JAISAŃBAEV Esbolǵan Botabaıuly dúnıege keldi.

Almaty oblysy, Aqsý aýdanynda týǵan.

Qazaq drama teatry janyndaǵy stýdııany, QazMÝ-diń fılologııa fakýltetin bitirgen. 1960 jyly Qazaq drama teatry ártisteriniń negizgi quramyna qabyldandy. Teatr sahnasynda alǵashqy oınaǵan róli - Z.Shashkınniń «Zaman osylaı bastalady» spektaklindegi Pokýdın.

Jaısańbaev kóbinese komedııalyq beıneler somdaýymen kórermender iltıpatyna bólendi. Onyń tańdaýly rólderi - Hasen, Serke (Q.Shańǵytbaev pen Q.Baıseıitov «Beý, qyzdar-aı» men «Oı, jigitter-aı»), Seıit (Sh.Aıtmatov «Ańsaǵan meniń ánimsiń» jáne Ǵ.Músirepov «Aqyn tragedııasy»), Dáýit (B.Maılın «Maıdan»), Japal (M.Áýezov «Eńlik-Kebek»), Mahmut (D.Faızı «Bashmachkı»).

Tabıǵatynan ańqaý, adal da aqkóńil jandardyń kúlkili qylyqtaryn kóńilge uıalar tartymdylyqpen keskindeý - Esbolǵannyń akterlik bolmysyna tán qasıet.

1976 jyldan bastap birneshe fılmge tústi.

4 9 jyl buryn (1965) Shyǵys Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń hatshysy PINChÝK Grıgorıı Vasılevıch dúnıege keldi.

Semeı qalasynda týǵan.

«Qaınar» ýnıversıtetin, Qazaq memlekettik zań akademııasyn bitirgen.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń memlekettik ınspektory qyzmetin atqarǵan. Atalǵan qyzmetinde - 2012 jyldan.

8 8 jyl buryn (1926-2001) dombyrashy, sazger, termeshi, halyq kompozıtory Qazanǵaptyń kúıshilik dástúrin jalǵastyrýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qyzmetkeri BASYǴARAEV Baqyt Shańbatyruly dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynyń Aral aýdanynda týǵan. Gýrev polıtehnıkalyq tehnıkýmyn bitirip, uzaq jyldar boıy Buhara-Oral gaz qubyrynda eńbek etken. 13 jasynan dombyra tartyp, Qazanǵaptyń shákirti Qadiraly Erjanovtan kúıler úırenip, kúılerdiń oınaý tásilin oıdaǵydaı meńgergen. Ol Qurmanǵazynyń, Dáýletkereıdiń, Qazanǵaptyń, Dınanyń, Táttimbettiń, Súgirdiń jáne basqa da kúıshilerdiń 100-den astam kúılerin, Álımanyń ánin, Bataqtyń Sarysynyń ánderin, Nurtýǵannyń termelerin, Syr boıynyń maqamdaryn oryndaǵan. 80-shi jyldary Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııada dombyradan dáris oqyp, keıinirek, Ahmet Jubanov atyndaǵy Aqtóbe mýzyka kolledjinde dombyra sabaǵyn júrgizdi. Onyń «Tolqynda», «Amanǵosym, aman bol!» atty kúıleri bar. Basyǵaraevtyń oryndaýyndaǵy Qazanǵaptyń 16-y kúıi jazylǵan kúıtabaq 1987 jyly Tashkentte jaryq kórdi.

«Eńbektegi erligi úshin» medalimen marapattalyp, «Túrkistan jáne uly dala mýzykasy» atty halyqaralyq festıvaldyń bas júldesin alǵan.

5 8 jyl buryn (1956-1996) jazýshy SYZDYQ Murat dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Almaty Joǵary partııa mektebin bitirgen. Ol túrli gazet-jýrnaldarda jaýapty qyzmetter atqarǵan. 1994-1995 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Aqparat mınıstrligi Baspa isi jónindegi basqarmasynyń bastyǵy bolǵan.

«Kúmis saqal arystan», «Áıbat bala», «Kún shyǵyp keledi», «Jyldyń sońǵy aıy» atty kitaptary bar.

5 8 jyl buryn (1956) Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary SÚLEIMEN Serik Kenjebekuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysy Syrym aýdanynda týǵan. Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn, Batys Qazaqstan ınjenerlik-tehnologııalyq ýnıversıtetin bitirgen, ǵalym-agronom, ekonomıst. Eńbek jolyn Jympıty aýdany «Buldyrty» keńsharynda jumysshy bolyp bastaǵan ol 1979-1992 jyldary agronom, bas agronom, bas ekonomıst, Jympıty aýdandyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy qyzmetterin atqardy. 1992-2005 jyldary Syrym aýdany ákiminiń birinshi orynbasary, Qaratóbe aýdanynyń ákimi, oblystyq eńbek, jumyspen qamtý jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý basqarmasynyń bastyǵy boldy. 2005 jyldyń qańtarynan oblystyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalardy úılestirý departamentiniń dırektory qyzmetin atqardy. 2007 jyldyń qyrkúıeginen oblys ákiminiń orynbasary.

3 6 jyl buryn (1978) belgili dintanýshy, QMBD Bas mýftıiniń birinshi orynbasary, MÁMBETBAEV Qaırat Joldybaıuly dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Raıymbek aýdanynda Temirlik aýylynda dúnıege kelgen. Bastaýysh mektepti Temirlik aýylynda oqydy. Altynshy synyptan bastap toǵyzynshy synypqa deıin Almaty qalasyndaǵy №4 mektep ınternatynda bilim aldy. 1993 jyldyń qazan aıynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń jiberýimen Túrkııa respýblıkasynyń Stambýl qalasynda «Quran saýat ashý" kýrsynda 1 jyl oqyp qaıtty. 1994 jyldyń jeltoqsan aıynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy tarapynan Mysyr arab respýblıkasyna dinı bilimin tereńdetýge jiberildi. Mysyrda Ál-Azhar ýnıversıtetiniń áýeli «Sánaýı» ınstıtýyn, sosyn «Islam sharıǵaty» fakýltetin támamdap 2001 jyly elge oraldy. 2001 -2004 jyldar aralyǵynda «Nur-Múbárak» Islam mádenıeti ýnıversıtetinde ustaz bolyp jumys istedi. 2003 -2005 jyldar aralyǵynda ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń fılosofııa jáne saıasattaný fakýltetiniń Dintaný boıynsha magıstratýrasyn támamdady. 2005 - 2006 jyldar aralyǵynda ımamdardyń bilimin jetildirý ınıstıtýtynda ustaz qyzmetin atqarýmen qatar «Altyn qalam» baspasynda bas redaktor bolyp jumys istedi. 2007 -2011 jyldar aralyǵynda QMDB-nyń Úgit-nasıhat jáne ınternetppen jumys bóliminiń meńgerýshisi. 2009 -2011 jyldar aralyǵynda QMDB-nyń apparat basshysy qyzmetin atqardy. 2011 -2013 jyldary Qaırat Joldybaıuly Astana qalasyndaǵy Hazret Sultan meshitiniń bas ımamy. 2011 jyldyń 23 jeltoqsany kúni Qaırat Joldybaıuly Bas mýftıdiń 1-shi orynbasary bolyp taǵaıyndaldy.

«Islam ǵylymhaly», «Aqıqat shýaǵy», «Kúdikpen kúres», «Din men dil», «Imanı gúli» eńbekteriniń avtory.

18 7 jyl buryn (1827-1914) reseı geografy, statıstık, Orys geografııa qoǵamynyń basshysy Petr SEMENOV-TıANЬ-ShANSKII dúnıege keldi.

5 1 jyl buryn (1963-2010) keńestik jáne reseı teatr jáne kıno aktrısasy, Reseıdiń eńbek sińirgen ártisi Anna SAMOHINA dúnıege keldi.

66 jyl buryn (1948-1981) ataqty keńestik hokkeıshi Valerıı HARLAMOV dúnıege keldi.

103 jyl buryn (1911-1998) keńestik jazýshy RYBAKOV Anatolıı Naýmovıch dúnıege keldi.