13 qańtar. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

13 qańtar DÚISENBІ

Eski Jańa jyl. Reseı baspasóziniń kúni. 1991 jylǵy jeltoqsan aıynda RF Joǵarǵy Keńesiniń Tóralqasy Reseı merzimdi baspasóziniń kóshbasshysy - Máskeýde shyqqan eń alǵashqy basylym - «Vedomostı» gazetiniń 300 jyldyq mereıtoıyna baılanysty osy kúndi mereke retinde atap ótý týraly sheshim qabyldady.

ESTE QALAR OQIǴALAR 88 jyl buryn (1926) Q.Kemeńgerovtyń «Altyn saqına» pesasymen qazaqtyń birinshi kásibı ulttyq teatry - Qazaq drama teatrynyń (qazirgi M.Áýezov atyndaǵy Qazaq akademııalyq drama teatry) resmı ashylý rásimi ótti. Óner ujymy alǵash ret 1925 jyly Qyzylorda qalasynda uıymdastyrylǵan bolatyn. 1929 teatr trýppasy Almatyǵa qonys aýdardy. 1937 jyly akademııalyq mártebesin alsa, al 1961 jyly qazaqtyń zańǵar jazýshysy Muhtar Áýezovtyń esimi berildi. Teatr sahnasynda halyq shyǵarmashylyǵynyń tanymal sheberleri: I.Baızaqov, Á.Qashaýbaev, S.Qojamqulov, Q.Qýanyshbaev, Z.Atabaeva, t.b. óner kórsetken. 1926-1932 jyldary teatrǵa akter jáne rejısser Jumat Shanın basshylyq jasaǵan.

22 jyl buryn (1992) Baýyrjan Momyshulynyń qaıyrymdylyq qory qurylyp, respýblıkalyq mártebe aldy.

21 jyl buryn (1993) «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik shekarasy týraly» Zań qabyldandy.

90 jyl buryn (1924) aǵartýshy, ustaz Sultanbek Qojanov «Aq jol» gazetinde jarııalanǵan maqalasynda demokratııa týraly pikirin bildirip, «Demokratııa partııa jasaý jolynda paıdalanylýy kerek. Demokratııa tilmashtar úshin emes, partııa jurtshylyǵy úshin, ásemdik úshin emes, jurtshylyqty kóterý úshin», - dedi.

80 jyl buryn (1934) Almatyda Qazaq mýzykalyq drama teatry (qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatry) quryldy. Teatr sahnasynda eń birinshi M.Áýezovtiń «Aıman-Sholpan» spektakli men B.Maılınniń «Shuǵa» dramasy qoıyldy.

1 5 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Tarıh tolqynynda» kitaby «Atamura» baspasynan qazaq jáne orys tilderinde jaryq kórdi.

7 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik basqarý júıesin jańartý sharalary týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

5 jyl buryn (2009) Ekibastuzda (Pavlodar oblysy) halyq qaharmany Jasybaı batyrdyń Qoǵamdyq qory quryldy.

Ony kómir shyǵarýshylar men energetıkter qalasynyń qurmetti azamaty, Qazaqstan Respýblıkasynyń mıneraldy qorlar akademııasynyń korrespondent múshesi Serik Jaqsybaev qurdy. Pavlodarlyq Ertis jaǵalaýynyń tarıhyna arnalǵan birneshe kitaptardyń avtory.

Jasybaı batyr jońǵarlarmen shaıqasqan otrıadty basqardy. 1752 jyly búgingi Baıanaýyl aýdany aýmaǵynda jaý jebesinen qaza bolǵan. Bul Shoıynkól kóliniń mańaıynda boldy, sodan keıin ol jer Jasybaı atalyp ketken.

Qor Jasybaı batyrǵa eskertkish ornatýǵa qarajat jınaý úshin qurylǵan.

8 jyl buryn (2006) Shyǵys Qazaqstannyń etnografııalyq murajaıy atyn oblystyq arheolog-etnografııalyq, tabıǵı-kórinis murajaı-qoryǵy dep ózgerti. Óskemen murajaı qoryǵynyń qaramaǵyna haıýanattar baǵy, tálimbaq, eki qalalyq baq, ashyq aspan astyndaǵy murajaı jáne balalar qalashyǵy. Kóp jyldar boıy murajaı qyzmetkerleri osy jerlerdegi barlyq qajetti jumystardy erikti túrde oryndaǵan, olardy etnografııalyq murajaıdyń qarajatynan qarjylandyrylǵan.

Etnografııalyq murajaıdyń ujymy qalalyq baqtarda fontandardyń kaskadtary bar ekzotıkalyq tabıǵatyń, sırek kezdesetin ósimdikter men gúlderdiń toptamasyn ózindik «jumaq buryshtaryn» jasady, olar oblys ortalyǵynyń jáne qala turǵyndarynyń maqtanyshy.

4 jyl buryn (2010) Venada Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly» kitaby nemis tilinde jaryq kórdi.

ESІMDER

56 jyl buryn (1958) Qaraǵandy oblystyq klınıkalyq aýrýhanasynyń dırektory, medıtsına ǵylymdarynyń kandıdaty ÁBEÝOV Marat Ertaıuly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynda týǵan. Qaraǵandy memlekettik medıtsına ınstıtýtyn bitirgen. Amangeldi aýdandyq aýrýhanasynyń bólimshe meńgerýshisi, Qaraǵandy medıtsına akademııasynyń kafedra meńgerýshisi bolǵan. Qaraǵandy oblysynyń bas hırýrgi qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2006 jyldan bastap isteıdi. 57 ǵylymı eńbektiń avtory.

74 jyl buryn (1939-1988) aqyn, aýdarmashy POSTNIKOV Oleg dúnıege keldi.

Reseıdiń Týla oblysynda týǵan. 1958 jyly Mıneralnye vody qalasynda tehnıkalyq ýchılışeni bitirgennen keıin, Qazaqstanǵa kelgen. M.Gorkıı atyndaǵy Ádebıet ınstıtýtynyń poezııa bólimin bitirgen. On jyldan astam ýaqyt qalalyq, aýdandyq jáne oblystyq gazetterde eńbek etip, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Shymkent oblysaralyq bólimshesiniń ádebı keńesshisi bolǵan. Qalamgerdiń birneshe jyr kitaby, povesteri jaryq kórgen. Kórkem aýdarma salasynda qazaq aqyndarynyń týyndylaryn orys tiline tárjimalaǵan.

10 9 jyl buryn (1905-1985) sýretshi, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen óner qaıratkeri TsIVChINSKII Nıkolaı Vladımırovıch dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan. Reseıdiń Sankt-Peterbor qalasynda týǵan. Ýkraın tehnologııalyq keramıka jáne shyny ınstıtýtyn bitirgen.

1937 jyldan Almaty qalasynda turyp, osyndaǵy kilem-gobelen sheberhanasynda sýretshi boldy.

Tsıvchınskıı - «Kóktem», «Abaı» atty alǵashqy qazaqstandyq kilem gobelenderiniń avtory. Monýmentti-sándik óner salasynda Tsıvchınskıı kezinde Óskemen qalasyndaǵy metallýrgter, Balqash qalasyndaǵy qurylysshylardyń Mádenıet saraıyn, Almaty qalasyndaǵy «Sholpan» kafesin bezendirdi.

Ol óziniń tańdaýly shyǵarmalaryn sýretshi M.Kenbaevpen birge jasady: Almaty qalasy «Almaty» meıramhanasyndaǵy «Kókpar», «Qobylandy», «Eńlik - Kebek», Aınabulaq kafesindegi mozaıkalar, «Qazaqstan» dúkenine arnalǵan «Qazaq halqynyń kásipteri» sgraffıtosy, Modelder úıindegi «Kazaq halqynyń ulttyq kıimi» qabyrǵa órnegi men «Qalyńdyqty kıindirý» vıtrajy, Neke saraıyndaǵy, Taraz qalasynyń «Vostok» meıramhanasyndaǵy «Qozy Kórpesh - Baıan sulý» qabyrǵa órnegi, t.b.

79 jyl buryn (1935-2000) belgili jazýshy, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń ıegeri TOQTAROV Ramazan dúnıege keldi.

Almaty shet tilder ınstıtýtynyń frantsýz tili fakýltetin bitirgen soń, Pavlodar oblystyq gazetinde jumys istedi. Sodan bergi eńbek joly qazaq baspasózimen tyǵyz baılanysty. Ár jyldary «Lenınshil jas», «Qazaq ádebıeti» gazetteri, «Mádenıet jáne turmys», «Juldyz» jýrnaldarynda, sondaı-aq, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynda, «Jazýshy» baspasynda qyzmet atqardy.

Jazýshy «Ertis perzentteri» dep atalatyn áńgime hıkaıattar jınaǵymen ádebıetke keldi. Ol kórkem esse, ádebı syn janrlarynda qalam terbedi. Jazýshynyń negizgi sýretkerlik qarymy men daryny epıkalyq prozada kórindi.

«Baqyt», «Ertis muhıtqa quıady», «Jerdiń úlgisi», «Tulpardyń syny», «Sýsamyr», «Tańbaly jarǵaqtyń qupııasy», «Baqytty quldyqtyń aqyry», «Biteý jara» sııaqty 24 kitaptan turatyn 16 romannyń avtory. «Abaıdyń jumbaǵy» roman-epopeıasy úshin QR Memlekettik syılyǵy berildi. Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń ıegeri.

103 jyl buryn (1911-1995) áıgili palýan, klassıkalyq kúresten KSRO sport sheberi, Qazaqstannyń jeti dúrkin chempıony, bapker ıARKOV Vasılıı Grıgorevıch dúnıege keldi. Almaty oblysynda týǵan. 1932 jyly qazaqtyń áıgili palýany Qajymuqan Muńaıtpasovpen, orys palýany Ivan Poddýbnyımen kezdesip kúresken. 1949-1950 - jyldary Búkilodaqtyq Ortalyq Keńesi Kásipodaqtarynyń eń aýyr salmaqtaǵy chempıony atanǵan. Óziniń 60 jasqa kelgen shaǵynda «Spartak» Erikti sport qoǵamynyń Qurama komandasynyń sapynda óner kórsetip, aýyr salmaqta boıy 199sm, salmaǵy 135 kg-da kúresip, Qazaq KSR-iniń, Ortalyq Azııanyń chempıony ataǵan jeńip alǵan.

56 jyl buryn (1958) QR Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary ORDABAEV Samat Islamuly dúnıege keldi.

Taldyqorǵan oblysynda týǵan. Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. 1980-1990 jyldary - V.I.Lenın atyndaǵy Búkilodaqtyq aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasynyń Shyǵys bóliıminde aspırant, kishi, aǵa ǵylymı qyzmetker. 1990-1992 jyldary - QazNIINTI bólim meńgerýshisi. 1992-1994 jyldary - Qazaq aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasynyń ǵalym-hatshysy. 1994-1996 jyldary - QR Ǵylym jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń basqarma bastyǵynyń orynbasary. 1996 jyly - QR-niń TMD qatysýshy elderimen yntymaqtastyq jónindegi Memlekettik komıtettiń bólim bastyǵy. 1998-2000 jyldary - QR SІM úshinshi, ekinshi, birinshi hatshysy, bólim bastyǵy, basqarma bastyǵy.2000-2003 jyldary - QR-nyń Belarýstaǵy elshiliginiń keńesshisi. 2003-2004 jyldary - QR SІM TMD isteri komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 2004-2005 jyldary - QR SІM TMD departamentiniń dırektory. 2005-2006 jyldary - QR-niń Reseı Federatsııasyndaǵy elshiliginiń keńesshisi. 2006-2007 jyldary - TMD atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary - atqarýshy hatshysy. 2007-2013 jyldary - QR-niń Reseı Federatsııasyndaǵy elshiliginiń keńesshi-elshisi. 2013 jylǵy aqpannan - QR Syrtqy ister mınıstriniiń orynbasary. Medaldarmen, QR Prezıdentiniń Alǵyshatymen marapattalǵan.

3 8 jyl buryn (1976) tanymal qazaqstandyq ánshi jáne aktrısa ABDÝLLINA Karına dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. . Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik konservatorııasynyń fortepıano fakýltetin bitirgen (1998), pıanıst, kontsertmeıster, pedagog-mýzykant, kameralyq ansambldiń solısi. «Mıýzıkola» dýeti ánderiniń kóbisiniń mýzykasy men mátinderiniń; «Arman qyz» óleń kitabynyń avtory. S. Narymbetovtyń «Mustafa Shoqaı» kórkem dramasyna túsken (Marııa).Qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderin biledi. 1992 jyldyń mamyr aıynan beri - «Mıýzıkola» tanymal dýetiniń solısi.

«Big Apple Music 96» (Nıý-Iork) halyqaralyq tanymal mýzyka konkýrsy birinshi syılyǵynyń laýreaty. QR Prezıdenti qorynyń mádenıet salasyndaǵy 3 nomınatsııasy syılyǵynyń laýreaty: «Estrada-tsırk óneri»; «Ádebıet» («Arman qyz» óleńder jınaǵy úshin); «Kınematograf» («Mustafa Shoqaı» kınofılmindegi Marııa róli úshin, 2009). «Ýtrennıaıa zvezda» mýzykalyq konkýrsyndaǵy basty júldeniń ıegeri (Máskeý, 1994).

72 jyl buryn (1942) ataqty amerıkandyq mıllıarder, kásipker, ónerkásápshi, tanymal Dallas Cowboys fýtbol komandasynyń ıegeri Djerall DJONS dúnıege keldi.

48 jyl buryn (1966) reseılik teatr jáne kıno aktrısasy, ánshi, telejúrgizýshi Irına APEKSIMOVA dúnıege keldi.

45 jyl buryn (1969) ataqty ıtalıan shańǵyshysy, bes Olımpıadaǵa qatysýshy Stefanııa BELЬMONDO dúnıege keldi.