12 tamyzda Kún tutylady
ASTANA. KAZINFORM — 12 tamyzda Kún tutylýyn baqylaýǵa bolady. Kúnniń tolyq tutylýy Grenlandııa, Islandııa, Reseıdiń soltústigi, Atlant muhıty, Ispanııa jáne Portýgalııanyń shaǵyn bóligi aýmaǵynda baıqalady, dep habarlaıdy BelTA.
Sol kúni Soltústik jarty shardyń kóptegen basqa aımaqtarynda Kúnniń ishinara tutylýy bolady. Atap aıtqanda, bul AQSh-tyń soltústik óńirlerin, Kanadanyń basym bóligin, Eýropanyń edáýir aýmaǵyn jáne Afrıkanyń soltústik-batysyn qamtıdy.
Batys Eýropa men Afrıkadaǵy tutylý jolaǵynyń batys bóliginde turatyn kóptegen adam Kún áli ishinara tutylyp turǵan sátte kúnniń batqanyn kóre alady. Bul sırek kezdesetin «kún batardaǵy tutylýdy» baqylaýǵa múmkindik beredi.
Reseıdiń soltústigindegi shaǵyn ári shalǵaı óńirde Aı Kúndi tolyq jaýyp, tolyq Kún tutylýy jergilikti ýaqyt boıynsha túski mezgilde bolady. Al Grenlandııa men Islandııada bul qubylys kúnniń ekinshi jartysynda nemese keshki ýaqytta baıqalady. Ispanııa men Portýgalııanyń eń soltústik-batysynda tolyq tutylý Kún batardyń aldynda, keshki mezgilde ótedi.
Tolyq tutylý jolaǵynda ornalasqan adamdardyń basym bóligi bul qubylysty eki mınýttan az ýaqyt baqylaı alady. Al Grenlandııa, Reseı jáne Soltústik Atlant muhıty ústindegi tutylý jolaǵynyń dál ortasynda tolyq tutylý sál uzaǵyraq, biraq eki jarym mınýttan aspaıdy.
12 tamyzdaǵy ishinara Kún tutylýy Reseıdiń soltústiginde tań ata bastalady. Alıaska men Kanadanyń soltústiginde tutylý tańerteń bastalyp, sol ýaqytta aıaqtalady. Kanadanyń shyǵys provıntsııalarynda ol kúnniń ekinshi jartysynda baıqalsa, keshke qaraı Ulybrıtanııa, Irlandııa, qurlyqtyq Eýropa jáne Afrıka turǵyndary kóre alady.
AQSh pen Kanadanyń ońtústigindegi turǵyndar Kún dıskisiniń az ǵana bóliginiń jabylǵanyn kóredi. Óıtkeni Aı Kúnniń shetin ǵana janap ótedi. Al tolyq tutylý jolaǵyna jaqynyraq ornalasqan Eýropanyń kóp bóliginde jáne Afrıkanyń soltústik-batysynda Kúnniń basym bóligi Aımen jabylady.
NASA málimetinshe, Aı Kúnniń jaryq dıskin tolyq japqan qysqa ýaqyt aralyǵynda ǵana tutylýdy kózdi qorǵaıtyn quralsyz baqylaýǵa bolady.
Al tolyq tutylýǵa deıin jáne odan keıin, ıaǵnı Aı Kúnniń tek bir bóligin japqan ishinara tutylý kezinde mindetti túrde kózdi qorǵaıtyn arnaıy quraldardy paıdalaný qajet. Ol úshin arnaıy kúndi baqylaýǵa arnalǵan kózildirikterdi (kóbine «tutylý kózildirigi» dep atalady) qoldanýǵa bolady. Kádimgi kúnnen qorǵaıtyn kózildirikter qanshalyqty qarańǵy bolsa da, Kúnge tikeleı qaraýǵa jaramaıdy.
Aıta keteıik, buǵan deıin Merkýrııdegi bir kún Jerdegi 88 táýlikke teń ekenin jazǵan bolatynbyz.
