12 MAMYR. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

12 mamyr, SENBІ

Medbıkelerdiń yntymaǵy kúni. Qyrym soǵysy kezinde (1853-1856) sanıtarlar otrıadyn uıymdastyryp, basshy bolǵan aǵylshyn medbıkesi - Florens Naıtıngeıldiń týǵan kúni qurmetine oraı atap ótiledi. Ár eki jyl saıyn Halyqaralyq Qyzyl Krest jáne Qyzyl Jarty Aı qozǵalysy eń úzdik medbıkelerge Florens Naıtıngeıl atyndaǵy 50 medal tapsyrady.

ESTE QALAR OQIǴALAR

17 jyl buryn (1995) Aqtóbe qalasyndaǵy kóshelerdiń birine aqyn Saǵı Jıenbaevtyń esimi berildi.

17 jyl buryn (1995) Koreıa Respýblıkasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Elshiligi ashyldy.

9 jyl buryn (2003) Shymkent aerodromy aýmaǵynda jańa radıolokatsııalyq «Amýr» qondyrǵysy ornatyldy. «Qazaeronavıgatsııa» respýblıkalyq memlekettik kásipornynyń Shymkent fılıaly iske qosylǵan osy qondyrǵy arqyly Ońtústik Qazaqstan aýmaǵynan ótetin áýe kemelerin baıqaý jáne ótkizý múmkindigine ıe boldy. Buǵan deıin oblys áýe keńistigine Tashkent aerodromy baqylaý jasap kelgen bolatyn. Qondyrǵy 230 shaqyrym radıýsta, 12000 metrge deıingi bıiktiktegi ushaqtarǵa qadaǵalaý jasaı alady.

7 jyl buryn (2005) Belarýs Respýblıkasynyń astanasy Mınsk qalasynda Uly Otan soǵysyna qatysýshy qazaqstandyq jaýyngerlerge eskertkish ashyldy. Atalmysh is-shara M.Áýezov atyndaǵy orta mekteptiń aýlasynda ótti. Soǵys jyldary Keńes Odaǵynyń Batyry atanǵan 500 qazaqstandyqtyń 70-i Belarýsty fashıstik basqynshylardan azat etý barysynda  ataq alǵan, sondaı-aq osy elde 14 000 qazaqstandyq jaýynger qaza tapqan.

104 jyl buryn (1908) Natan Stabblfıld radıohabaryn taratýǵa patent aldy. 1902 jyly qańtardyń 1-inde «Wireless Telephone Company of America» kompanııasynyń uıymdastyrýymen Kentýkkı shtatyndaǵy Marrı kórmesinde ónertapqysh radıohabaryn taratýdy alǵash ret kórsetti. Ol óziniń taratqyshyn sot ǵımaratynda ornatyp, eki symdy jerge qosyp, qalanyń ár jerine bes «tyńdaý stansasyn» ornatty. Eń alystaǵy stansa taratqyshtan alty kvartal jerde ornalasty. Osydan soń onyń uly taratqyshqa sóılep, sybyrlap, ysqyryp kórdi. Sol kezde bul dybystar ár qabyldaǵyshtan bir mezgilde aıqyn estildi. 1908 jyly mamyrdyń 12-inde Stabblfıld telefon men qýattetik qoldanylǵan magnıtti ındýktsııalyq júıeni patenttedi.

58 jyl buryn (1954) Londonda ótken konferentsııada Teńizdiń munaımen lastanýynyń aldyn alý týraly halyqaralyq konventsııaǵa qol qoıyldy.

12 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaev Astanadaǵy rezıdentsııasynda Nobel syılyǵynyń laýreattaryn qabyldady.

5 jyl buryn (2007) Túrikmenbasy qalasynda ótken úsh jaqty samıtte Qazaqstan, Reseı jáne Túrikmenstan prezıdenteri - Nursultan Nazarbaev, Vladımır Pýtın jáne Gýrbanǵuly Berdymuhamedov - Kaspıı gaz qubyryn salý týraly birlesken deklaratsııany qabyldady. Gaz qubyry Kaspıı jaǵalaýyn boılaı, Qazaqstan men Reseı arqyly Túrikmenstan aýmaǵy arqyly ótetin bolyp mejelendi.

16 jyl buryn (1996)  Irannyń Meshhed qalasynda Transazııa temir jol magıstraliniń Meshhed-Tedjen-Sırahs ýchaskesin ashýdyń saltanatty rásimi ótip, oǵan Elbasy N.Á.Nazarbaev mártebeli qonaq retinde qatysty. Jalpy uzyndyǵy 11 myń shaqyrymdy quraǵan jańa temir jol Tynyq muhıty jaǵalaýyn, Qytaı men Orta Azııany, Iran men Túrkııany jalǵastyrdy.

6 jyl buryn (2006) Ózbekstanda Ándijan oqıǵasy oryn aldy.

ESІMDER

64 jyl buryn (1948) hımııa ǵylymynyń kandıdaty, saıasattaný ǵylymynyń doktory ARYSTANBEKOVA Aqmaral Haıdarqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Eńbek jolyn osy ýnıversıtettiń kishi ǵylymı qyzmetkeri bolyp bastap, Qazaqstan Jastar odaǵy Ortalyq komıtetiniń bólim meńgerýshisi, hatshysy qyzmetterin atqardy. 1989-1991 jyldary - Qazaq KSR Syrtqy ister mınıstri. 1991-1992 jyldary - Birikken Ulttar Uıymy janyndaǵy Reseı Federatsııasy ókildiginiń aǵa keńesshisi - Qazaqstan Respýblıkasynyń ókili. 1992-1999 jyldary - Birikken Ulttar Uıymy janyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń turaqty ókili. 1996-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Kýba Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi qyzmetin qosa atqarýshy. 1999-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Frantsııadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi. 1999-2001 jyldary - UNESCO janyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń turaqty ókili qyzmetin qosa atqaýshy. 2003 jyldan Qazaqstan Respýblıkasy syrtqy ister mınıstrliginiń erekshe tapsyrmalar jónindegi elshisi qyzmetin atqarady. Halyqaralyq qatynastar boıynsha 30-dan astam jarııalanymnyń, 3 avtorlyq kýáliktiń avtory.

«Qurmet» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

 59 jyl buryn (1953) jazýshy BAIHONOV Serik dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynyń Shıeli aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Almaty joǵarǵy partııa mektebin bitirgen.  Respýblıkalyq gazetter redaktsııalarynda, «Qazaqfılm» kınostýdııasynda jumys istegen. 1990-1998 jyldary Qazaq  respýblıkalyq teleradıo komıtetiniń bas redaktory qyzmetin atqarǵan. Qazir «Qazmyrysh» ashyq aktsıonerlik qoǵamynda eńbek etedi. Jazýshynyń «Jalǵasym meniń - jalǵasym» atty tuńǵysh povesi 1973 jyly «Jalyn» jýrnalynda jaryq kórdi.  Shyǵarmalary orys tiline aýdarylǵan. «Jigittiń sultany», «Taıbýryl», «Syıqyrly qazan», «Qazaqtyń Qajymuqany» respýblıkalyq konkýrstyq baǵdarlamalardyń avtory.  Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Ahmet Baıtursynov atyndaǵy syılyǵynyń laýreaty.  Kásibı saıahatshy retinde «Sal ústindegi maýsym», «Aralǵa - arasha», «Arnalarǵa til bitse», «Ósimdikter jelisine saıahat», «Betpaqdala - shól emes» ekspedıtsııalaryn basqarǵan. 1979 jyly «Eń ystyq maýsym», 1983 jyly «Qos shatyrly úı» atty povesterin, 1987 jyly «Sal ústindegi maýsym» atty saıahat kitabyn, 2001 jyldary «Quıylysta» hıkaıattar men áńgimelerin jáne «Ǵajapstanǵa saıahat» tabıǵat kitabtaryn shyǵardy.

133 jyl buryn (1879-1938) Alash qozǵalysynyń kórnekti qaıratkeri, tarıhshy-ǵalym, qazaqtan shyqqan tuńǵysh temir jol ınjeneri TYNYShBAEV Muhamedjan dúnıege keldi.

Ol 1900 jyly Vernyıdaǵy er balalar gımnazııasyn altyn medalmen bitirdi. Gımnazııada oqyp júrgende Tynyshbaev óziniń izdenimpazdyǵymen, jan-jaqtylyǵymen erekshelenip, 1899 jyly Vernyı qalasynda ótken A.Pýshkınniń 100 jyldyq mereıtoıynda baıandama jasady. Gımnazııa dırektory Jetisý oblystyq áskerı gýbernatoryna joldaǵan ótinishinde Tynyshbaevty «tamasha shákirt qana emes, naǵyz talant ıesi» ekendigin málimdep, joǵary oqý ornynda bilim alýyna arnaıy stıpendııa bólýdi suraǵan. 1900 jyly Jol qatynasy ınstıtýtyna túsip, 1906 jyly bitiredi. Stýdent kezinde qoǵamdyq-saıası ómirge belsene aralasyp, baspasóz betterinde otarlyq bılikti synaıtyn maqalalar jazyp, patsha ókimetiniń júrgizip otyrǵan saıasatyna qarsy úgit-nasıhat júrgizedi. Patsha ókimetine qarsy opozıtsııadaǵy partııalardyń uıymdastyrǵan is-sharalaryna qatysady. 1905 jyly qarashada avtonomııashyldar odaǵy uıymynyń uıymdastyrýymen ótken sezge qatysyp, sóz sóıleıdi. Ol óz sózinde patsha ókimetiniń qazaq jerinde júrgizip otyrǵan otarshyldyq saıasatyn aıyptaı otyryp, endigi ýaqytta ulttyq ezgidegi halyqtarǵa avtonomııa berilýin talap etedi.

Instıtýtty bitirgen soń ınjener-maman retinde Orta Azııa temir joly qurylysyna jiberiledi. 1907 jyly ekinshi Memlekettik dýmaǵa depýtat bolyp saılanyp, onda agrarlyq komıssııa quramynda qyzmet etedi. Dýma taratylǵan soń Orta Azııa temir joly qurylysyna aıryqsha ókiletti nusqaýshy-ınjener bolyp taǵaıyndalyp, Ámýdarııa ózeni arqyly ótetin kópirdi salýǵa qatysady. 1911 jyly Ýrsatevsk - Ándijan temir joly qurylysynyń bastyǵy ári bas ınjeneri, 1914 jyly Arys - Áýlıeata temir joly qurylysynyń bas ınjeneri qyzmetterin atqarady.

Qoǵam qaıratkeri 1916 jylǵy maýsymynyń 25-indegi patsha jarlyǵyna qarsy shyqqan halyq kóterilisiniń  saldaryn kúni buryn boljap, kóterilisshilerdi sabyrlyqqa shaqyrady. Patsha ókimetiniń jergilikti bılik oryndarynyń kóteriliske shyqqan qazaqtar men qyrǵyzdardy jazalaýda jasaǵan ozbyrlyǵyn áshkereleýde belsendilik tanytady.

1917 jylǵy Aqpan tóńkerisinen keıin Tynyshaev Ýaqytsha úkimettiń Túrkistan komıteti quramyna múshe bolyp taǵaıyndalady. Ýaqytsha úkimettiń Túrkistan komıtetiniń múshesi retinde Jetisý oblysyndaǵy 1916 jyly Qytaıǵa aýyp ketken qazaq-qyrǵyz bosqyndaryna kómek kórsetýdi uıymdastyrady. Birinshi jalpyqazaq sezine qatysyp, onda Búkilreseılik Quryltaı jınalysyna depýtattyqqa kandıdat retinde usynylady. Túrkistan ólkesi musylmandarynyń tórtinshi sezine qatysyp, onda qurylǵan Túrkistan avtonomııasy Ýaqytsha úkimetiniń tóraǵasy jáne Іshki ister mınıstri bolyp saılanady. Biraq kóp uzamaı bul qyzmetterinen bas tartady. Ekinshi jalpyqazaq  sezinde Alashorda úkimetiniń quramyna saılanady.

Tynyshbaev Alash qozǵalysy qaıratkerlerimen birge qazaq eliniń derbestigin qalpyna keltirýge, eldiń amandyǵyn saqtaýǵa kúsh salady.  Ol osy maqsatta Á.Bókeıhanov, H.Ǵabbasov, R.Mársekov, Ǵ.Tanashev sekildi Alashorda úkimeti múshelerimen birge Ýaqytsha Sibir úkimetimen, Búkilreseılik Quryltaı jınalysy músheleri komıtetimen jáne Kolchak úkimetimen kelissózder júrgizýge qatysady.

1920 jyly qazannyń 1-inde Tashkent qalasynda ashylǵan Qazaq halyq aǵartý ınstıtýtyna qyzmetke ornalasyp, osy oqý ornynyń aıaǵynan tik turyp ketýine kóp eńbek sińiredi. Instıtýt úshin el arasynan qarjylaı kómek jınaýdy uıymdastyryp, osy oqý ornynda bilim alý úshin Syrdarııa men Jetisý oblystarynan qazaq jastaryn jınastyrady.  Atalmysh bilim ordasynda matematıka, fızıka, hımııa, túrki halyqtary tarıhy pánderinen dáris oqıdy.

Tynyshbaev sonymen birge ǵylymı jumyspen de belsene aınalysty. Ol Orys geografııa qoǵamy Túrkistan bóliminiń,  Qazaqstandy zertteý qoǵamynyń, «Talap» uıymynyń múshesi boldy. «Túrkistan ulttyq birligi» uıymynyń qyzmetine at salysady. Halqymyzdyń tarıhynyń kúrdeli, buryn zerttelmegen kezeńderine arnap, derekkózderi baı, ǵylymı turǵydan negizdelgen irgeli eńbekter jazady. Onyń tarıhty tereń túsine bilgendigi, zertteýshiligi, qazaq halqynyń ómirine, keıingi taǵdyryna áser etken iri oqıǵalardy túpqazyq etip alyp, júıeli túrde qarastyrýynan baıqalady. Bul pikirge Tynyshbaev eńbekterindegi «Qyrǵyz-qazaq rýlarynyń shejiresi», «Qyrǵyz-qazaqtyń shyǵý tegi», «Qazaq etnonımi týraly», «Altyn ordanyń kúıreýi jáne Qazaq handyǵynyń qurylý tarıhy», «Aqtaban shubyryndy» sekildi, t.b. taqyryptaǵy eńbekteri dálel bola alady. Qazaq tarıhynyń kóne dáýiri, orta ǵasyrlar kezeńi, jańa zamany retinde jeke qarastyratyn kúrdeli máselelerdi keńinen qamtýǵa talpynysy tarıhshy-ǵalymnyń ózindik qalyptasqan tarıhı kózqarasy bar ekendigin ańǵartady. Sonymen qatar eńbekteri ulttyq múdde turǵysynda jazylýymen erekshelenedi. Ol qandaı da bir halyqtyń tarıhyn jazý úshin sol ulttyń tilin, salt-dástúrin, mádenıetin jetik meńgerý kerek degen prıtsıpti berik ustanǵan jáne bul prıtsıpti ózge zertteýshilerdiń de ustaýyn talap etedi.

Tynyshbaev 1922 jyldan Túrkistan AKSR-i Sý sharýashylyǵy basqarmasynda, Tashkentte jer sýlandyrý bóliminde, Qyzylorda qalasynyń qurylys-jóndeý jumystarynda, Jetisý gýbernııasy atqarý komıtetiniń jol bóliminde eńbek etip, ózin bilikti ınjener-maman retinde tanyta bildi. 1927 jyldan Túrkistan - Sibir temir joly qurylysynda eńbek etti. Tynyshbaevtyń kásibı sheberligi Túrksib qurylysyn salý barysynda aıryqsha tanyldy.

Osy eńbekterine qaramastan Tynyshbaev keńestik bıliktiń qýǵyn-súrginine ushyrap, Túrksibti salyp jatqan kezinde 1930 jyly tamyzdyń 3-inde tutqynǵa alynady. Oǵan «tap jaýy», «býrjýazııashyl-ultshyl» degen aıyptar taǵylady. Keıingi jyldary da únem baqylaýda bolǵan ol, aqyrynda keńestik saıası qýǵyn-súrginniń qurbany boldy.

Almaty qalasyndaǵy Qazaq kólik jáne kommýnıkatsııa akademııasyna, kóshege, Almaty oblysy Sarqant aýdanynyń bir aýylyna Tynyshbaev esimi berildi.

88 jyl buryn (1924-2000) aqyn, Qazaqstannyń halyq aqyny ShÁKEEV Kóken dúnıege keldi.

Aqmola oblysynda týǵan. Uly Otan soǵysyna qatysqan. Jasynan qıssa-dastandar jattap, dombyramen jyr aıtyp mashyqtanǵan ol aqyndyq ónerimen aýdandyq, oblystyq aıtystarǵa qatysyp, tanylǵan. Kókshetaýlyq M.Asaıynovpen, Á.Syrbaevpen, taǵy basqa aıtys aqyndarymen sóz saıysyna túsken. K.Shákeevtiń oryndaýynda «Qabanbaı» qıssasy, «Súıinbaı men Tezek tóre aıtysy» kúıtabaqqa jazylǵan.

68 jyl buryn (1944) fılosofııa ǵylymynyń doktory, professor QOSANBAEV Quranbek dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Qazyǵurt aýdanynda týǵan. Tashkent qalasyndaǵy Nızamı atyndaǵy Memlekettik pedagogıka ýnıversıtetin bitirgen. 1969-1991 jyldary - Nızamı atyndaǵy Memlekettik pedagogıka ýnıversıtetiniń oqytýshysy, kafedra meńgerýshisi, ózbek-qazaq fılologııasy fakýlteti dekanynyń orynbasary, dekany. 1991-1998 jyldary - ıAssaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń kafedra meńgerýshisi. 1998-2003 jyldary M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń Saryaǵash aýdanyndaǵy bólimshesiniń dırektory, gýmanıtarlyq fakýltetiniń dekany qyzmetterin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı baǵyty - kóshpeli jáne jartylaı kóshpeli halyqtardyń turmys mádenıetiniń dıalektıkalyq qaıta túrlenýin, sondaı-aq qazaq halqynyń ulttyq mádenıetindegi turmystyń alatyn ornyn fılosofııalyq turǵydan zertteý. Ol 7 ǵylym kandıdatyn daıyndaǵan, 30-ǵa jýyq ǵylymı eńbegi, 2 monografııasy jaryq kórdi.

82 jyl buryn (1930-1993) jazýshy, jýrnalıst ÁLІMJANOV Ánýar dúnıege keldi.

Almaty oblysynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

«Alma-Atınskaıa pravda», «Lıteratýrnaıa gazeta», «Lenınskaıa smena», «Pravda» gazetterinde qyzmet istegen. «Qazaqfılm» stýdııasynyń, «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bas redaktory, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń birinshi hatshysy, Qazaqstannyń tarıh jáne mádenıet eskertkishterin qorǵaý qoǵamy Ortalyq Keńesi tóralqasynyń tóraǵasy boldy. Jazýshy shyǵarmalary kóptegen shetel tilderine aýdarylǵan.

«Dostar kezdeskende», «Jaýshy», «Kúnge bet alǵan kerýen», «Adamdar joly», «Mahambettiń jebesi» t.b. kitaptary jaryq kórdi. Birsypyra shyǵarmalary Azııa, Afrıka halyqtarynyń ult-azattyq kúresine arnalǵan. Úndistan taqyrybyna jazylǵan shyǵarmalary úshin Djavaharlal Nerý atyndaǵy halyqaralyq syılyqqa ıe boldy.

Qazaqstan memlekettik syılyǵynyń ıegeri. «Qurmet belgisi», «Halyqtar dostyǵy» ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

67 jyl buryn (1945) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty (Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi) SULTANOV Qýanysh Sultanuly dúnıege keldi.

1945 jyly 12 mamyrda Taldyqorǵan oblysy Panfılov aýdany Eńbekshi (Qyzyl Espe) aýylynda týǵan. Qazaq. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, KOKP Ortalyq Komıtetiniń Qoǵamdyq bilimder akademııasyn bitirgen, jýrnalıst. Saıası ǵylymdarynyń doktory, professor. Tótenshe jáne Ókiletti Elshi dıplomatııalyq dárejesi bar.

Eńbek jolyn Saryózek aýdanaralyq baspahanasynyń jumysshy-baspageri bolyp bastaǵan. Taldyqorǵan jáne Almaty oblystarynyń aýdandyq gazetterinde korrektor, ádebı qyzmetker, bólim meńgerýshisi bolyp istegen (1961-1964 jj.). 1964-1967 jj. - KSRO Qarýly Kúshteri qatarynda áskerı qyzmetin ótkergen. 1967-1976 jj. - Panfılov aýdandyq komsomol komıtetiniń nusqaýshysy, bólim meńgerýshisi, ekinshi, birinshi hatshysy, Taldyqorǵan oblystyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy. 1976-1981 jj. - Qazaqstan LKJO Ortalyq Komıtetiniń hatshysy, birinshi hatshysy. 1981-1983 jj. - Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń Mádenıet bóliminiń meńgerýshisi. 1983-1987 jj. - Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń Uıymdastyrý-partııa jumysy bóliminiń meńgerýshisi. 1987-1990 jj. - Qaraǵandy oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy. 1990-1991 jj. - Qazaqstan Kompartııasy Ideologııa bóliminiń meńgerýshisi. 1991-1993 jj. - Táýelsiz Qazaqstannyń tuńǵysh Úkimetiniń quramynda Baspasóz jáne buqaralyq aqparat mınıstri. 1993-1994 jj. - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary. 1994-1995 jj. - Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi Tóraǵasynyń orynbasary. 1993-1995 jj. - «Qazaqstannyń Halyq birligi odaǵy» qoǵamdyq qozǵalysynyń, keıinnen «Qazaqstannyń halyq birligi» partııasy Ortalyq Komıtetiniń tóraǵasy. 8-13 shaqyrylǵan Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolyp saılandy.

1995 jylǵy maýsym - 2001 jylǵy shilde aralyǵynda - Qazaqstan Respýblıkasynyń Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti elshisi, Monǵolııa, Vetnam, Koreıa Halyq Demokratııalyq Respýblıkasynda elshilik qyzmetin qosa atqardy. 2001 - 2007 jj. - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty, Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy. 2007 - 2011 jj. - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty, Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy. 2012 jylǵy 20 qańtardan bastap - «Nur Otan» HDP-dan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi. 2012 jylǵy qańtardan bastap - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi Tóraǵasynyń janynan qurylǵan Depýtattyq ádep keńesiniń tóraǵasy. 2005 j. - EQYU reformalaý jónindegi kórnekti saıasat qaıratkerleri keńesiniń múshesi.
Eńbek Qyzyl Tý (1981j.), "Parasat" (2001 j.) ordenderimen, 8 medalmen marapattalǵan, «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri» (2008 j.), «Qazaqstan Respýblıkasy dıplomatııalyq qyzmetiniń eńbek sińirgen qaıratkeri» (2003 j.) ataqtary berildi, otandyq jýrnalıstıkanyń damýyna qosqan jeke úlesi úshin Qazaqstan jýrnalıstıka akademııasy taǵaıyndaǵan «Altyn samuryq» (2005 j.) ataýly syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan jýrnalıstıkasyn damytýǵa sińirgen asa kórnekti eńbegi jáne eleýli úlesi úshin «Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi» (2008 j.) belgisimen marapattalǵan.

Saıası-qoǵamdyq taqyrypqa jazylǵan 10 kitaptyń, 200-den astam maqalanyń avtory.

 106 jyl buryn (1906-1972) dramatýrg, kınostsenarııshi HUSAIYNOV Shaıahmet dúnıege keldi.

Aqmola oblysynda týǵan. Máskeýdegi A.Lýnacharskıı atyndaǵy memlekettik teatr óneri ınstıtýtynyń rejısserlik fakýltetinde oqyǵan. 1940-1950 jyldary Semeı drama teatrynyń kórkemdik jetekshisi, Qazaq drama teatry ádebıet bóliminiń meńgerýshisi, «Qazaqfılm» kınostýdııasy stsenarıı bóliminiń redaktory, Qazaq KSR ǴA ónertaný sektorynyń ǵylymı qyzmetkeri bolyp istegen. Onyń alǵashqy shyǵarmasy 1932 jyly jaryq kórgen. Sodan bastap «Shabýyl», «Oraq», «Sholpan», «Keshe men búgin», «Kóktem jeli», «Esirtken erke», «Ertis jaǵasynda», «Bizdiń Ǵanı», «Ál-Farabı» atty pesalaryn jazǵan. Ol óziniń 1942 jyly jarııalanǵan «Aldar Kóse» pesasynda qazaq aýyz ádebıetindegi ańyzdyń negizinde, áleýmettik teńsizdikke qarsy kúresker, halyq keıipkeri - Aldar Kóseniń beınesin jasady. Sonymen qatar V.Abyzovpen birge «Shabandoz qyz», «Biz osynda turamyz», «Asaý Ertis jaǵasynda» kınofılmderiniń stsenarııin jazdy.

«Qurmet belgisi» ordenimen marapattalǵan.

63 jyl buryn QR Parlamenti Májilisiniń (Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi) depýtaty - SÚLEIMENOV Qaıyrbek Shoshanuly dúnıege keldi. 1949 jyly RKFSR Novosibir qalasynda týǵan. Sverdlov zań ınstıtýtynyń Novosibir fakýltetin bitirgen, zańger. Eńbek jolyn 1966 jyly Novosibir qalasyndaǵy № 2 kópir tresi № 472 kópir poıyzynyń kópir salýshysy bolyp bastaǵan. 1969-1972 jyldary Novosibir qalasynyń ishki ister basqarmasyna qarasty ÓUB SVPCh-2-de qatardaǵy órt sóndirýshi bolyp jumys istegen. 1972-1975 jj. - Novosibir oblysynyń Kýıbyshev qalasy prokýratýrasynyń tergeýshisi, aǵa tergeýshi. 1975-1976 jj. - Almaty qalasynyń Frýnze aýdany prokýratýrasynyń tergeýshisi. 1976 jylǵy qańtardan tamyzǵa deıin - Almaty qalasy prokýratýrasynyń aǵa tergeýshisi. 1976-1979 jj. - Almaty qalasynyń Lenın aýdany prokýrorynyń orynbasary. 1979-1981 jj. - Almaty qalasynyń Kalının, Alataý AІІB bastyǵynyń orynbasary. 1981-1986 jj. - Almaty qalasy Lenın AІІB-niń bastyǵy. 1986-1987 jj. - KSRO ІІM-niń kóliktegi Shyǵys ІІB bastyǵynyń orynbasary. 1987-1988 jj. - Almaty qalalyq partııa komıtetiniń memlekettik-quqyq bóliminiń meńgerýshisi. 1988-1989 jj. - Almaty oblystyq partııa komıtetiniń memlekettik-quqyq bóliminiń meńgerýshisi. 1989-1990 jj. - Qazaqstan Kommýnıstik partııasy QK-niń memlekettik-quqyq bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 1990-1991 jj. - QR Prezıdenti Ákimshiliginiń memlekettik-quqyq bóliminiń meńgerýshisi. 1991-1992 jj. - QR Іshki ister mınıstriniń birinshi orynbasary. 1992-1995 jj. - QR-nyń Memlekettik keńesshisi. 1995-2000 jj. - QR Іshki ister mınıstri - QR Іshki áskerleri qolbasshysy. 2000-2002 jj. - QR Іshki áskerleri qolbasshysy. 2002-2003 jj. - QR Іshki ister mınıstri. 2003-2008 jj. - QR Іshki áskerleri qolbasshysy. 2008-2009 jj. - QR Qaýipsizdik Keńesiniń Hatshysy. 2009 jyldan bastap búgingi kúnge deıin - QR Ardagerler keńesiniń tóraǵasy. 2012 jyldan bastap besinshi saılanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, QR Parlamenti Májilisindegi «Nur Otan» HDP fraktsııasynyń múshesi.

II dárejeli «Dańq», I dárejeli «Dańq», II dárejeli «Barys» ordenderimen jáne 35 medalmen marapattalǵan.

61 jyl buryn (1951) QAMNAZAROV Marklen Muhtaruly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Jarma aýdanynda týǵan. Qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen. 1974-1979 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq atqarý komıteti ádilet bóliminiń aǵa konsýltanty. 1979-1996 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq sotynyń sýdıasy, Qylmystyq ister jónindegi alqasy tóraǵasynyń mindetin atqarýshy. 1996-2002 jyldary - Atyraý oblystyq sotynyń tóraǵasy. 2002 jyldan bastap QR Joǵarǵy sotynyń sýdıasy qyzmetin atqardy.

60 jyl buryn QR Aýyl sharýashylyǵynyń jaýapty hatshysy - AMAN Evgenıı Iosıfovıch dúnıege keldi.  E.Aman 1952 jyly 12 mamyrda Qostanaı oblysy Fedorovskıı aýdany Chıstyı Chandak aýylynda týǵan. Ulty nemis. Bilimi joǵary. Tselınograd aýyl sharýashylyq ınstıtýtynyń Qostanaı fılıalyn ǵalym agronom mamandyǵy boıynsha úzdik bitirgen. Erkin kúresten KSRO sport sheberi. Eńbek jolyn 1974 jyly Qostanaı oblysy Komsomol aýdany Qarabalyq aýyl sharýashylyǵynyń tájirıbeli beketi egin sharýashylyǵy bóliminde aǵa ǵylymı qyzmetker bolyp bastady. 1976 jyly Keńes Armııasy qataryndaǵy qyzmetinen keıin Qostanaı aýyl sharýashylyq ınstıtýtynyń egin sharýashylyǵy kafedrasynda assıstent bolyp jumys istedi. 1979 jyly Qostanaı obkomynda Qazaqstan komsomolynyń bólim meńgerýshisi, 1983 jyly Qazaqstan Kompartııasy Qostanaı obkomynda aýyl sharýashylyǵy jáne azyq-túlik ónerkásibi bólim meńgerýshisiniń orynbasary qyzmetin atqardy. 1988 jyly Qazaqstan Kompartııasy Obaǵan aýkomynyń birinshi hatshysy jáne aýdandyq jumysshy depýtattar Keńesiniń tóraǵasy bolyp saılandy. 1992 jyldan «Qostanaılızıngınvest» aktsıonerlik qoǵamynyń óndiristik-kommertsııalyq bóliminiń dırektory, vıtse-prezıdenti, 1998 jyldan prezıdenti bolyp qyzmet istegen. 1999 jyldan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń ekinshi, úshinshi shaqyrylymynda depýtaty bolyp saılanǵan jáne Ekonomıka, qarjy jáne bıýdjet turaqty komıtetiniń múshesi. 2007 jyldan tórtinshi shaqyrylymnyń depýtaty, Agrarlyq máseleler jáne qorshaǵan ortany qorǵaý turaqty komıtetiniń hatshysy. 2008 jyldan Agrarlyq máseleler jáne qorshaǵan ortany qorǵaý turaqty komıtetiniń tóraǵasy. 2009 jyldyń jeltoqsanynan qazirgi kúnge deıin Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń Jaýapty hatshysy bolyp tabylady.

«Parasat» ordenimen, bes medalmen marapattalǵan. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Alǵysymen madaqtalǵan.

58 jyl buryn Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstriniń keńesshisi - ShAIMERDEN Erbol Shaımerdenuly dúnıege keldi. E.Shaımerdenuly 1954 jyly týǵan, bilimi joǵary, 1976 jyly Almaty qalasyndaǵy   S. Kırov  atyndaǵy  Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, 1989 jyly Tselınograd Aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn támamdaǵan.

Eńbek jolyn 1976 jyly bastady. 1976 - 1979 jyldary Shyǵys Qazaqstan oblystyq «Lenın týy»  gazetiniń tilshisi, aǵa tilshisi. 1979 - 1982 jyldary - respýblıkalyq «Lenınshil jas» gazetiniń soltústik oblystar boıynsha tilshisi. 1982 - 1989 jyldary «Sotsıalıstik Qazaqstan» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») respýblıkalyq gazetiniń menshikti tilshisi, bólim meńgerýshisi. 1989 - 1991 jyldary Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetiniń sektor meńgerýshisi, konsýltanty, baspasóz ortalyǵynyń jetekshisi. 1991 - 1996 jyldary Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń baspasóz hatshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń baspasóz hatshysy. 1996 - 1997 jyldary «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti bas redaktorynyń orynbasary. 1997 - 2001 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet, aqparat jáne qoǵamdyq kelisim mınıstrligi Tilderdi damytý departamentiniń dırektory. 2001 jyly Qazaq memlekettik aqparattyq agenttigi bas redaktorynyń orynbasary. 2001 jyldan 2001 jylǵa deıingi aralyqta Qazaq radıosynyń atqarýshy dırektory, «Qazaqstannyń radıosy men teledıdary» respýblıkalyq korporatsııasy» JAQ Tóraǵasynyń Keńesshisi. 2003 - 2005 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty Apparatynyń parlamenttik baılanystar, aqparattar bóliminiń bas konsýltanty. 2005 jyldan 2008 jylǵa deıin Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Tarıhı-mádenı mura departamentiniń dırektory. 2008 jyly osy mınıstrliktiń Mádenıetti jáne tilderdi damytý departamentiniń dırektory. 2008 - 2010 jyldary osy mınıstrliktiń Til komıtetin basqardy. 2010 jylǵy mamyr aıynan 2012 jylǵy 2 sáýirge deıin Qazaqstan Respýblıkasy Baılanys jáne aqparat mınıstrligi (2012 jylǵy 20 qańtardan Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi) Aqparat jáne muraǵat komıteti Tóraǵasynyń orynbasary qyzmetinde boldy. 2012 jylǵy 2 sáýirden bastap - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstriniń keńesshisi.

59 jyl buryn (1953) QR Premer-Mınıstr Keńsesi basshysynyń orynbasary - EGІMBAEVA Janna Dacherqyzy dúnıege keldi.

RKFSR Kamchat oblysy Karagın aýdany Ivashka aýylynda týyp ósti. Taldyqorǵan zań tehnıkýmyn (1980); S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetti (1985) bitirdi, zańger. 1971 jyldan - Semeı toqyma fabrıkasynyń tiginshi- motorısti, Jambyl aýdandyq túrmystyq kombınatynyń tiginshi-motorısi. 1975 jyldan - Jambyl aýdandyq soty keńsesiniń basshysy, Almaty oblystyq soty sot otyrysynyń hatshysy. 1981 jyldan - «Kazglavvtorresýrsy» kelisimdik-quqyqtyq basqarmasynyń aǵa zań keńesshisi, basshysy. 1988 jyldan - QazKSR Memlekettik jabdyqtaý komıtetiniń kelisimdik-quqyqtyq basqarma bas- shysynyń orynbasary. 1991 jyldan - QR Prezıdentiniń Ákimshiligi men Mınıstrler kabınetiniń bas sarapshysy, zań beliminiń meńgerýshisi. 1994 jyldan - QR Prezıdenti Ákimshiliginiń zań bóliminiń meńgerýshisi. 2002 jyldan beri - QR Premer-Mınıstr Keńsesiniń zań bóliminiń meńgerýshisi. «Qurmet» ordenimen (2008), «Eren eńbegi úshin» medalimen (2003) marapattalǵan.