12 qazan. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Dúnıejúzilik artrıtpen kúres kúni

Bul kún 1996 jyldan bastap Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (DDU) bastamasymen jyl saıyn atap ótiledi. Negizgi maqsaty – revmatologııalyq aýrýlardyń mańyzdylyǵyn qoǵamǵa jetkizý, artrıttiń barlyq túri týraly túsinikti keńeıtý, aýrýdyń aldyn alý, erte dıagnostıkalaý, medıtsınalyq kómek kórsetý jáne naýqastardy áleýmettik ońaltý baǵytynda dárigerlerdiń, patsıentterdiń jáne qoǵamnyń kúsh-jigerin biriktirý.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1965 jyly Óskemen áýejaıyna alǵash ret AN-24 laıneri qondy. Osy kúnnen bastap Óskemen men Almaty arasynda tikeleı áýe reısteri ashyldy.

1991 jyly Qazaqstan Jastar odaǵy quryldy. Basty maqsaty – salaýatty ómir saltyn nasıhattaý, jastardyń zııatkerlik qabiletterin damytý, eldegi joǵary oqý oryndary stýdentteriniń mádenı jáne ekonomıkalyq quqyqtaryn qorǵaý.

1998 jyly kompozıtor Shámshi Qaldaıaqovtyń (1930-1992) Almatydaǵy zıratyna eskertkish qoıyldy.

2000 jyly shetelde kadrlar daıarlaý júıesin odan ári jetildirý jáne ońtaılandyrý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasyna úmitkerlerdi irikteý jáne stıpendııa taǵaıyndaý qaǵıdalary bekitildi.

2005 jyly Astrahan oblysynyń Volodar aýdanyndaǵy Altynjar aýylynda Qurmanǵazy Saǵyrbaıuly atyndaǵy memleketaralyq mádenı ortalyq ashyldy. Ortalyqta XIX ǵasyrdaǵy qazaq turmysyna tán kıim-keshek, portretter, uly kúıshi Qurmanǵazynyń qaıtys bolǵannan keıingi bet-beınesinen alynǵan maska jáne mýzykalyq murasy – kúıleri jınaqtalǵan. Urpaqtan-urpaqqa aýyzsha jetken bul baǵa jetpes kúıler eki ǵasyr boıy saqtalyp, búginge deıin jetti. XX ǵasyrdyń basynda ǵana kúıler notaǵa túsirildi.

2011 jyly 75 jastaǵy qaraǵandylyq marafonshy Pavel Sırotın 20 km qashyqtyqta ardagerler arasyndaǵy ІІ Eýropa oıyndarynyń jeńimpazy atandy. Atalǵan jarysqa Eýropanyń 40-tan astam elinen jınalǵan sportshylar qatysqan.

2011 jyly Astanada ótken «ıAdrolyq qarýsyz álem úshin» halyqaralyq forýmynyń qorytyndysy boıynsha ıAdrolyq qarýsyz álem týraly deklaratsııa qabyldandy. Onda ıadrolyq qarýy bar barlyq memleketterdi ıadrolyq qarýdy múmkindiginshe qysqa merzimde tolyq joıýǵa baǵyttalǵan qadamdar jasaýǵa shaqyrdy.

2011 jyly RF Astrahan oblysy Shaǵyn Aral aýylynda Bókeı han kesenesiniń ashylý saltanaty ótti. Bókeı han tarıhqa Bókeı ordasynyń negizin qalaýshy retinde endi. HІH ǵasyrdyń bas kezinde qazaqtar jońǵar taıpalaryn yǵystyryp shyǵarǵan tusta ol І Pavel patshamen kelissóz júrgizip, Jaıyqtyń oń jaǵalaýyn ıelendi. 1812 jyly Bókeı ordasyn qurdy, bul memleket 1845 jylǵa deıin ómir súrdi. Ol Edil men Jaıyq ózenderiniń arasynda, qazirgi Atyraý, Mańǵystaý jáne Batys Qazaqstan oblystarynyń aýmaǵynda, sondaı-aq ishinara qazirgi Qazaqstanmen shektesetin Reseı jerlerinde ornalasty. Bókeı han Astrahan oblysynda, óziniń rýhanı ustazy, ǵulama Seıit babanyń qabiriniń janyna jerlendi.

2012 jyly QR Úkimetiniń № 1304 qaýlysymen A. Aıymbetovke Qazaqstan Respýblıkasynyń ǵaryshkeri mártebesi berildi.

2016 jyly Parıjdegi ıÝNESKO shtab-páterinde Almatynyń 1000 jyldyǵyna arnalǵan kórme ashyldy. Kórmege qalanyń tarıhy men mádenıetinen syr shertetin biregeı jádigerler qoıyldy. Sondaı-aq Azııa-Tynyq muhıty aımaǵyndaǵy 15 elden 7 000-nan astam jas sýretshi qatysqan halyqaralyq joba tanystyryldy. Jas ónerpazdar Almatyny óz týyndylary arqyly beınelep, olardyń eńbegi qorytyndy estelik albomǵa jınaqtaldy.

2016 jyly astanalyq sýretshi Almaz Nógerbekov «Álem palıtrasy» halyqaralyq jobasynyń IV sýperfınalynda II dárejeli Gran-prı men aqshalaı syılyqqa ıe boldy. Baıqaýda jas sýretshi «Beıneleý óneri. Keskindeme jáne grafıka» nomınatsııasy boıynsha «Qara altyn» atty kompozıtsııasyn usyndy.

2017 jyly Halyqaralyq Túrki akademııasy (TWESCO) men Majarstannyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy elshiligi belgili majar etnografy, professor Mıhaı Hoppaldyń zertteýlerine arnalǵan «Shamandar men jora-rásimder» atty fotokórme uıymdastyrdy.

2018 jyly Tatarstan astanasy Qazan qalasyndaǵy Kachalov kóshesiniń boıyndaǵy alańda Túrkistandaǵy Qoja Ahmet ıAsaýı kesenesinde ornalasqan Taıqazannyń kóshirmesi sanalatyn «Taıqazan» músini tanystyryldy. Qola quımadan jasalǵan músindi Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi syıǵa tartqan. Músinniń bıiktigi – 1,7 metr, dıametri – 2,5 metr, al tuǵyrynyń bıiktigi – 2,5 metr.

2018 jyly Batys Qazaqstanda Taqsaı hanshaıymynyń kesenesi ashyldy. Terekti aýdanynyń Dolınnoe aýyly mańynda ornalasqan Taqsaı qorǵandar kesheni — Qazaqstannyń kıeli oryndary tizimine engen jeti nysannyń biri. Tórt qorǵannan turatyn keshen 2012 jyly tabyldy. Munda sarmat dáýirinde ómir súrgen, «Altyn hanshaıym» atanǵan mártebeli áıel jerlengen. Qabirden jalpy salmaǵy shamamen 3 keli bolatyn joǵary synamaly altyn buıymdar tabyldy. Hanshaıymnyń kóılegi de altyn jiptermen tigilgen. Jerleý rásiminiń baılyǵy men kúrdeliligi onyń qoǵamdaǵy joǵary mártebesin aıǵaqtaıdy.

2021 jyly Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes (AÓSShK) janynan Aqsaqaldar keńesi quryldy. Keńes — beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtý, senim sharalaryn júzege asyrý jáne uıymnyń damý baǵyttary men basymdyqtary boıynsha usynymdar ázirleıtin konsýltatıvtik organ.

2021 jyly Taraz qalasynda Qaırat Rysqulbekov atyndaǵy saıabaqtyń janynan «Anaǵa taǵzym» rýhanı-adamgershilik bilim berý ortalyǵy ashyldy.

— Bizdiń ortalyqtyń negizgi baǵyty – qala turǵyndaryna, ásirese jastarǵa rýhanı-adamgershilik tárbıe berý jáne ulttyq qundylyqtardy dáripteý. Ata-babamyzdan mura bolyp jetken ulttyq salt-dástúrlerimizdi, irgetasymyzdy umytpaı, qasterleýimiz kerek», – dedi ortalyq dırektory Elmıra Myrzaǵalı.

2022 jyly Astanada Qazaqstannyń tóraǵalyǵymen Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy (TMD) Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń otyrysy ótti. Kezdesý nátıjesinde Dostastyq aıasyndaǵy yntymaqtastyqty tereńdetýge baǵyttalǵan birqatar sheshim qabyldandy.

2024 jyly Respýblıka kúni qarsańynda Ulybrıtanııanyń eń iri jáne eń serpindi qalalarynyń biri Manchesterde Qazaqstannyń Qurmetti konsýldyǵy ashyldy. Onyń mıssııasy — qazaqstandyqtarǵa qoldaý kórsetý jáne saýda-ekonomıkalyq baılanysty nyǵaıtý. Ashylý saltanatyna brıtandyq saıasatkerler, Manchester qalalyq keńesiniń músheleri, qazaqstandyq dıplomattar, stýdentter, isker top ókilderi, sarapshylar qaýymdastyǵy, jýrnalıster qatysty.

2025 jyly Semeı qalasynda oblys ortalyqtary arasynda Qazaqstandaǵy alǵashqy tikeleı ákim saılaýy ótti. Saılaý qorytyndysy boıynsha Ádilet Qojanbaev 77,1 paıyz daýys jınap, jeńiske jetti. Onyń qarsylastary Qanysh Tóleýov 10,8%, Aıbolat Bekjasarov 8,4% daýys aldy. Saılaýshylardyń 3,7 paıyzy «bárine qarsymyn» degen nusqany tańdady.

2025 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Bozanbaı aýylynda «Shyǵys Salbýryny» halyqaralyq festıvali ótti. Festıvaldiń basty oqıǵasy – búrkitshiler saıysy. Qazaqstan, Mońǵolııa, Qyrǵyzstan, Majarstan, Qytaı jáne Ispanııadan kelgen qatysýshylar qusbegilik jáne ańshylyq ónerin pash etti. «Shyǵystyń shynary» atanǵan Aızere Marksqyzy Saıataq atty búrkitimen óner kórsetip, kórermenniń yqylasyna bólendi.

Búrkit jarysy oıynsha jeńimpazdar:

1-oryn – Baıtbaı Ómirhan (Almaty oblysy)

2-oryn – Babajan Berikbolsyn (Jambyl oblysy)

3-oryn – Erǵazyuly Sálimhan (Jetisý oblysy) jáne Baıdolauly Kenjebek (Mońǵolııa).