12 qazan. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

Búgin - Ispanııanyń Memlekettik meıramy - ıspan ultynyń kúni. H.Kolýmbtyń Amerıkany ashqan jylynyń qurmetine oraı atap ótedi (1492). Qazaqstan Respýblıkasy men Ispan Koroldiginiń arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy aqpannyń 11-inde ornatyldy.

Búgin - Ekvatorlyq Gvıneıa Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni. Ekvatorlyq Gvıneıa - Batys Afrıkada ornalasqan memleket. Soltústiginde Gvıneıa-Bısaý, Senegal, Malımen, shyǵysynda jáne ońtústik-shyǵysynda Kot-d' Ivýarmen, ońtústiginde Lıberııa, Serra-Leonmen, batysynda Atlant muhıtymen shektesedi. Astanasy - Konakrı qalasy. Memlekettik tili - frantsýz tili. Aqsha birligi - gvıneıa franki.

ESTE QALAR OQIǴALAR 23 jyl buryn (1991) Qazaqstan Jastar odaǵy quryldy.

17 jyl buryn (1997) Almatyda Ulttyq aqparat ortalyǵy ashyldy.

16 jyl buryn (1998) kompozıtor Sh.Qaldaıaqovtyń (1930-1992) Almatydaǵy zıratyna eskertkish qoıyldy.

14 jyl buryn (2000) QR Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «QR Prezıdentiniń «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasyna úmitkerlerdi irikteý jáne berý erejesin bekitý týraly» Jarlyǵy jaryq kórdi. 10 jyl buryn (2004) Qazaqstan bilim men ǵylym qyzmetkerleriniń úshinshi sezi ótkizilip, onda Elbasy N.Á.Nazarbaev Qazaqstanda bilim men ǵylymdy damytýdyń problemalary men negizgi baǵyttary týraly sóz sóıledi. 9 jyl buryn (2005) Astrahan oblysy Volodar aýdanyndaǵy Altynjar selosynda uly kúıshi Qurmanǵazy Saǵyrbaıuly atyndaǵy memleketaralyq mádenı ortalyq ashyldy. Kıiz úı pishindes ǵımaratta Qurmanǵazynyń murajaıy, qazirgi zamanǵy qonaqúı jáne mýzyka bólmesi ornalasqan. Sońǵysynda dombyra, fortepıano, baıan jáne teorııalyq mýzyka synyptary bar. Al murajaıǵa 19 ǵasyrdaǵy qazaq turmysynyń jádigerleri, Qurmanǵazynyń kıimderi men tutynǵan zattary qoıylǵan.

6 jyl buryn (2008) qazannyń 12-14 aralyǵynda Aýstrııanyń Federaldyq Prezıdenti Haınts Fısherdiń Qazaqstanǵa resmı sapary boldy.

Sapar barysynda elimizdiń basshysymen kelissózder júrgizilip, ekijaqty yntymaqtastyqtyń búkil salalary talqylandy. 5 jyl buryn (2009) Mınsk qalasynda ótken jyldyń úzdik qurylysy jáne jobasy halyqaralyq baıqaýynda qaraǵandylyq arhıtektor Ramazan Áýbákirovtiń jumysy Altyn medalimen marapattaldy. Halyqaralyq arhıtektorlar odaǵynyń qaýymdastyǵy ótkizip otyrǵan baıqaýǵa Qaraǵandydan 5000 oryndyq meshittiń jobasy usynyldy. Jumysty oryndaǵan avtorlardyń biri R.Áýbákirovtiń aıtýynsha, «joba qasıeti Qaǵba tasynyń beınesine keltirilip jasalǵan». Avtorlar kýb formasyndaǵy musylman meshitin, kúmbezi men munarasyn aq túspen jasaýdy jáne olardy shynymen qaptap qoıýdy usyndy 46 jyl buryn (1968) Mehıkoda olımpıadalyq oıyndar bastaldy. Bul oıyndardyń burynǵydan ereksheligi taýly aımaqta ótkizilgendiginde.

ESІMDER

104 jyl buryn (1910-1985) akter, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen ártisi SAMOILIN Grıgorıı Matveevıch dúnıege keldi. Reseı Federatsııasynyń Penza qalasynda týǵan. Penza qalasynda teatr stýdııasyn bitirgen. 1937 jyldan ómiriniń sońyna deıin Almaty qalasyndaǵy Orys drama teatrynda óner kórsetken. Onyń sahnasynda Dolgıı (N.F. Pogodınniń «Pad serebrıanaıa»), Mıronov (B.Voıtehovtyń jáne L.S. Lenchanyń «Pavel Grekovynda»), Chır (K.A.Trenevtyń «Lıýbov ıArovaıa»), Blohın (I.F. Popovtyń jáne A.N. Stepanovtyń «Port-Artýr»), Mıtrofanov (D. Salynskııdiń «Barabanşıtsa»), Roman Tımofeevıch, Pavel Kozın (V.S. Rozovtyń «Neravnyı boı» jáne «Tradıtsıonnyı sbor»), Globa (K.M. Sımonovtyń «Rýsskıe lıýdı»), Taneke (M.O. Áýezovtyń «Nochnye raskaty»), Narymbet (M.O Áýezovtyń jáne L.S. Sobolevtyń «Abaı»). Akterlik sheberligi erekshe rólderde aıqyn kórindi. 95 jyl buryn (1919-1975) ǵalym, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń korrespondent-múshesi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri ZÝBAKOV Sergeı Mıhaılovıch dúnıege keldi. Reseıdiń Vologda oblysynda týǵan. Lenıngrad (Sankt-Peterbor) tehnologııa ınstıtýtyn, onyń aspırantýrasyn bitirgen. 1952-1958 jyldary - KSRO Qurylys materıaldary ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1954-1975 jyldary - Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń Metallýrgııa jáne ken baıytý ınstıtýty dırektorynyń orynbasary, dırektory, zerthana meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. S.Zýbkovtyń negizgi ǵylymı eńbekteri sılıkat materıaldary tehnologııasyna arnalǵan. Ol Kempirsaı hromıtterin zertteý jumystaryn basqaryp, joǵary sapaly, otqa tózimdi materıaldar alýǵa bolatynyn teorııalyq turǵydan dáleldedi, zertteý nátıjelerin Qaraǵandy metallýrgııa kombınatynda óndiriske engizdi. Bolat qorytý peshiniń tabanyn jasaý jáne jóndeýdiń jedel tehnologııasyn usyndy. «Qurmet Belgisi» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan. 91 jyl buryn (1923) qazaq halqynan shyqqan tuńǵysh súńgýir keme kapıtany, KSRO Áskerı-teńiz flotynyń 1-dárejeli kapıtany IHAROV Qýanǵalı Jumáliuly dúnıege keldi. Reseıdiń Astrahan qalasynda týǵan. Baký qalasyndaǵy teńizshiler tehnıkýmyn, Lenıngradtaǵy (qazirgi Sankt-Peterbor) Joǵary áskerı-teńiz ýchılışesin, Vladıvostoktaǵy komandırler kýrsyn bitirgen. Uly Otan soǵysy jyldary Novorossıısk, Taman, Kerch, Týapse, Armavır, Temrıýk qalalary mańaıyndaǵy urystarǵa qatysqan. Soǵysty Berlınde aıaqtap, 1945 jyly maýsymnyń 24-inde Qyzyl alańda ótken Jeńis sherýine qatynasqan. Soǵystan keıingi jyldary Tynyq Muhıtta «Şýka» súńgýir qaıyǵynda, alysqa júzetin «AT-312» tankerinde kapıtan boldy. Astrahan teńizshiler ýchılışesinde, Kalınıngrad Áskerı-teńiz ýchılışesinde, Atyraý teńizshiler mektebinde dáris berdi. «Lenın», «Aleksandr Nevskıı», 1-2-shi dárejeli «Otan soǵysy», «Qyzyl juldyz», «Dańq» ordenderimen, 18 medalmen marapattalǵan.

86 jyl buryn (1928-2002) jazýshy YBYRAEV Júnis dúnıege keldi. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Kúrshim aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıteti fılologııa fakýltetiniń jýrnalıstıka bólimin bitirgen. Shyǵys Qazaqstan oblystyq «Kommýnızm týy», respýblıkalyq «Sotsıalıstik Qazaqstan» gazetterinde, «Agropromyshlennyı kompleks Kazahstana» - «Qazaqstan agroónerkásibi» jýrnalynda jaýapty qyzmetter atqarǵan. Kóptegen kórkem ocherk kitaptarynyń avtory, kóptegen jınaqtar qurastyrǵan. M.Slýtskıstiń, A.Kýrchatkınniń roman, áńgimelerin qazaqshaǵa aýdaryp, kitap etip bastyrǵan.

76 jyl buryn (1938-2014) monýmentshi-sýretshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri, KSRO Sýretshiler odaǵynyń múshesi NIıAZBEKOV Sháken dúnıege keldi.

Taraz qalasynda týǵan. Sankt-Peterbor kórkem ónerkásip ınstıtýtyn bitirgen. 1963-1966 jyldary - Sankt-Peterbordaǵy Elektrlik pisirý jabdyqtarynyń búkilodaqtyq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń sýretshi-konstrýktory. 1966-1968 jyldary - Qazaq KSR halyq sharýashylyq jetistikteri kórmesiniń sýretshisi. 1969-1982 jyldary - Almaty qalasynyń bas sýretshisi. 1982-1987 jyldary - Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń tóraǵasy. 1983-1984 jyldary - KSRO Sýretshiler odaǵynyń hatshysy. Ol «Abaı», «Mýzyka sazy», «Ańshylyq», «Qurmanǵazy», «Kisen ashqan», «Álı Batyr», «Syrym Datov», t.b. alıýmınııge, mysqa, jezge bederlengen monýmenttik týyndylardyń, Qazaqstan Respýblıkasy Týynyń, Almaty qalasy tańbasynyń avtory. Tehnıka ǵylymynyń doktory V.Zaıchıkpen birlesip jasaǵan pisirgish mashınasy Monrealdaǵy dúnıejúzilik kórmede kórsetildi. «Globýs» televızorynyń kórkemdik-konstrýktorlyq sapasy úshin 1965 jyly Chehoslovakııada ótken halyqaralyq konkýrsta 1-shi dárejeli syılyq berildi. «Qurmet» ordenimen marapattalǵan.

71 jyl buryn (1943) ánshi, pedagog, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi BAIMOLDINA Juldyz Ábilqaıyrqyzy dúnıege keldi. Almaty qalasynda týǵan. Máskeý ýnıversıtetin, Italııanyń Neapol qalasyndaǵy San Petro a Maıella konservatorııasyn, Máskeý qalasyndaǵy KSRO Ǵylym akademııasy Orys tili ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1967-1973 jyldary Neapol qalasyndaǵy ýnıversıtet janyndaǵy Shyǵys tilder ınstıtýtynda orys tilinen sabaq bergen. 1973-1977 jyldary Qazaq akademııalyq opera jáne balet teatry quramynda solo-ánshisi bolyp, Sara (M.Tólebaev «Birjan - Sara»), Ajar (A.Jubanov, L.Hamıdı «Abaı»), Prılepa (P.Chaıkovskıı «Qarǵanyń mátkesi»), Vıoletta, Valera men Djılda (Dj.Verdı «Travıata», «Rıgoletta»), Rozına (Dj.Rossını «Sevıl shashtarazy»), Tsermına (V.Motsart «Don Jýan»), t.b. partııalaryn oryndady. 1981-1984 jyldary - Qazaq fılarmonııasynyń solo-ánshisi. 1983-1994 jyldary Almaty teatr jáne kıno ınstıtýtynda (qazirgi T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasy) ustazdyq etti. 1993 jyldan Qazaq ulttyq konservatorııasynda ıtalıan tilinen sabaq berdi. Ol orys tili sıntaksısine, sondaı-aq, kásibı ánshilik daýysty ıgerip qalyptastyrý máseleleri jóninde ǵylymı-ádistemelik eńbekter jazdy. 1984 jyly gastroldik saparmen Frantsııada boldy.

54 jyl buryn (1960) «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qory» AQ-nyń kólik aktıvteri dırektsııasynyń dırektory, Qurmetti temirjolshy ORAZBEKOV Marat Jańabergenuly dúnıege keldi. Aqtóbe oblysynda týǵan. Almaty temirjol kóligi ınjenerler ınstıtýtyn (qazirgi M.Tynyshbaev atyndaǵy Qazaq kólik jáne kommýnıkatsııalar akademııasy), jáne Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Memlekettik qyzmet akademııasyn bitirgen. Eńbek jolyn 1977 jyly aýdandyq qarjy bóliminde nusqaýshy bolyp bastaǵan. 1986-1990 jyldary - Arys qalasyndaǵy lokomotıv deposynda elektrmashına tsehynyń sheberi, bas tehnology, bas ınjeneri. 1990-1992 jyldary - Halyq depýtattary Arys qalalyq keńesiniń aǵa referenti. 1993-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Kólik mınıstrliginiń temirjol kóligi departamentiniń bólim bastyǵynyń orynbasary, bólim bastyǵy, dırektordyń orynbasary, dırektory. 2003-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginiń Temirjol kóligi komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 2006-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginiń Kólik jáne qatynas joldary komıteti tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2008 jyldyń qazanynan bastap. «Eren enbegi úshin» jáne «Astanaǵa 10 jyl» medaldarymen marapattalǵan. 40 jyl buryn (1974) Qazaqstan Respýblıkasy QR Mádenıet jáne Sport mınıstrliginiń Mádenıet jáne óner isteri komıteti tóraıymynyń orynbasary Mádenıet komıteti tóraǵasynyń orynbasary ÁBІLDINOVA Álııa Sapabekqyzy dúnıege keldi. Astana qalasynda týǵan. Aqmola ýnıversıtetin bitirgen. Aqmola memlekettik medıtsınalyq ınstıtýtynyń oqytýshy-stajer, oqytýshy, aǵa oqytýshysy bolǵan. 1999-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet, aqparat jáne qoǵamdyq kelisim mınıstrligi baspasóz aqparat quraldary departamenti merzimdi basylym bóliminiń bas mamany; Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik kiris mınıstrligi vedomstvolyq baqylaý departamenti qurylymdyq bólimshe jumystary jaǵdaıynyń monıtorıngin baqylaý basqarmasy jınaqtaý-saraptamalyq bóliminiń bas mamany; Aqparat mınıstrligi baspa isi jáne polıgrafııa departamenti basylym jáne marketıng basqarmasynyń bólim bastyǵy; Aqparat mınıstrligi baspa isi jáne polıgrafııa departamenti basylym jáne marketıng basqarmasy kitap marketıngi bóliminiń bastyǵy. 2004-2005 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy adam quqyǵy jónindegi Ulttyq Ortalyqtyń ekonomıkalyq, áleýmettik jáne mádenı quqyqtar bóliminiń bas sarapshysy. 2005-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Baspasóz-qyzmetinde bas sarapshy, sektor meńgerýshisi jáne bas ınspektory qyzmetterin atqardy. 2008-2009 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Aqparat jáne muraǵat komıteti tóraǵasynyń orynbasary mindetin atqardy. 2009-2014 jyldary Mádenıet komıteti tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin atqardy.

80 jyl buryn (1934-1997) palýan, erkin kúresten tuńǵysh qazaqstandyq sport sheberi, Qazaqstannyń 6 dúrkin chempıony, Qazaqstannyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy BAIDOSOV Qabden Rahmanqululy dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Jarma aýdanynda týǵan. Qazaq dene tárbıesi ınstıtýtyn bitirgen. Erkin kúresten Qazaqstan boıynsha alǵash chempıon (1955j.), tuńǵysh KSRO sport sheberi (1957) atandy. Búkilodaqtyq «Býrevestnık» sport qoǵamynyń chempıony (1957), kúmis júldegeri (1958-1959 j.). Qabden Rahmanqululy erkin kúresten Qazaqstan, Orta Azııa birinshilikteriniń birneshe dúrkin jeńimpazy, búkil odaqtyq jarystardyń júldegeri. Qazaqstan erkin kúres qurama komandasy balýandarynyń negizgi jattyqtyrýshysy retinde jumys istegen. Uzaq jyldar dene tárbıesi ınstıtýtynda, keıinnen Qazaq sport jáne týrızm akademııasynda oqytýshy, aǵa oqytýshy, kafedra meńgerýshisi bolǵan. 40-qa jýyq sport sheberlerin daıyndaǵan. Onyń ishinde elimizge belgili Á.Aıhanov, A.Ǵapsattarov, A.Buǵybaev, A.Semkın, J.Jarqynbaev, S.Muqyshev, R.Nurmanov sııaqty taǵy basqa sportshylar bar. Odaq kóleminde asa bilgir maman retinde tanylyp, alǵashqylardyń biri bolyp, Kýba balýandaryn daıarlaýǵa shaqyrylyp, jemisti jumysy elenip, KSRO-nyń eńbegi sińgen tálimger ustazy, Eńbek sińgen mádenıet qyzmetkeri ataqtaryna ıe bolǵan. Erkin kúresten Q.Baıdosov atyndaǵy halyqaralyq týrnır ótkizilip turady. Kóptegen medaldarmen marapattalǵan.

157 jyl buryn (1857-1904) orys general-leıtenanty, Port-Artýr qamalyn qorǵaýshylar batyry KONDRATENKO Roman Isıdorovıch dúnıege keldi.

118 jyl buryn (1896-1981) ıtalıan aqyny, prozashy, Nobel syılyǵynyń laýreaty Eýdjenıo MONTALEdúnıege keldi.

85 jyl buryn (1929-1998) keńestik akter jáne kınorejısser, KSRO halyq ártisi BYKOV Rolan Antonovıch dúnıege keldi.

79 jyl buryn (1935-2007) ataqty ıtalıan ánshisi (tenor) Lýchano PAVAROTTI dúnıege keldi.

75 jyl buryn (1939-1999) keńestik teatr jáne kıno akteri VASILЬEV ıÝrıı Nıkolaevıch dúnıege keldi.

52 jyl buryn (1962) 2004-2009 jyldardaǵy Makedonııa prezıdenti Branko TsRVENKOVSKII dúnıege keldi.

148 jyl buryn (1866-1937) Ulybrıtanııanyń memleket jáne saıası qaıratkeri MAKDONALЬD Djeıms Ramseı dúnıege keldi.