12 aqpan. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

12 aqpan SÁRSENBІ

Mıanmadaǵy odaq kúni. 1947 jylǵy Panglýng konferentsııasy ótken kún qurmetine atalǵan. Osy konferentsııada Bırmanyń (qazirgi Mıanma) ulttyq táýelsizdigi jolyndaǵy kúresker Aýn San etnıkalyq toptar basshylarymen memleket táýelsizdigi týraly kelisimge qol qoıdy.

Dýshanbedegi 1990 jylǵy 12-14 aqpandaǵy jappaı tártipsizdik kezinde qaza bolǵandardy eske alý kúni.

Avraam Lınkolnniń týǵan kúni. 1809 jylǵy 12 aqpanda Konstıtýtsııaǵa túzetý engizip, quldyqty túbegeıli joıǵan AQSh-tyń on altynshy prezıdenti Avraam Lınkoln dúnıege keldi.

Venesýeladaǵy jastar kúni.

ESTE QALAR OQIǴALAR

89 jyl buryn (1925) Qazaq AKSR quramynda Qaraqalpaq avtonomııalyq oblysy quryldy.

59 jyl buryn (1955) Qyzylorda oblysynda Baıqońyr ǵarysh aılaǵyn salý týraly sheshim qabyldandy. Osy ǵarysh aılaǵynan alǵashqy jasandy spýtnık jáne tuńǵysh ǵaryshker ıÝrıı Gagarın ushyryldy.

7 8 jyl buryn (1936) Jambyl medıtsına kolledji ashyldy. Bastapqyda «medbıkeler mektebi» dep atalǵan. Qazirgi tańda atalmysh oqý orny «emdeý isi», «akýsherlik is», «medbıke isi», «farmatsııa», «ortopedııalyq stomatologııa» mamandyqtary boıynsha mamandar daıarlaıdy.

2 2 jyl buryn (1992) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy men Aýǵanstan Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatý týraly hattamaǵa qol qoıyldy.

20 jyl buryn (1994) Norvegııanyń Lılehammer qalasynda ótken HVII qysqy oıyndarǵa táýelsiz Qazaqstan quramasy alǵash ret qatysty.

8 jyl buryn (2006) Almatyda Dostyq úıinde máskeýlik rejısser Konstantın Haralampıdıstiń «Ot Rojdestva do Voskresenııa» atty ejelgi jáne búgingi grekter týraly derekti fılminiń premerasy ótti.

Premerany uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, bul fılm Máskeýde ótken «Eýrazııa kaleıdoskopy» kınofestıvalinde «Sheteldik kıno» atalymy boıynsha bas júldeni jeńip alǵan. Avtor «Ot Rojdestva do Voskresenııa» týyndysynda ejelgi grek-pontııler tap bolǵan apat pen búgingi grekterdiń bastan keshken daǵdarystan arylyp kele jatqandyǵy arqaý etilgen. Konstantın Haralampıdıs 1999 jyldan bastap bizdiń elde kıno túsire bastady. Reseıdiń Máskeý, Sankt-Peterbor, Novorossıısk qalalary men Vladıkavkazda, Sochıde, sondaı-aq Grekııada, Afıny, Salonıka men Patrahta jáne kıeli Afon taýynda fılmder túsirgen.

7 jyl buryn (2007) Ulttyq banktiń Ortalyq fılıalyna nomınaly 500 teńgelik eki kollektsııalyq kúmis shaqa kelip tústi. Shaqalardyń daıyndalý sapasy - «proof», tırajy - 4 myń dana. Birinshi shaqada - balasyn besikke bólep jatqan ana beınelense, ekinshisinde - Almatydaǵy ortalyq meshit beınelengen. Kollektsııalyq shaqanyń salmaǵy - 31,1 gramm, dıametri - 38,61 mm. Árqaısysynyń quny 5 myń teńge. Shaqalar 925-synamaly kúmisten jasalǵan.

7 jyl buryn (2007) Pavlodarda aıtys óneriniń damýyna arnalǵan «Ónerdiń altyn táji» atty kitap jaryqqa shyqty. Basylymnyń avtory pavlodarlyq jýrnalshy Muhamedjan Dáýrenbek táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary óńirlik aıtystar qalaı daıyndalyp ótkizilgeni týraly baıandaıdy. M.Dáýrenbek oblysty aralap, aıtystarǵa qatysýshylardy irikteı júrip, kóptegen aqyndarmen tanysqan, jyr saıysyna birneshe ret qazylyq jasaǵan.

6 jyl buryn (2008) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń shtattyq sany men qurylymy týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

Memleket basshysy óz Ákimshiligine el Prezıdentine qaraıtyn quqyq qorǵaý organdary men uıymdarynda ákimshilik reformalar júrgizýdi qamtamasyz etýdi tapsyrǵan bolatyn. Osy tapsyrmany oryndaýdy Prezıdent Ákimshiligi óz qurylymyn qaıta qurýdan jáne shtat sanyn qysqartýdan bastady. Prezıdent Ákimshiliginiń qyzmetin jetildirýdiń negizgi maqsattary: Prezıdent Ákimshiliginiń bólimderi arasynda fýnktsııalardy ońtaılandyrý jáne naqty bólý; qurylymdy zańnamamen belgilengen normalarǵa sáıkestendirý; Prezıdent Ákimshiligine tán emes qyzmetterdi tıisti memlekettik organdarǵa berý; basqarma deńgeıin jáne basqarý apparatyn qysqartý; qurylymdyq bólim basshylarynyń jaýapkershiligi men derbestigin arttyrý bolyp tabylady.

6 jyl buryn (2008) Pavlodar oblysyndaǵy Qashyr selosynyń ataýy Tereńkól bolyp ózgertildi. Ákimdiktiń birlesken qaýlysy men oblystyq máslıhattyń sheshimi boıynsha, turǵyndardyń pikiri eskerile otyryp, Qashyr selolyq okrýginiń ataýy Tereńkól okrýgi bolyp, al Qashyr selosynyń ataýy - Tereńkól selosy bolyp ózgertildi.

5 jyl buryn (2009) Astanada múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalǵan kreslo-kolıaska shyǵaratyn zaýyt iske qosyldy. Zaýyt «Qazaqstannyń múmkindigi shekteýli jandar konfederatsııasy» jáne nemistiń «Maıra» fırmasy kómegimen elorda ákimshiliginiń qoldaýymen jumys isteıdi.

5 jyl buryn (2009) Qazaqstan-brıtan tehnıkalyq ýnıversıtetinde tehnıkalyq ǵylymdar doktory, professor G.Haırov atyndaǵy dárishana ashyldy.

G.Haırov (1946-2007) - qazaqstannyń kórnekti ǵalymy, «KSRO jer qoınaýyn qurmetti barlaýshy», «Qazaqstan Respýblıkasynyń ken oryndarynyń birinshi ashýshysy» jáne KSRO geologııa Mınıstrligi syılyǵynyń ıegeri.

4 jyl buryn (2010) Almaty qalasy Áýezov aýdanynda balalarǵa arnalǵan demalys jáne shyǵarmashylyq ortalyǵy ashyldy. «Aq barys» atty demalys ornynda aýmaǵy myń sharshy metr muz aıdyny, syrǵanaq, átkenshek, altybaqan jáne basqa da attraktsıondar bar. Qurylysqa barlyǵy 60 mıllıon teńge qarjy jumsalypty. Endi balalar úshin sportzal, ınternet klýb, jekpe-jek jáne bı alańdary salynbaq.

3 jyl buryn (2011) Astanada QR Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasy túlekteriniń alǵashqy forýmy ótti.

106 jyl buryn (1908) Nıý-Iorktiń Taıms-skver alańynan birinshi jer sharyn avtomobılmen aınalyp shyǵý jarysy bastaldy. Alty avtomobıl bastapqyda San-Frantsıskoǵa jetip, odan keıin teńiz joly arqyly Japonııaǵa, Reseıge jetti. Jarys joly Sibirdi basyp ótip, barlyq Eýropany qamtydy. 88 kún boıy rólde otyryp, shildeniń 26-ynda Parıjge birinshi bolyp Djordj Shýster jetti.

90 jyl buryn (1924) qabirden Týtanhamon perǵaýynnyń mýmııasy alyndy. «Patshalar jazyǵyn» qazý jumystary 1922 jyly bastalǵan bolatyn. Týtanhamon qabirindegi baılyqtyń osynsha ýaqyt tonaýdan aman-esen qalǵandyǵy naǵyz ǵajap oqıǵa dese de bolady. Odan tabylǵan dúnıeler 20 ǵasyrdaǵy keremet arheologııalyq jańalyq boldy.

ESІMDER

120 jyl buryn (1894-1956) peızajshy, teatr sýretshisi, Qazaqstannyń enbek sińirgen óner qaıratkeri TELıAKOVSKII Vsevolod Vladımırovıch dúnıege keldi.

Telıakovskıı 1912 jyly Sankt-Peterbor gımnazııasyn bitirgen soń, Parıjdegi Ronson akademııasynyń qondyrǵyly keskindeme bólimine túsip, frantsýz sýretshileri M.Denı men F.Vallotanan dáris alǵan. 1935 jyldan Qazaqstanda turdy. Spektaklderdi bezendirý jumysyn alǵash Atbasar qalalyq mýzykalyq drama teatrynda bastady. 1936-1938 jyldary Qazaq akademııalyq opera jáne balet teatry men Qazaqstan Memlekettik ortalyq murajaıynda qyzmet etti. Qylqalam sheberi qazaqtyń ulttyq eposyna arnalǵan kóptegen pannolardyń toptamasyn 1958 jyly «Qozy Kórpesh - Baıan sulý», «Qambar batyr», 1959 jyly «Qorqyt baba» t.b. jasady. Telıakovskıı sondaı-aq 1959 jyly «Kesh», 1960 jyly «Pıon gúli», «Akvarıým», t.b. natıýrmorttardyń avtory. 1924 jyly Lenıngrad (Sankt-Peterbýrg) qalasyndaǵy arhıtektýra ınstıtýtynda sýret pen keskindeme páninen sabaq berdi.

109 jyl buryn (1905-1974) akter, Qazaqstannyń halyq ártisi ATAHANOV Nurıddın Muhametqalıuly dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan. Óskemen qalasynda týǵan. Soǵystan oralǵan soń Qaraǵandy, Qarqaraly, Semeı, Pavlodar teatrlarynda akter, rejısser qyzmetterin atqarǵan.

Teatr sahnalarynda Abaıdyń (M.Áýezov pen L.Sobolevtiń «Abaı» tragedııasy), Kebektiń, Kazantsevtyń (M.Áýezovtiń «Eńlik-Kebek», «Túngi saryny»), Qodar men Qarabaıdyń, Naýannyń (Ǵ.Músirepovtyń «Qozy Kórpesh - Baıan sulýy», «Aqan seri - Aqtotysy»), Taımannyń (Á.Tájibaevtiń «Maırasy»), Syrdaqtyń (T.Ahtanovtyń «Sáýlesi»), Oljabaı (Q.Muhamethanovtyń «Komıssar Ǵabbasovy»), Bekzadtyń (N.Hıkmettiń «Mahabbat jaıyndaǵy ańyzy») rólderin somdaǵan. Ol mýzykalyq qoıylymdarǵa da qatysty.

Atahanov rejısserlik jumyspen aınalysyp, Áýezovtiń «Aıman - Sholpan» men «Túngi saryn», Ǵ. Músirepovtiń «Amangeldi», «Qozy Kórpesh - Baıan sulý», F.Shıllerdiń «Zulymdyq pen mahabbat» pesalaryn, E.Brýsılovskııdiń «Qyz Jibek», «Er Tarǵyn» operalaryn qoıǵan.

«Qurmet belgisi» ordenimen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1939-1996) jazýshy, medıtsına ǵylymynyń kandıdaty, pedagogıka ǵylymynyń doktory, Mahambet atyndaǵy syılyqtyń laýreaty, Zaısan aýdanynyń qurmetti azamaty ǴABBASOV Sovethan dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Zaısan aýdanynda týǵan. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtynyń emdeý fakýltetin bitirgen. 1971-1978 jyldary Qazaq KSR Densaýlyq mınıstrligine qarasty Qazaqtyń eksperımentaldi jáne klınıkalyq ǵylymı-zertteý hırýrgııalyq ınstıtýtynda ǵylymı qyzmetker bolyp istegen. «Qan júrisi - júrek tynysy», «Dáriger kelgenge deıingi kómek», «Qaterli isiktiń aldyn alýǵa bola ma?» sekildi kitapshalaryn shyǵarǵan. Birneshe prozalyq shyǵarmalary jaryq kórdi.

«KSRO densaýlyq saqtaý úzdigi» belgisimen marapattalǵan.

74 jyl buryn (1940-2005) satırık jazýshy AHMETBEKULY Káribaı dúnıege keldi.

Jambyl oblysy Sarysý aýdanynda týǵan.

Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

Respýblıkalyq «Lenınshil jas» («Jas alash»), «Qazaqstan pıoneri» gazetteriniń, Qazaq keńes entsıklopedııasynyń ádebı qyzmetkeri, bólim meńgerýshisi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, «Juldyz» jýrnalynyń bólim meńgerýshisi, keıingi jyldary qazaqstan jazýshylar odaǵynyń ádebı keńesshisi, «Qazaqfılm» stýdııasynyń, «Jalyn», «Qazaqstan» baspalarynyń redaktory qyzmetterin atqarǵan.

«Aqdala», «Aqdala» roman-dılogııasynyń, «Qasiret» romanynyń, «Syı oramal», «Jeńis sarbazy», «Jalaýly jasyl dúnıe», «Sedaıa step», «Egiz qaıyq» povest jáne áńgimeleriniń avtory.

ıAn Kozaktyń «Qasıetti Mıhaıl» romanyn, M.ıÝhmanyń «Aq qaıyń áni» atty kitabyn, «ıAkýt ertegilerin» jáne V.Astafevtiń «Urlyq», «Janargúl» povesterin qazaq tiline aýdarǵan.

7 3 jyl buryn (1941) Qazaqstan Respýblıkasynyń tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń zaıyby, Qazaqstan Respýblıkasynyń qoǵam qaıratkeri, Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý salasynyń qurmetti qyzmetkeri NAZARBAEVA Sara Alpysqyzy dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysy Buqar jyraý aýdany Qyzyljar aýylynda týǵan. Qaraǵandy metallýrgııalyq kombınaty janyndaǵy joǵary oqý ornyn ekonomıst mamandyǵy boıynsha bitirgen. Atalǵan kombınatta «Qaraǵandykómir» birlestiginde jumys istegen.

1992 jyly eldegi ana men balalardy áleýmettik qorǵaý, balalar úılerin qamqorlyqqa alý, turmysy tómen, jetim balalarǵa járdemdesý maqsatynda «Bóbek» halyqaralyq balalar qaıyrymdylyq qorynyń negizin qalady. Qazaqstanda alǵashqy bolyp jetim balalardy qorǵaıtyn zań (Otbasylyq úlgidegi balalar aýyldary jáne jasóspirimder úıleri týraly) shyǵarý bastamasyn kóterdi. Osyǵan oraı Nazarbaevanyń tikeleı qatysýymen jetim balalarǵa arnalǵan balalar aýyldary salyndy. Onda tárbıelengen túlekter turǵyn úımen, bilim alý múmkindigimen nemese jumyspen qamtamasyz etiledi.

1992 jyldan «Bóbek» balalar qaıyrymdylyq qorynyń prezıdenti. Qor aýrýdyn asqynǵan túrlerimen syrqattanǵan balalarǵa Qazaqstan men shetel klınıkalarynda emdeıtin balalar mekemeleri men uıymdaryna qamqorlyq kórsetedi. Ásirese Aral men Semeı ıadrolyq polıgony sııaqty ekologııalyq apatty aımaǵynyń balalaryna erekshe kóńil bólinedi. 1994 jyldan «505 - Qazaqstannyń balalar derevnıasy» (Avstrııanyń «Kınderdorf Internatsıonal» qorynyń fılıaly) qorynyń prezıdenti.

1999 jyldan - «Demografııa» qaıyrymdylyq qory qamqorshylar keńesiniń tóraıymy.

«Pedagogıcheskıe problemy ýkreplenııa ı razvıtııa zdorovıa ýchaşıhsıa, ıh nravstvennogo vospıtanııa s ıspolzovanıem sıstemy «Detka» Porfırııa Korneevıcha Ivanova» (1999 j.), «Zdorove cheloveka ı sıstema P.K. Ivanova «Detka» (1999 j., qosalqy avtorlarmen birge) kitaptarynyń avtory.

1-shi dárejeli «Dostyq» ordenimen, «Ózin-ózi taný fılosofııasy men oqý mádenıetine qosqan zor úlesi úshin» Shyńǵys Aıtmatov atyndaǵy Altyn medalmen, Halyqaralyq «SOS-Kınderdorf» qorynyń Altyn medalimen, Balalar quqyǵyn qorǵaý salasyna zor úles qosqany úshin ıÝNISEF-tiń arnaıy nagradasymen marapattalǵan.

Búkilálemdik densaýlyq uıymynyń I. Dogramachı atyndaǵy syılyǵynyń, halyqaralyq «Unity» syılyǵynyń, Densaýlyq saqtaý, qaıyrymdylyq jáne óskeleń urpaqty rýhanı tárbıeleý salasyndaǵy eren eńbegi úshin «Kýrmandjan Datka» syılyǵynyń laýreaty, «Meerman Enee-98» ataǵynyń ıegeri atanǵan.

6 8 jyl buryn (1946-2007) jazýshy, synshy, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń ıegeri JUMABEK Saılaýbek dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Muhtar Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen.

1974-1979 jyldary - Qazaq KSR Kınematografııa jónindegi memlekettik komıteti stsenarıılyq bóliminiń aǵa redaktory. 1979-1981 jyldary - «Jas alash» gazeti ádebıet jáne óner bóliminiń meńgerýshisi. 1981-1990 jyldary - «Qazaq ádebıeti» gazeti syn bóliminiń meńgerýshisi. 1990-1993 jyldary - «Egemen Qazaqstan» gazeti ádebıet jáne óner bóliminiń meńgerýshisi, respýblıkalyq «Ara-Shmel» jýrnalynyń jaýapty hatshysy. 1993-1996 jyldary - «Ara-Shmel» satıralyq jýrnalynyń jáne osy attas gazettiń bas redaktory. 1996 jyldan bastap Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń aǵa referenti - ádebı keńesshisi.

Onyń «Syn pernesi», «Ǵabıt Músirepov», «Sherhan Murtaza. Juldyzy nurly sýretker», «Syn áýeni», «Tahaýı Ahtanov. Talant tektonıkasy», «Júregi - muń, júregi - jyr...» atty syn kitaptary bar.

Qazaqstan Respýblıkasy táýelsizdiginiń 10 jyldyǵy merekelik medalimen marapattalǵan.

66 jyl buryn (1948-2007) QR Prezıdentiniń buqaralyq aqparat quraldary salasyndaǵy syılyǵynyń, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń, TMD elderi jýrnalısteriniń «Orys álemi» halyqaralyq syılyǵynyń laýreaty KVıATKOVSKII Oleg Vadımovıch dúnıege keldi.

Reseıde týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. «Sovetskaıa Chýkotka», «Lenınskaıa smena», «Kazahstanskaıa pravda» gazetteriniń tilshisi, «Stroıtelnoı gazety» gazetiniń Qıyr Shyǵys boıynsha, menshikti tilshisi, «Trýd» gazetiniń Túrikmenstan boıynsha, Qazaqstan boıynsha menshikti tilshisi qyzmetterin atqarǵan. 1993-1996 jyldary - «Karavan-Edvertaızıng» jarnama agenttiginiń bas dırektory. 1999-2001 jyldary - «Karavan» gazetiniń bas redaktory, «Trýd-Kazahstan» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory. 2001-2002 jyldary - «31 kanal» teleradıo kompanııasynyń atqarýshy dırektory. 2002-2005 jyldary - «Stolıchnaıa jızn» gazetiniń bas redaktory. 2005-2007 jyldary «Kazahstanskaıa pravda» Respýblıkalyq gazeti» aktsıonerlik qoǵamynyń prezıdenti qyzmetin atqarǵan.

Medalmen marapattalǵan.

63 jyl buryn (1951) aqyn, jýrnalıst, qazirgi aıtys óneriniń uıymdastyrýshysy, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri ERMANOV Júrsin Moldashuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysy Ulytaý aýdanynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen.

1980 jylǵa deıin Jezdi aýdany «Oktıabr týy» gazetiniń ádebı qyzmetkeri, 1971-1978 jyldary - Jezqazǵan oblystyq teleradıokomıtetiniń aǵa redaktory, 1978-1980 jyldary - Jezqazǵan oblystyq teleradıokomıtetiniń bas redaktory. 1982-1992 jyldary - Qazaq respýblıkalyq teledıdarynyń bas redaktory, 1992-1996 jyldary - «Qazaq ádebıeti» gazetiniń, «Juldyz» jýrnalynyń bólim meńgerýshisi, «Qazaq memleketi» gazeti bas redaktorynyń birinshi orynbasary, «Qazaqstan qanaty» - «Krylıa Kazahstana» gazetiniń bas redaktory qyzmetterin atqardy. 1997-2003 jylǵa deıin shyǵarmashylyq jumysta boldy. 2003-2006 jyldary - L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti gýmanıtarlyq ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri, zerthana meńgerýshisi, 2006-2007 jyldary - «Qazaqstan» respýblıkalyq teleradıokorporatsııasy AQ Basqarma tóraǵasynyń orynbasary - Qazaq radıosynyń bas dırektory. 2007-2009 jyldary - «Qazaqstan» respýblıkalyq teleradıokorporatsııasy AQ Basqarma tóraǵasynyń keńesshisi qyzmetterin atqarǵan. 2009 jyldan bastap - «Almatyqurylys» Ulttyq holdıng kompanııasy aktsıonerlik qoǵamy prezıdentiniń keńesshisi.

Tuńǵysh óleńder jınaǵy - «Janartaý» 1983 jyly jaryq kórdi. «Araıly kún armysyń», «Ulytaýǵa bardyń ba?..», «Qudiretke júginý» , «Eki tizgin, bir shylbyr» atty kitaptardyń avtory.

Óleńderi men poema, balladalary adam, onyń jan dúnıesi, rýhanı qudylyqtaryn ózek etedi. Júrsin Ermanov qazaqtyń atamura óneri - aqyndar aıtysyn qaıta jańǵyrtý, ony teledıdar men radıoda nasıhattaý isinde aıtarlyqtaı jumystar atqardy. Aqyndardy 1984 jyldan úlken sahnaǵa shyǵaryp, halyq ónerin, ulttyq rýhty kóterýge úles qosty. Aqyndar aıtysyn jınaqtap jarııalaý, zertteý jumystaryn júrgizip, «Qazirgi aıtystar» (2005, Astana, 2 tom) jınaǵyn qurastyrdy. Birneshe beıne, aýdıokasseta, dıskileri jaryqqa shyqqan. Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Muqaǵalı Maqataev atyndaǵy syılyqtyń eki márte ıegeri. Halyqaralyq qazaq tili qoǵamynyń múshesi. Qaraǵandy oblysy Ulytaý aýdanynyń Qurmetti azamaty.

60 jyl buryn (1954) tarıh ǵylymynyń doktory, saıasattaný professory, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty AHMETOVA Láılá Seısembekqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin jáne aspırantýrasyn bitirgen. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń oqytýshysy, aǵa oqytýshysy, prorektory, BAQ jáne jarnama menedjmenti kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 2003 jyldan «Mır Evrazıı» jýrnalynyń bas redaktory bolǵan. 2005 jyldan Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory bolyp isteıdi. Birneshe kitaptyń avtory.

«Óner qaıratkeri» qurmetti belgisimen, eki medalmen marapattalǵan.

53 jyl buryn (1961) «Qazaqstan» RTRK» AQ basqarma tóraıymy MUHAMEDJANOVA Nurjan Jalaýqyzy dúnıege keldi.

Ál-Farabı atyndaǵy QazMUÝ-diń jýrnalıstıka fakýltetin, Almaty Joǵary partııa mektebiniń jýrnalıstıka bólimin úzdik támamdaǵan. Qazaq radıosynyń balalar men jastar redaktsııasynda redaktor, bólim bastyǵy, bas redaktor qyzmetterin atqarǵan. 1991 jyly Qazaq radıosy «Shalqar» baǵdarlamasy aqparattyq-saraptamalyq redaktsııasynyń Bas redaktory, Qazaq radıosy baǵdarlamalar bas redaktory, 1992-1994 jyldary Qazaq radıosy bas dırektorynyń birinshi orynbasary, Qazaq radıosynyń saıası sholýshysy qyzmetin atqardy. 1997 jyly QR Prezıdenti Baspasóz qyzmetinde, 1997-2006 jyldary «Internıýs» Halyqaralyq Uıymynyń Qazaqstandaǵy Ókildigi dırektorynyń orynbasary, atqarýshy dırektory, 2006 jyly «31 kanal» TRK atqarýshy dırektorynyń birinshi orynbasary, atqarýshy dırektory, 2008-2011 jyldary «31 kanal» TRK bas dırektory boldy. 2008 jyldan Qazaqstan Teleradıotaratýshylar Ulttyq Assotsıatsııasynyń prezıdenti. 2011 jyldyń shildesinen «Qazaqstan» RTRK AQ Basqarma tóraǵasy. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.

51 jyl buryn (1963) jazýshy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń, T.Aıbergenov atyndaǵy syılyqtyń laýreaty ALTAI Asqar dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan. Almaty memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Almaty oblysy Kúrti aýdandyq «Shuǵyla» gazetiniń tilshisi, S.muqanov murajaı-úıiniń kishi ǵylymı qyzmetkeri, Qazaq teledıdary «Alataý» baǵdarlamasynyń jaýapty redaktory, «Juldyz» jýrnaly ádebı syn bóliminiń redaktory, bólim meńgerýshisi, «Er-Dáýlet» aqparat agenttigi bas redaktorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń «Qarjy-qarajat» jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary, bas redaktory, «Bilim» baspasynyń jetekshi redaktory bolǵan. Jazýshynyń «Qyr men qala hıkaıalary» atty povester men áńgimeler jınaǵy, «Altaı novellasy» atty prozalyq jınaǵy jaryq kórgen. «Qyzyl bóltirik» kitaby Halyqaralyq soros qorynyń bas júldesin alǵan.

48 jyl buryn (1966) «Temirbank» AQ dırektorlar keńesiniń tóraǵasy, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty BEISENǴALIEV Berik Tursynbekuly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynda týǵan. Ebneı Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin jáne onyń aspırantýrasyn bitirgen.

1994-1995 jyldary - «Kompıýterlik emdik-dıagnostıkalyq júıe» ujymdyq kásiporynda bas esepshi. 1995-1996 jyldary - «Kazkommertsbank» banki dılıng basqarmasynyń dıleri. 1996-1997 jyldary - «Alem Bank» Kazakhstan» Qaraǵandy basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1997-1998 jyldary - «Turan-Álem Banki» JAQ Aqmola fılıalynyń bastyǵy. 1998-2004 jyldary - «Almaty saýda-qarjy banki» AQ-y Astana qalalyq fılıalynyń dırektory. 2004-2006 jyldary - «ATFBank» AQ-ynyń basqarýshy dırektory, «ATFBank» AQ basqarmasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 2006-2009 jyldary - «Astana Capital Investment Group» ınvestıtsııalyq kompanııasynyń bas dırektory qyzmetterin atqarǵan. 2009 jyldyń qańtar aıynan bastap - «QazAgro» Ulttyq basqarýshy holdıngi» AQ Basqarma tóraǵasynyń orynbasary. 2012 jyldyń jeltoqsanynan qazirgi qyzmetinde.

2004 jyldyń naýryz-qarasha aılarynda «Qazaqstan halyqtyq jınaq banki» AQ Dırektorlar keńesiniń múshesi bolǵan. 2004-2006 jyldary - Omby qalasyndaǵy «Bank Sıbır» AQ dırektorlar keńesiniń tóraǵasy qyzmetin atqarǵan. 2005 jyldyń naýryzynan « Turar Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıteti» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi, 2010 jyldyń qańtarynan - «Azyq-túlik kelisim shart korporatsııasy» UK» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl» mereıtoılyq medalimen marapattalǵan.

47 jyl buryn (1967) QR Parlamentiniń depýtaty, Agrarlyq máseleler komıtetiniń múshesi SÁDІBEKOV Ulasbek dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysy, Báıdibek aýdany, Jambyl aýylynda týǵan. Tselınograd aýyl sharýashylyq ınstıtýtyn, «Qaınar» ýnıversıtetin bitirgen. Ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty. Eńbek jolyn orta mektepti bitirgennen keıin 1983 jyly Ońtústik Qazaqstan oblysy Alǵabas aýdany Alǵabas aýylynda «Alǵabas» mal bordaqylaý birlestiginde jumysshy bolyp bastady. 1986-1987 jyldary Keńes áskeriniń qatarynda qyzmet etti 1992-1993 jyldary - Aqmola qalasynyń Jastar isteri boıynsha qalalyq komıtetiniń tóraǵasy . 1993-1994 jyldary - Alǵabas aýdanynyń ishki saıasat bóliminiń mamany, bas mamany, Ońtústik Qazaqstan oblysy. 1994-1996 jyldary - Alǵabas aýdany jastar isi, týrızm jáne sport bóliminiń bastyǵy, Ońtústik Qazaqstan oblysy. 1996-1998 jyldary - «Jetigen» JShS-niń dırektory, Shymkent qalasy. 1998-2002 jyldary - Báıdibek aýdany ákiminiń orynbasary, Ońtústik Qazaqstan oblysy. 2002-2004 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy ákimi apparaty áleýmettik - mádenı keshen bóliminiń meńgerýshisi.2004-2005 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy jastar isi jáne ishki saıasat departamentiniń bastyǵy. 2005-2006 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy ishki saıasat departamentiniń dırektory. 2006-2007 jyldary -Báıdibek aýdanynyń ákimi, Ońtústik Qazaqstan oblysy. 2007-2009 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy Saryaǵash aýdanynyń ákimi. 2009-2012 jyldary - «Nur Otan» HDP-nyń Ońtústik Qazaqstan oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary 2012 jylǵy qańtardan bastap Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty. «Nur Otan» Halyqtyq Demokratııalyq partııasynyń múshesi, partııalyq tizim boıynsha saılanǵan. «Qurmet» ordenimen, «10 jyl Astana», «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 20 jyl» medaldarymen marapattalǵan. Ońtústik Qazaqstan oblysy Báıdibek jáne Saryaǵash aýdandarynyń qurmetti azamaty.

205 jyl buryn (1809-1865) AQSh-tyń 16-shy prezıdenti LINKOLЬN Avraam dúnıege keldi.

AQSh-tyń Kentýkkı shtatynyń Hodjenvıll qalasynda týǵan. 1834-1941 jyldary Illınoıs shtatynyń zań shyǵarý jınalysynyń múshesi, 1847-1849 jyldary AQSh Kongresi ókilder palatasynyń depýtaty boldy. 1854 jyly Respýblıkalyq partııany qurýǵa belsene atsalysyp, quldardy azat etýdi jaqtady. Lınkolnniń prezıdenttikke saılanýy men ońtústik shtattardy qoldap kelgen demokrattardyń bılikten ketýi 1861-1865 jyldary AQSh-ta azamat soǵysynyń bastalýyna sebepshi boldy. 1863 jyly qańtardyń 1-inde Lınkolnniń «qul negrlerge erkindik berý týraly» proklamatsııasy men qul ıelenýshilerdiń talqandalýy AQSh-ta quldyqtyń joıylýyna alyp keldi. 1864 jyly Lınkoln ekinshi merzimge AQSh prezıdenti bolyp saılandy. Ol 1865 jyly sáýirdiń 15-inde Vashıngtonda qul ıelenýshiler jaldaǵan akter Dj.Býtstiń qolynan qaza tapty. Ol adamdardyń azamattyq jáne saıası quqyqtaryn keńeıtýdi, áıelderge saılaý quqyǵyn berýdi jaqtady, quldardy azat etýdi iske asyrdy.

133 jyl buryn (1881-1931) orys balet ártisi, HH ǵasyrdyń kórnekti bıshileriniń biri PAVLOVA Anna Matveevna dúnıege keldi.

104 jyl buryn (1910-1987) koreı kásipkeri, Samsung korporatsııasynyń negizin qalaýshy Lı Bong ChHÝLЬ (keıinnen Ho Am dep atandy) dúnıege keldi.

72 jyl buryn (1942) ızraıl áskerı jáne saıası qaıratkeri, general-leıtenant, bas shtab bastyǵy (1991-1995), Izraıl premer-mınıstri (1991-2001) EHÝD Barak dúnıege keldi.