11 qazan. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Múgedektigi bar adamdar kúni

Qazaqstanda qazannyń ekinshi jeksenbisinde Múgedektigi bar adamdar kúni atalyp ótedi. Táýelsizdik jyldarynan beri elimizde olardyń quqyqtaryn qorǵaý, ómir sapasyn jaqsartý jáne qoǵam ómirine tolyqqandy aralasýyna múmkindik jasaý baǵytynda jumystar júrgizilip keledi. Bul kún ár adamnyń qadir-qasıetin qurmettep, teń múmkindikterdiń mańyzyn eske salady. Qazaqstanda múgedektigi bar 719 myńnan astam adam turady. Olardyń jetistikterin baǵalap, qoǵamnyń damýyna qosqan úlesin moıyndaý — ortaq mindet.

Halyqaralyq qyzdar kúni

BUU Bas Assambleıasynyń sheshimimen 2012 jyly bekitilgen bul kúnniń maqsaty — álemdegi qyz balalar tap bolatyn áleýmettik máseleler men teńsizdikke nazar aýdarý. Atap aıtqanda, sapaly bilim alý, tolyqqandy tamaqtaný, medıtsınalyq kómekke qol jetkizý, áleýmettik quqyqtaryn qorǵaý, kemsitýshilik pen zorlyq-zombylyqtyń, sondaı-aq erte jastaǵy májbúrli nekeniń aldyn alý máselelerine basymdyq beriledi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1997 jyly Qazaqstanda «Qazaqstan — 2030» strategııalyq baǵdarlamasy qabyldandy. Onda eldiń sol kezeńdegi jaǵdaıyna jan-jaqty taldaý jasalyp, Qazaqstannyń mıssııasy aıqyndaldy. Sondaı-aq uzaq merzimdi jeti basymdyq belgilendi: ulttyq qaýipsizdik; ishki saıası turaqtylyq pen qoǵamnyń toptasýy; sheteldik ınvestıtsııalarǵa negizdelgen naryqtyq ekonomıkany damytý; azamattardyń densaýlyǵy, bilimi men ál-aýqatyn arttyrý; energetıkalyq resýrstardy tıimdi paıdalaný; kólik pen baılanysty qosa alǵanda, ınfraqurylymdy damytý; negizgi mindettermen shektelgen kásibı memleket qalyptastyrý.

2011 jyly Astanada Qaraǵandy oblysynyń aýyl sharýashylyǵy jármeńkesi kezinde balqashtyq Nıkolaı Savıdov kólemi bir mıllımetrge de jetpeıtin tańǵajaıyp týyndylaryn kópshilikke tanystyrdy. Ol — kózge áreń shalynatyn mıkromınıatıýra óneriniń sheberi. Onyń eńbekterin tek mıkroskop arqyly kórýge bolady. Sheber ıneniń kózine altyn qanjar, shahmat fıgýralary, ushaqtar men jıhazdardy ornalastyrǵan. Sondaı-aq jylqynyń qylyna maqal-mátelder jazyp, kúrish dánine oıý-órnek salǵan. Ónerine «Solaqaı» atanǵan sheber ómiriniń 30 jylyn osy iske arnap, 300-ge jýyq týyndy jasaǵan.

2016 jyly Dúnıejúzilik poshta odaǵynyń (DPO) 26-kongresinde ótken saılaý qorytyndysy boıynsha Qazaqstan tórt jyl merzimge Ákimshilik keńestiń múshesi bolyp saılandy. Bul mártebe qazaqstandyq mamandarǵa álemdik poshta salasyn jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan ınnovatsııalyq sheshimderdi usynýǵa múmkindik berdi. DPO-ǵa múshe 192 eldiń ishinde salanyń jumysyn jetildirýge arnalǵan jańa bastamalardy usyný jáne olardy júzege asyrý quqyǵyna nebári 40 el ǵana ıe.

2017 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki «Qazaqstan halqynyń ertegileri» serııasymen «Nemis ertegisi» («Bremen mýzykanttary») atty estelik monetalardy aınalymǵa shyǵardy. Monetalardyń biri nomınaly 500 teńgelik, proof sapasymen daıyndalǵan kúmisten jasalsa, ekinshisi nomınaly 100 teńgelik neızılber qorytpasynan soǵyldy.

2017 jyly Qazaqstan TMD elderi arasynda alǵash bolyp Saýd Arabııasymen qylmyskerlerdi berý týraly kelisim jasasty. Kelisim qylmys jasaǵan adamdardy qylmystyq jaýapkershilikke tartý nemese sot úkimin oryndaý úshin bir elden ekinshi elge berýdi retteıdi. Sondaı-aq onda adamdy berýden bas tartý negizderi kórsetilgen. Al sottalǵan azamattardy berý týraly kelisim olardyń jazasyn óz elinde óteýine múmkindik beredi.

2018 jyly Tımýr Segizbaev atyndaǵy «Qaırat» FK akademııasynda Qazaqstandaǵy alǵashqy «Ańsaý» balalar ınklıýzıvti fýtbol klýbynyń tusaýkeseri ótti. «Aýtızmdi jeńemiz» áleýmettik jobasy «Meıirimdilik» erikti qoǵamy» qoǵamdyq qory men «Qaırat» fýtbol klýbynyń birlesken bastamasy boldy. Joba aýtızm spektriniń buzylysy bar balalarǵa fýtbolmen aınalysýǵa, sporttyq qabiletterin damytýǵa jáne qoǵamǵa beıimdelýge múmkindik berdi.

2018 jyly Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń 15 jyldyǵyna oraı Qazaqstanda arnaıy poshta markasy shyǵaryldy. Marka tórt tústi ofsettik ádispen basylyp, ár paraqqa 20 markadan ornalastyryldy. Taralymy — 20 myń dana. Markada sezdiń logotıpi — Beıbitshilik pen kelisim saraıy, beıbitshiliktiń belgisi sanalatyn záıtún butaqtaryn ustaǵan eki kógershin beınelengen. Sondaı-aq onda «Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VI sezi» degen jazý qazaq jáne aǵylshyn tilderinde berilgen.

2019 jyly Máskeýde qazaqtyń halyq ánderi men kúılerin jınap, júıeleýge zor úles qosqan mýzykatanýshy-etnograf, Qazaqstannyń halyq ártisi Aleksandr Zataevıchtiń týǵanyna 150 jyl tolýyna oraı VIII halyqaralyq ǵylymı konferentsııa ótti. Onyń eńbekteri elimizdiń mádenı murasynyń mańyzdy bóligi bolyp sanalady. Aleksandr Zataevıch qazaq halqynyń mýzykalyq murasyn jınap, «Qazaq halqynyń 1000 áni» jáne «Qazaq halqynyń 500 áni men kúıi» jınaqtaryn jaryqqa shyǵardy. Onyń eńbekteri qazaq mýzykasyn keńinen tanytýǵa jáne opera, balet, sımfonııa sekildi shyǵarmalardyń damýyna yqpal etti.

2019 jyly Aqtaý qalasynda jazýshy, tanymal memlekettik jáne qoǵam qaıratkeri Ábish Kekilbaıulynyń murajaıy ashyldy. Murajaıda Ábish Kekilbaıulynyń jeke zattary men oǵan arnalǵan kitaptar saqtalǵan. Almatylyqtar murajaıǵa jazýshynyń arhıvtik fotosýretteri bar biregeı albomdy syıǵa tartty.

2021 jyly Qazaqstan men BAÁ poshta qyzmetteri birlesip «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 30 jyl. Birikken Arab Ámirlikteri qurylǵanyna 50 jyl» atty poshta markasyn shyǵardy. Ol ilmek túrindegi eki markadan turady. Árbir poshta markasynyń ólshemi 28×40 mm, nomınaly 550 teńge. Markalardy jasaý kezinde ýltrakúlgin boıaýmen qorǵanysh elementteri, laktaý jáne altyn folgamen bederleý paıdalanyldy. Brend dızaınynyń avtory — Feraz Dvagı (BAÁ), dızaıneri — Іńkárim-aı Ońǵarbaı (Qazaqstan).

2023 jyly Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Azııa oıyndarynda júldege ıe bolǵan sportshylardy qabyldap, jetistikterimen quttyqtady. Qazaqstandyq sportshylar joǵary báseke jaǵdaıynda 10 altyn, 22 kúmis, 48 qola medal jeńip aldy. Qazaqstannan kelgen qatysýshylar oq atý, eskek esý, velosport, djıý-djıtsý sııaqty sport túrlerinen erekshe kózge tústi.

2023 jyly Qazaqstanda etnıkalyq qazaqtardyń «qandas» mártebesin alýyna ótinish berý protsesin jeńildetý úshin Kutty meken mobıldi qosymshasy iske qosyldy. Mobıldi qosymshanyń fýnktsıonaly memlekettik qyzmet kórsetý protsesin aıtarlyqtaı jeńildetedi. Onyń kómegimen sheteldegi etnıkalyq qazaqtar ózderi ornalasqan elden shyqpaı-aq «qandas» mártebesin alýǵa ótinish bere alady.

2024 jyly elordada jańa qoǵamdyq keńistik — «Beıbitshilik pen kelisim saıabaǵy» ashyldy. Saıabaq aýmaǵynda «Juldyzdy aspan» týnneli, «Ómir aǵashy» monýmenti jáne sarqyrama kaskady ornalasqan. Jobanyń negizgi ıdeıasy — ortasyndaǵy japyraqty emen aǵashy bar kúmbez túrinde jasalǵan «Ómir aǵashy» eskertkishi. Tabıǵat pen demalysty úılestirgen bul tujyrymdamalyq keńistik Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VII sezine oraılastyryldy.

2025 jyly Reseıdegi Qazaqstannyń mádenıet kúnderi aıasynda Máskeýdegi Memlekettik Tretıakov galereıasynda «Qazaqstan óneriniń jaýharlary» kórmesi ashyldy. Á.Qasteev atyndaǵy QR Memlekettik óner mýzeıi uıymdastyrǵan kórmege XX ǵasyrdaǵy qazaqstandyq sýretshiler men músinshilerdiń 60-tan astam týyndysy qoıyldy. Ekspozıtsııada Ábilhan Qasteevtiń kartınalary men Tólegen Dosmaǵambetov, Erkin Mergenov, Olga Prokopeva jáne Esken Sergebaevtyń músinderi usynyldy. Kórme Qazaqstannyń ulttyq beıneleý óneriniń jetistikterin tanystyrdy.