11 qarasha. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Qazaqstandaǵy Energııa únemdeý kúni

Bul mańyzdy data Qazaqstanda 2019 jyldyń 28 naýryzynda Úkimettiń «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekeler týraly» zańyna engizilgen ózgeristerge oraı shyǵarǵan qaýlysyna sáıkes paıda boldy. «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekeler týraly» zańnyń 4-babyna sáıkes, merekelik kúnder tizbesine jańa ataýly kún — 11 qarasha, Energııa únemdeý kúni engizildi.

Ataýly kúniniń basty maqsaty — energetıkalyq resýrstardy utymdy paıdalaný men jańartylatyn energııa kózderin damytý máselesine memlekettik organdar men qoǵamnyń nazaryn aýdarý.

Dúnıejúzilik shopıng kúni

Bul kúnniń tarıhy 2009 jyldan bastalady. Sol jyly Qytaıdaǵy tanymal ınternet-platforma «Dúnıejúzilik shopıng kúni» atty marketıngtik naýqan uıymdastyryp, óz saıttarynda jappaı jeńildik jarııalady. Aktsııa aıasynda taýarlardyń basym bóligi 50 paıyzdyq jeńildikpen satyldy.

Halyqaralyq energııa únemdeý kúni

Bul ataýly kúndi belgileý týraly sheshim 2008 jylǵy sáýirde Qazaqstanda ótken SPARE (resýrstar men energııany tıimdi paıdalaný jónindegi mektep jobasy) halyqaralyq ekologııalyq jelisi úılestirýshileriniń keńesinde qabyldandy. Merekeniń basty maqsaty — qoǵam nazaryn tabıǵı resýrstardy utymdy paıdalanýǵa jáne jańartylatyn energııa kózderin damytýǵa aýdarý.

ESTE QALAR OQIǴALAR

2006 jyly Pavlodar oblysynyń Baıanaýyl aýdanynda aqyn, oıshyl, tarıhshy, etnograf, shyǵystanýshy ári halyq aýyz ádebıetiniń murasyn jınaýshy Máshhúr Júsip Kópeıulynyń (1858-1931) kesenesi ashyldy.

Kesene sarǵysh altyn tústi kirpishten turǵyzylǵan. Ǵımaratqa aparatyn 73 baspaldaq aqynnyń ómir súrgen jyl sanyn bildiredi. Kesene ishi musylman sáýlet óneriniń dástúrine saı zırathana jáne gúrhana dep atalatyn eki bólmeden turady. Zırathana zııarat etýshilerdiń namaz oqyp, áńgimelesýine arnalǵan. Al gýrhanaǵa aqynnyń qabirine qoıylǵan sandyqtas ornatylǵan. Ol Qordaı granıtinen kóne túrki stılinde jasalyp, adam ómiriniń kezeńderin beıneleıtin úsh deńgeıden turady. Bıiktigi 14 metr bolatyn keseneniń eki kúmbezine Allanyń 99 kórkem esimi jazylǵan. Keshen jobasyn belgili qazaqstandyq sáýletshiler Bek Ybyraev pen Sádýaqas Aǵytaev ázirlegen.

2010 jyly VII qysqy Azııa oıyndarynyń uıymdastyrý komıtetiniń ótinimi boıynsha Ulttyq bank úsh túrli estelik moneta shyǵardy. Onyń ishinde nomınaly 5 000 teńgelik, salmaǵy 1 keli bolatyn 225 kúmis moneta, 999 synamaly nomınaly 100 teńgelik 8 myń altyn moneta jáne nomınaly 500 teńgelik 13 myń kúmis moneta bar.

2014 jyly Qazaqstan, Reseı jáne Ýkraına birlesip túsirgen qazaq halqynyń batyry Qasym Qaısenov týraly tórt bólimdi kórkem fılm halyqaralyq deńgeıdegi marapatqa ıe boldy. Fılmde basty róldi somdaǵan Q. Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq mýzykalyq-drama teatrynyń akteri Qýandyq Qystyqbaev Reseıdiń «Kýzbass» Qurmet ordenimen marapattaldy.

2015 jyly Qazaqstanda qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde túsirilgen «Qazaq handyǵyna — 550 jyl» atty ǵylymı-tanymdyq derekti fılmniń 10 bóliminen turatyn jumysy aıaqtaldy. Ár bólimniń uzaqtyǵy — 26 mınýt. Fılmniń rejısseri — «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń basshysy Baqyt Qaıyrbekov. Telehıkaıada qazaq memleketiniń qalyptasýy men damý kezeńderi, sondaı-aq tarıhı jádigerlerdiń tarıhy qamtylǵan.

2015 jyly Astanada Eýrazııa óńiriniń damýyndaǵy ózekti máselelerdi talqylaýǵa arnalǵan Astana klýbynyń alǵashqy otyrysy ótti. Jıynǵa AQSh, Reseı, Eýropa odaǵy, Túrkııa, Iran jáne basqa da elderden ekonomıka, saıasat jáne halyqaralyq qatynastar salasyndaǵy 50-den astam jetekshi sarapshy qatysty.

2018 jyly Grekııanyń Salonıkı qalasynda ótken «Fıloksenııa» halyqaralyq týrıstik kórmesinde «Qazaqstanǵa saıahat» atty ulttyq stend alǵash ret tanystyryldy. Jerorta teńizi óńirindegi eń iri týrıstik kórmelerdiń birinde usynylǵan ekspozıtsııa arqyly kelýshiler Qazaqstannyń týrıstik múmkindikteri týraly aqparat alyp, eldiń mádenıeti men salt-dástúrine qanyqty.

2019 jyly «Altyn adamnyń álem mýzeılerine sherýi» halyqaralyq kórme jobasy aıasynda Grekııanyń Afına qalasyndaǵy Epıgrafıka mýzeıinde «Uly dala: tarıhy men mádenıeti» atty kórme ashyldy. Kórmeniń basty maqsaty — sheteldik kórermendi Qazaqstannyń baı tarıhı-mádenı murasymen tanystyrý.

2021 jyly 81 jastaǵy velomarafonshy Keńesbek Seıdimbek 65 jyl boıy saparynda serik bolǵan velosıpedin Túrkistan oblysyndaǵy sport mýzeıine syıǵa tartty. Ol osy velosıpedpen Ózbekstan, Aýǵanstan, Reseı jáne Saýd Arabııasyn aralap, Mekke men Mádına qalalarynda bolǵan.

2022 jyly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Ózbekstannyń Samarqand qalasynda ótken Túrki memleketteri uıymynyń sammıtine qatysty. Memleket basshysy óz sózinde uıymnyń halyqaralyq deńgeıdegi róliniń artyp kele jatqanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan — Túrki áleminiń qara shańyraǵy. Sondyqtan elimiz Túrki memleketteri uıymy aıasyndaǵy jan-jaqty yntymaqtastyqty damytýǵa erekshe mán beredi. Sondaı-aq Prezıdent túrki elderi arasyndaǵy baılanysty odan ári nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan birqatar bastama kóterdi.

2023 jyly Qostanaı qalasynda KIA avtokólikterin tolyq óndiristik tsıklmen shyǵaratyn zaýyttyń qurylysy bastaldy. Qurylystyń bastalýyna arnalǵan resmı rásimge QR Premer-mınıstriniń birinshi orynbasary Roman Sklıar men Qostanaı oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov qatysty. Іri ónerkásip nysanynyń qurylysy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Ońtústik Koreıa kompanııasynyń basshylyǵymen júrgizgen kelissózderiniń nátıjesinde qolǵa alyndy.

2023 jyly Balýan Sholaq atyndaǵy sport kesheninde karateden Azııanyń I ashyq chempıonaty ótti. Jalpykomandalyq esepte Qazaqstan quramasy 8 altyn, 8 kúmis jáne 14 qola medal jeńip alyp, birinshi orynǵa ıe boldy. Otandastarymyz komandalyq esepte 3 altyn, 2 kúmis jáne 3 qola medal enshilegen Iran quramasynan basym tústi. Al Birikken Arab Ámirlikteriniń sportshylary 2 altyn medalmen úzdik úshtikti túıindedi.

2023 jyly Anglııanyń Braıton qalasynda ótken boks keshinde qazaqstandyq Sultan Záýirbek argentınalyq Serhıo Martın Sosany altynshy raýndta tehnıkalyq nokaýtpen jeńdi.

2024 jyly Almatyda Olımpıada júldegerlerine qurmet kórsetilip, saltanatty marapattaý rásimi ótti. Sportshylarǵa 3,5 mıllıonnan 8 mıllıon teńgege deıingi «halyqtyq syılyqtar» tabystaldy. Sonymen qatar Parıj Olımpıadasynyń qaharmandary óz izbasarlary retinde tańdaǵan jas talanttar da marapattalyp, olarǵa 1,5 mıllıonnan 4 mıllıon teńgege deıin aqshalaı syıaqy berildi.

2024 jyly Shortandy kólinde sıg tuqymdas paıdabalyq (pelıad) pen kókshubar (rıpýs) balyqtaryn kóbeıtý úshin aýlaý bastaldy. Olardyń ýyldyryǵy Zerendi balyq sharýashylyǵynda ınkýbatsııalanyp, ósirilgen shabaqtar Býrabaı kólderine jiberiledi. Sonymen qatar qaýipsizdik maqsatynda áýesqoı balyq aýlaýǵa ruqsat berý ýaqytsha toqtatyldy.

2025 jyly Máskeýde Qazaqstan men Reseı dostyǵyna arnalǵan gúlzar ashyldy. Saltanatty rásimge eki eldiń resmı delegatsııalary men óner ókilderi — opera ánshisi Marııa Mýdrıak, kompozıtor Renat Gaısın, ánshi Álisher Kárimov jáne Zarına Altynbaeva qatysty. Gúlzar ashý bastamasyn Máskeý qalasynyń úkimeti kóterip, Reseı Syrtqy ister mınıstrligi qoldaǵan.