11 aqpan. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

11 aqpan SEISENBІ

Iran Islam Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Revolıýtsııa kúni (1979). Astanasy - Tegeran qalasy. Resmı tili - parsy tili. Memlekettik dini - ıslam dininiń shıit tarmaǵy. Aqsha birligi - rıal. Eldi prezıdent basqarady jáne ol tórt jylǵa saılanyp, Mınıstrler Kabınetin de basqarady. Joǵarǵy zań shyǵarýshy organy - bir palataly parlament.

Iran 1960 jyldan bastap Batys úlgisinde damı bastady. Elde shet el kapıtalynyń ústemdik alýy, ulttyq qundylyqtardyń aıaqqa basylýy 1978-1979 jyldary halyqtyń shah úkimetine qarsy jappaı bas kóterýine alyp keldi. Ony eldegi shıit dinbasylary basqardy. 1979 jylǵy aqpannyń 11-inde bolǵan revolıýtsııa nátıjesinde shah úkimeti qulap, sáýirdiń 1-inen bastap Iran Islam Respýblıkasy jarııalandy. Qazaqstan Respýblıkasy men Iran Islam Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy qańtardyń 29-ynda ornatyldy. Japonııanyń memlekettik meıramy - memlekettiń qurylǵan kúni Kenkoký kınen-no hı). Soǵysqa deıin ımperııanyń (Kıgensetsý) qurylǵan kúni retinde atap ótiletin.

Dúnıejúzilik aýrýlar kúni. 1992 jyly mamyrdyń 13-de Rım papasy Ioann Pavel II bekitken.

ESTE QALAR OQIǴALAR

2 2 jyl buryn (1992) Máskeýde Qazaqstan Respýblıkasy men Ispanııa Koroldigi arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatý týraly birlesken málimdemege qol qoıyldy.

20 jyl buryn (1994) QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qylmysqa qarsy kúres jónindegi keńes qurý týraly» Jarlyǵy shyqty.

17 jyl buryn (1997) «Keńes Odaǵynyń Marshaly I.S Konev atyndaǵy Almatydaǵy joǵary áskerı ýchılışesin Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteri áskerı akademııasyna ózgertý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń jarlyǵy shyqty.

14 jyl buryn (2000) Abylaı han atyndaǵy Qazaq memlekettik halyqaralyq qatynastar jáne shet tilder ýnıversıtetiniń Almatydaǵy bas ǵımaraty aldynda Abylaı hanǵa eskertkish ornatyldy.

9 jyl buryn (2005) ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń tarıh fakýltetinde akademık Manash Qozybaev atyndaǵy dárishananyń saltanatty ashylý rásimi ótti.

M.Qozybaev (1931-2002) Keńes zamanynda burmalanyp kelgen qazaq tarıhyn san ǵasyrlyq muraǵat qujattaryn zertteý nátıjesinde jazyp shyqqan ǵalym. Ol saıası qýǵyn-súrgin kezinde qurban bolǵan qazaq zııalylaryn aqtaý týraly birinshi bolyp másele kóterip, Parlamenttegi aqtaý komıssııasyn basqardy. Kórnekti ǵalymnyń myńnan astam zertteý eńbekteriniń birazy Qytaı, AQSh, Túrkııa, Koreıa, Iran elderinde aýdarylyp, kitap bolyp shyqty. Al, QR Úkimetiniń qaýlysymen elimizdegi birsypyra bilim shańyraqtaryna ǵalymnyń esimi berildi.

9 jyl buryn (2005) Pavlodarda oblystaǵy mádenı-ulttyq ortalyqtardyń qyzmetine arnalǵan kitap-albom jaryq kórdi. Kitapta 23 mádenı-ulttyq ortalyqtardyń jáne olardyń aýyldyq bólimsheleriniń áńgimeleri jazylǵan. Túrli-tústi sýretterde shyǵarmashylyq ujymdardyń, Qazaqstan halqy kishi Assambleıasynyń ardagerleri jáne belsendileri kórsetilgen. Kitap-albom taraýynyń biri Qazaqstan halyqtarynyń mádenıetine jáne oblystyq mádenıet festıvalderine arnalǵan. Sýretterdiń avtory - fotosheber Aleksandr Parhomenko.

6 jyl buryn (2008) Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen sol jaǵalaýda ornalasqan «Saryarqa» saýda ortalyǵy ashyldy. Ortalyqtyń jalpy aýdany - 40 myń sharshy metr, munda kıim-keshek, aıaq kıim, kosmetıka, turmystyq tehnıka jáne elektotehnıka dúkenderi ornalasqan. Belgili kıim úlgileriniń ókilderi ózderiniń býtıkterin ashty. Saýda ortalyǵynyń qurylysy 61 mln dollar ınvestıtsııany qurady. «Saryarqa» saýda ortalyǵynda sonymen qatar 8 zaly bar kınoteatr, restoran, dámhana ashyldy.

4 jyl buryn (2010) Nur Otan» HDP Ortalyq apparatynda «Nursultan Nazarbaev: gýmanızm jáne saıası erik» atty oryssha shyqqan kitaptyń tusaýkeser rásimi bolyp ótti.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti N. Nazarbaevtyń saıası jáne memlekettik qaıratkerligi týraly syr shertetin kitaptyń avtorlary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty, Jemqorlyqpen kúres jónindegi Respýblıkalyq qoǵamdyq keńestiń tóraǵasy Oralbaı Ábdikárimov, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor Gýrıı Han, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty QazGZÝ professory Irına Han.

Kitapta sondaı-aq Memleket basshysynyń baıandamalary, maqalalary, eńbekteri negizinde onyń barlyq saıası jáne memlekettik qyzmetine qatysty ǵylymı paıymdaýlar men júıeli taldaýlar jasalǵan. Avtorlar ǵylymı-fılosofııalyq taldaýlar jasaı otyryp, tutastaı qazaqstandyq qoǵamdy jetildirýdegi saıası kóshbasshynyń izgilikti qaǵıdattaryna basa mán beredi.

Kitaptyń tusaýkeserine Parlament depýtattary, ǵylymı jáne shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókilderi qatysty.

4 jyl buryn (2010) Ulybrıtanııa astanasy - Londonda Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń túlekteri qaýymdastyǵynyń bólimshesi ashyldy.

Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń Túlekter qaýymdastyǵy 2009 jyly qurylǵan. Odan beri Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń túlekteri qaýymdastyǵynyń bólimsheleri Qazaqstannyń ár oblysynda jáne Máskeýde ashylǵan bolatyn.

Búginde Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti túlekteriniń sany 125 myń adamdy quraıdy.

4 jyl buryn (2010) Sottalǵandarǵa arnalǵan respýblıkalyq gazettiń birinshi nómiri shyqty.

Gazettiń «Úmit sáýlesi» («Lých nadejdy») dep atalýynyń ózi bas bostandyǵynan aıyrylǵan jerlerde otyrǵan adamnyń jaı-kúıin bildiredi. Basylym segiz bet bolyp shyqty.

85 jyl buryn (1929) Rımniń qaq ortasynda álemdegi eń erekshe el - Vatıkan memleketi quryldy.

8 jyl buryn (2006) Italııanyń Týrın qalasynda HH qysqy Olımpıada oıyndarynyń saltanatty ashylý rásimi 2006 jylǵy Olımpıada oıyndaryn uıymdastyrý komıtetiniń tóraǵasy Valentıno Kastellanı men Halyqaralyq Olımpıadalyq komıtettiń basshysy Jak Roggeniń quttyqtaýymen ashyldy.

4 jyl buryn (2010) K.Baıseıitova atyndaǵy elordadaǵy ulttyq opera jáne balet teatrynda «Táýelsizdik tolǵaýy» respýblıkalyq konkýrsynyń jeńimpazdaryn marapattaý saltanaty ótti.

3 jyl buryn (2011) Pavlodar memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń ǵylymı kitaphanasynda Júsip Balasaǵunnyń «Qutty bilik» poetıkalyq shyǵarmasyna arnalǵan kesh ótti.

3 jyl buryn (2011) «Nur Otan» HDP HІІІ sezinde azııalyq saıası partııalar halyqaralyq konfederatsııasynyń tóraǵasy Hose de Venesııa Azııanyń úsh júz bıleýshi jáne oppozıtsııalyq partııalarynyń atynan QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa «Kórnekti jetistikteri jáne adamzatqa etken qyzmeti úshin» ordenin tapsyrdy.

3 jyl buryn (2011) «Ǵaryshtyq zertteýler jáne tehnologııalar Ulttyq ortalyǵy» AQ-nyń Ǵaryshtyq zertteýler ınstıtýtyna QazKSR ǴA akademıgi, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor Ómirzaq Sultanǵazınniń (1936-2005) esimi berildi.

2 jyl buryn (2012) Almatyda Á.Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner murajaıynda belgili qazaq músinshisi Rysbek Ahmetovtiń (1942-1995) mereıtoılyq kórmesi ashyldy.

1 jyl buryn (2013) Aqtaýda Sh.Esenov atyndaǵvy Kaspıı tehnologııalar jáne ınjınırıng ýnıversıtetinde júzý basseıni bar sport kesheni saltanatty ashyldy.

ESІMDER

94 jyl buryn (1920-1980) soǵys jáne eńbek ardageri, Keńes Odaǵynyń batyry JOLDASOV Lesbek Báıimbetuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saryaǵash aýdanynda týǵan.

2-dúnıejúzilik soǵysta Qyzyl týly 316-atqyshtar dıvızııasy quramynda Sýmy, Belgorod, Orel qalalary mańynda, Dýnaı jaǵalaýynda bolǵan urystarǵa qatysqan. Dýnaı ózeninen ótý kezeńindegi urysta rota komandıri L.Joldasov asqan erlik kórsetip, jaýdyń 60 soldaty men ofıtserin joıdy.

Soǵystan keıin Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirip, týǵan aýylynda mektep dırektory boldy.

Lenın, 2-dárejeli Otan soǵysy ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

90 jyl buryn (1924-1997) zań ǵylymynyń kandıdaty, professor, KSRO Іshki ister mınıstrliginiń qurmetti qyzmetkeri, mılıtsııa general-maıory, Uly Otan soǵysy ardageri BEISENOV Bárimbek Sársenuly dúnıege keldi.

Jambyl oblysynda týǵan. Almaty zań ınstıtýtyn bitirgen. 1952-1957 jyldary Almaty qalalyq prokýratýrasynyń tergeýshisi, aǵa tergeýshi qyzmetin atqarǵan. 1957-1960 jyldary Qazaqstan ǴA Fılosofııa jáne quqyq ınstıtýtynyń aspırantýrasynda oqyǵan. 1960-1964 jyldary - KSRO ІІM Máskeý joǵary mektebi Almaty bólimshesiniń dotsenti. 1964-1969 jyldary Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń dotsenti, prorektory qyzmetterin atqardy. Beısenov respýblıkadaǵy alǵashqy tártip saqshylaryn daıarlaıtyn oqý orny - Qaraǵandy joǵary mılıtsııa mektebin uıymdastyrýshylardyń biri. 1969-1985 jyldary osy oqý ornynyń bastyǵy, keıin sol mekteptiń Almatydaǵy bólimshesinde oqytýshy boldy. Ǵylymı eńbekteri qylmystyq qukyqtyń, krımınalıstıkanyń máselelerin zertteýge arnalǵan. Qylmystyq quqyqtyń bilgir-mamany, teoretıgi retinde ol Іshki ister mınıstrligi, Joǵarǵy sot, Bas prokýratýra, Konstıtýtsııalyq sot oryndarynyń, Ǵylymı-konsýltatıvtik keńesiniń turaqty múshesi boldy. Respýblıkanyń Qylmystyq Kodeksin jasaýǵa qatysty. Zań qyzmetkerleriniń respýblıkalyq qaýymdastyǵynyń vıtse-prezıdenti bolǵan.

1-shi dárejeli «Otan soǵysy», «Halyqtar dostyǵy» ordenderimen, medaldermen, Qazaqstan jáne Qyrǵyzstan Joǵarǵy Keńesteriniń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.

6 9 jyl buryn (1945) QR-nyń eńbek sińirgen ártisi, qyryq jylǵa jýyq ýaqyt Qazaq radıosynyń dıktory bolǵan JAQANOVA Saýyq Másiǵutqyzy dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetin bitirgen. «Sóıleý tehnıkasy», «Júrgizýshiniń sóıleý mádenıeti» kitaptarynyń avtory. 1966-2002 jyldary - Qazaq radıosynyń dıktory. 1998 jyldan osy kezge deıin T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń sahna sózi oqytýshysy. 2000 jyldan osy kezge deıin Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetiniń oqytýshysy, dotsent.

«Qurmet belgisi» ordenimen marapattalǵan. QR eńbek sińirgen ártisi.

51 jyl buryn (1963) T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń rektory MUHAMEDIULY Arystanbek dúnıege keldi.

Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri, QR «Qurmet» ordeniniń kavaleri, Koreıadaǵy «Qazaqstan Respýblıkasy óneri men mádenıetiniń Álemdik sheberi» atty joǵary ataǵynyń ıegeri.

Almaty oblysynda týǵan. Óz eńbek jolyn 1984 jyly Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasyndaǵy Memlekettik sımfonııalyq orkestrdiń artısi, Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet mınıstrliginiń bas mamany (1991-1993 j.j.) qyzmetinen bastady. 1993 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet mınıstrliginiń kómekshisi bolyp taǵaıyndaldy.

1997 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik Basqarýdyń Ulttyq joǵary mektebin memlekettik basqarý mamandyǵy boıynsha támamdady. 2001 jyly ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń aspırantýrasyn aıaqtap, 2003 jyly tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty (Ph.D) ǵylymı dárejesi uıǵarylǵan kandıdattyq dıssertatsııasyn sátti qorǵady.

Keıingi jyldary ol Qazaqstan Respýblıkasynyń Respýblıkalyq Gvardııasy Prezıdenttik orkestriniń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginde «Respýblıkalyq jáne halyqaralyq mádenı baǵdarlamalar dırektsııasy» RMQK-niń atqarýshy dırektory, «Qazaq ánderi» AQ-nyń prezıdenti bolyp qyzmet atqardy.

2006 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń vıtse-mınıstri bolyp jumys istedi. Ol - «Mádenı mura» Memlekettik baǵdarlamasy sekildi Úkimettik jáne halyqaralyq deńgeıde ótkizilip júrgen iri masshtabtaǵy mádenı sharalardyń uıymdastyrýshysy.

2007 jyldan ol Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Áleýmettik-saıasat bóliminiń bas ınspektory, Іshki saıasat bólimi sektor mádenıetiniń meńgerýshisi qyzmetterin atqardy.

A.Muhamedıuly úlken uıymdastyrýshylyq jumyspen qatar shyǵarmashylyq qyzmetpen de aınalysady. Ol - rýhanı orkestr marshtarynyń, «Baqyt qusy», «Jastar valsi» kompozıtsııalarynyń, «Astana», «Asyl sezim», «Dostarym» ánderiniń jáne t.b. mýzykalyq shyǵarmalardyń avtory, sonymen qatar mádenıet pen óner máselelerine arnalǵan maqalalardyń avtory.

2008 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń jarlyǵymen T.Q.Júrgenov atyndaǵy Qazaq Ulttyq óner akademııasynyń rektory bolyp taǵaıyndaldy. Qazirgi zamanǵy halyqaralyq tájirıbeni tereń meńgergendiginiń arqasynda óner mamandaryn daıarlaýda akademııada joǵary oqý ornynan keıingi ǵylymı-praktıkalyq ortalyq, shyǵarmashylyq laboratorııa jáne akademııanyń ózge de qurylymdyq bólimsheleri ashyldy.

T.Q.Júrgenov atyndaǵy QazUÓA-nyń rektory qyzmetindegi tynymsyz maqsatty jáne kúndelikti jumysynyń nátıjesi akademııany oqytýdyń dástúrli túrinen qazirgi zamanǵy kredıttik oqytý tehnologııasyna kóshirýge yqpal etti. Onyń bastamasymen jáne tikeleı qatysýymen alǵash ret akademııada 30 jyl ishinde bolmaǵan óner mamandary boıynsha dıssertatsııa qorǵaý jónindegi Dıssertatsııalyq Keńes jumys isteı bastady. 2010 jyly akademııanyń Halyqaralyq akkredıtatsııadan ótýi qyzý eńbektiń qorytyndysy boldy. Akademııada alǵash ret Ph.D. Doktorantýra ashyldy.

Ol halyqaralyq baıqaýlar men festıvalderdiń alqa múshesi, halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferentsııalar jumysyna belsene qatysady.

ıÝNESKO, ShSU jáne t.b. uıymdar aıasyndaǵy respýblıka deńgeıinde jáne shet elderde ótetin halyqaralyq baıqaýlar men festıvalder stsenarııleriniń avtory jáne qoıýshy rejısseri retinde belgili.

Halyqtar dostyǵyn nasıhattaıtyn, túrli ult akterlary qatysatyn «Ult teatry» qoǵamdyq tájirıbelik teatrynyń negizin qalaýshylardyń biri jáne kórkemdik jetekshisi bolyp tabylady. «Ult teatry» - qoǵamnyń joǵary baǵasyna ıe bolǵan birden bir teatrlyq joba.

53 jyl buryn (1961) QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń múshesi AHMETBEKOV Jambyl Aýjanuly dúnıege keldi.

Tselınograd oblysy, Qorǵaljyn aýdany, Janteke selosynda týǵan. Tselınograd aýylsharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. Eńbek jolyn 1983 jyly Qorǵaljyn keńsharynda mehanık retinde bastaǵan. 1983-1987 jyldar aralyǵynda - Qazaqstan LKJO Qorǵaljyn aýdandyq komıteti Qorǵaljyn keńshary kosmsomol komıtetiniń hatshysy. 1987-1990 jyldar aralyǵynda - Qazaqstan Komparııasy Qorǵaljyn aýdandyq komıteti ıdeologııa bóliminiń nusqaýshysy. 1990-1992 jyldar aralyǵynda - Qazaqstan LKJO Qorǵaljyn aýdandyq komıtetiniń birinshi hatshysy. 1992-1994 jyldar aralyǵynda - Qaraǵandy oblysy Teńiz aýdandyq ákimshiligi mádenıet bóliminiń meńgerýshisi. 1994-1997 jyldar aralyǵynda - Qorǵaljyn aýdandyq ákimshiligi jastar isi, týrızm jáne sport bóliminiń meńgerýshisi, mádenıet bóliminiń meńgerýshisi. 1997-1998 jyldar aralyǵynda - avtomobılge janar-jaǵar maı quıý stansasynyń mehanıgi. 1998-2001 jyldar aralyǵynda - Aqmola oblystyq «Suńqar» áskerı-tehnıkalyq lıtseıynyń vzvod komandıri, dırektordyń ásker-tehnıkalyq daıyndyq jónindegi orynbasary. 2001-2002 jyldar aralyǵynda - Drýjba orta mektebi dırektorynyń áskerı-patrıottyq tárbıe jónindegi orynbasary. 2002-2003 jyldar aralyǵynda - aýdandyq bilim bóliminiń alǵashqy áskerı daıyndyq jáne sport jónindegi ádiskeri. 2003-2005 jyldar aralyǵynda - Qorǵaljyn aýdany ákimi apparatynyń bas mamany, uıymdastyrý-baqylaý bóliminiń bastyǵy. 2005-2011 jyldar aralyǵynda - Qazaqstan Kommýnıstik Halyq partııasy Ortalyq Komıtetiniń apparat basshysy, hatshysy. 2012 jylǵy qańtardan bastap - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń múshesi, Kommýnıstik Halyq partııasy Ortalyq Komıtetiniń hatshysy.

94 jyl buryn (1920-1965) Egıpet koroli (1936-1952) FARÝK I dúnıege keldi.

97 jyl buryn (1917-2007) amerıkan jazýshysy jáne stsenarısi Sıdnı ShELDON dúnıege keldi.

8 8 jyl buryn (1926-2010) amerıkandyq komedııa akteri Leslı NILЬSEN dúnıege keldi.

1 20 jyl buryn (1894-1959) orys keńestik jazýshysy Vıtalıı BIANKI dúnıege keldi.