10-shy ǵasyrda Arab kartalarynda kórsetilgen Imaqııa Ertis boıynda bolǵan – arheolog ǵalym
PAVLODAR. KAZINFORM - Pavlodar ǵalymdary Baıdala qorymyndaǵy arheologııalyq qazba jumystarynyń nátıjecn tanystyrdy. Bul - Qımaq qaǵanaty dáýirine jatatyn asa mańyzdy arheologııalyq eskertkishterdiń biri ári Uly Dala tarıhynyń tyń betterin ashýǵa múmkindik beretin biregeı tarıhı nysan.
Jergilikti arheologtardyń málimetinshe, H ǵasyrdaǵy arab kartalarynda kórsetilgen Qımaq qaǵanatynyń saıası ortalyǵy - Imaqııa qalasy dál osy aýmaqta ornalasqan.
Belgili arheolog Tımýr Smaǵulovtyń jetekshiligimen uıymdastyrylǵan arheologııalyq ekspedıtsııa 20 jyldan astam ýaqyt boıy tarıhı-mádenı murany saqtaý maqsatynda qorǵaý-qazba jumystaryn júrgizip keledi.
- Bıylǵy maýsymda zertteýshiler saqtalǵan obalardyń birin zertteýdi jalǵastyryp jatyr. Qorymnyń jerleý oryndarynyń qaldyqtary tazartylyp, qurbandyqqa shalynǵan janýarlardyń súıekteri tabyldy. Al negizgi jerleý ornyn ashý jumystary tamyz-qyrkúıek aılaryna josparlanǵan, - deıdi ǵalym.
Arheologtar sońǵy jyldardaǵy eń mańyzdy ǵylymı jańalyqtar Ertis boıynda qımaqtardyń úlken mádenıeti bolǵanyn rastaı túsetinin aıtady.
Solardyń ishindegi eń biregeıi - Eýrazııa dalasyndaǵy arheologııalyq teńdesi joq, qımaq-qypshaq kezeńine jatatyn tolyq saqtalǵan jyljymaly baspana. Aǵashtan jasalǵan, ústine qazaqtyń kıiz úıine uqsas shatyr ornatylǵan dońǵalaqty arba ortaǵasyrlyq kóshpelilerdiń turmysyn jańa qyrynan tanýǵa jol ashyp otyr.
Sonymen qatar aǵash er-toqym, úzeńgi, aýyzdyq, qarý-jaraq bólshekteri, áshekeı buıymdar, jibek matalar jáne basqa da qundy jádigerler tabylǵan. Osy ýaqytqa deıin mundaı «dońǵalaqty úıler» týraly tarıhı ǵylymda tek jazba derekter men syzbalyq beıneler ǵana belgili bolǵan.
Baıdala – Ertis boıynyń tereń tarıhyn tanytatyn oryn. Árbir arheologııalyq olja ǵylymı ári mádenı-tarıhı turǵydan asa qundy. Olar memlekettiligimizdiń bastaýyn tereńirek túsinýge jáne Uly Dalanyń ortaǵasyrlyq órkenıeti týraly tanymymyzdy keńeıtýge múmkindik beredi.
Oblys basshylyǵy arheologtardyń oljalaryna mańyz berip, arheologııalyq zertteýlerdi odan ári damytý, biregeı jádigerlerdi konservatsııalaý men restavratsııalaý jumystaryn qamtamasyz etý, sondaı-aq arheologııalyq keshendi mýzeılendirý jáne ony Qazaqstannyń tarıhı-mádenı murasynyń negizgi nysandarynyń biri retinde damytý jóninde usynystar ázirleýdi tapsyryp otyr.
Buǵan deıin Kerekýden tabylǵan «Qımaq kúımesi» qalpyna keltirilip jatqanyn jazǵanbyz.
Foto - Valerıı Býgaev
