10 mıllıondyq mejege qarsy: Shveıtsarııada halyq sany boıynsha referendým ótip jatyr

Jeksenbi kúni Shveıtsarııa azamattary referendýmda el halqynyń ósýin shekteýge baǵyttalǵan bastamany qoldaı ma, joq pa, sony sheshedi.

Saýalnamalar bul usynystyń ekonomıka men Eýropalyq odaqpen qarym-qatynasqa qatysty alańdaýshylyqtar aıasynda qabyldanbaıtynyn kórsetip otyr.

Shveıtsarııalyqtar «10 mıllıon halqy bar Shveıtsarııaǵa jol joq!» atty bastama boıynsha daýys beredi. Qujattyń maqsaty — 2050 jylǵa deıin el halqynyń sanyn 10 mıllıon adamnan tómen deńgeıde saqtaý.

Bul sharany ońshyl baǵyttaǵy Shveıtsarııa halyq partııasy usyndy. Partııa qajetti 100 myń qol jınaǵannan keıin bastama jalpyulttyq daýys berýge shyǵaryldy.

Eldegi eń iri parlamenttik partııa bul usynysty «turaqty damý bastamasy» dep atap, baqylaýsyz kóshi-qon turǵyn úıge, memlekettik qyzmetterge, bilim berý júıesine jáne qorshaǵan ortaǵa shamadan tys salmaq túsirip otyrǵanyn málimdeıdi.

Sońǵy jyldary eńbek naryǵynyń qarqyndy damýyna baılanysty Shveıtsarııa halqy aıtarlyqtaı ósti. 2025 jyldyń sońynda elde shamamen 9,1 mıllıon adam turǵan, olardyń shamamen 27 paıyzy Shveıtsarııa azamattyǵyna ıe emes.

Eger halyq sany 9,5 mıllıonnan assa, bastama parlamentti baspana berý men otbasylardy biriktirý baǵdarlamalaryn shekteýge mindetteıdi. Al halyq sany 10 mıllıonǵa jetken jaǵdaıda, elge Eýropalyq odaq-pen erkin júrip-turý týraly kelisimderdi buzý qajet bolady.

Saýalnama kórsetkendeı, usynys az ǵana aıyrmashylyqpen qabyldanbaıdy. Úkimet pen iri bıznes ókilderi bastamaǵa úzildi-kesildi qarsy shyǵyp, onyń ekonomıkaǵa zııan keltirip, ulttyq ál-aýqatty álsiretetinin jáne qaýipsizdik salasyndaǵy mańyzdy eýropalyq kelisimderge qater tóndiretinin eskertip otyr.

Olardyń aıtýynsha, Shveıtsarııanyń gúldenýine eleýli úles qosyp otyrǵan medıtsına salasyndaǵy zertteýler, qurylys jáne densaýlyq saqtaý sııaqty ekonomıkanyń mańyzdy sektorlary negizinen sheteldik jumys kúshine, ásirese EO-ǵa múshe kórshi elderdiń azamattaryna táýeldi. Qonaqúı bıznesinde de qyzmetkerlerdiń 50 paıyzdan astamy — sheteldikter. Bul týraly hotelleriesuisse uıymynyń basshysy Martın fon Moos aıtyp, bastama saladaǵy sozylmaly kadr tapshylyǵyn odan ári kúsheıtetinin málimdedi.

Sarapshylar bul bastama Shveıtsarııany negizgi saýda seriktesi sanalatyn Eýropalyq odaqpen baılanystyratyn mańyzdy kelisimderge, sonyń ishinde 1999 jylǵy adamdardyń erkin júrip-turýy týraly kelisimge qaýip tóndiredi dep alańdaıdy.

Ótken jyly Shveıtsarııa eksportynyń jartysynan astamy EO elderine baǵyttalǵan. Onyń kólemi 147 mıllıard shveıtsar frankinen (159,2 mıllıard eýrodan) asty.

— Biz úshin eýropalyq naryqqa qoljetimdilik ómirlik mańyzdy, — dedi toqyma jabdyqtaryn óndirýshi Steigertextil kompanııasynyń basshysy Per-Iv Bonven.

Kompanııa eldiń ońtústik-batysyndaǵy Vıonna qalasynda ornalasqan. Ol óndiristiń bir bóligin Qytaıǵa kóshirgenimen, joǵary qosylǵan quny bar jabdyqtardy shyǵarýdy Shveıtsarııada saqtap qalǵan.

Steiger kompanııasynyń Shveıtsarııadaǵy 40 qyzmetkeriniń úshten birinen astamy — shetel azamattary. Bonvenniń aıtýynsha, elde mashınalardy jobalaıtyn, óndiretin jáne qurastyratyn ınjenerler tabylǵanymen, olardy synaqtan ótkizip, kalıbrleıtin mamandar jetispeıdi.

— Shveıtsarııada bul sala boıynsha mamandar endi daıarlanbaıdy, sondyqtan biz mundaı qyzmetkerlerdi Frantsııa men Germanııadan jaldaýǵa májbúrmiz, — dedi ol.

Onyń aıtýynsha, dál osy quzyrettersiz kompanııa atalǵan jabdyqtardy Shveıtsarııada óndirýdi jalǵastyra almas edi.

Economiesuisse⁠ uıymynyń bas ekonomısi Rýdolf Mınsh bul usynys «barlyǵyn esh shyǵynsyz alýǵa bolady degen ıllıýzııany satýda jáne turǵyn úı men kólik máselelerin sheshe almaıdy» dep málimdedi.

Aıta ketelik Shveıtsarııa halyq sanyn shekteý úshin Shengen aımaǵynan shyǵýy múmkin ekenin jazǵan edik.