10 mıllıon turǵyny bar qalanyń kólik júıesi jáne benzınsiz bolashaq
ASTANA. QazAqparat - Jyl saıyn túrli álemdik kompanııalar qalalyq kólik júıesiniń túıtkildi problemalaryn sheshý úshin kóptegen tehnologııalardy ázirlep jatady. Osy rette QazAqparat tilshisi 10 mıllıon turǵyny bar qalada kólik beıbereketsizdigine qalaı jol bermeý bolatyndyǵyn jáne bolashaq megapolıstiń avtomobıli qandaı bolýy tıistigin bilýge tyrysqan edi.
Mádenıet, sport jáne týrızm mınıstrligi janyndaǵy Koreı mádenı-aqparattyq qyzmeti uıymdastyrǵan medıatýr aıasynda Reseı, Ózbekstan jáne Mońǵolııa jýrnalısterimen birge QazqAqparat tilshisi de Seýl ákimdigi janyndaǵy Kólik júıesin basqarý jónindegi aqparattyq ortalyqta (TOPIS) bolyp qaıtqan bolatyn.
Ortalyq ókili ıAng Engý (YounGye Yang) bizdi quryshpen qaptalǵan birneshe esikten ótkizip, býnkerge alyp keldi. «Bul esikter is júzinde qupııa sanalady jáne bul jerde sýretke túsirýge tyıym salynǵan. Eger de bul esikten syrtqa sýretter tarap ketetin bolsa, onda meniń jaýap berýime týra keledi. Qazir biz býnkerge kiremiz. Hımııalyq shabýyl jasalǵan jaǵdaıda bul jertólede 120 adam 40 kún boıy úzdiksiz jumys isteı alady», - dep eskertti ol qonaqtaryna.
Seýl kólik júıesiniń durys jumys isteýi qala bıliginiń negizgi basymdyǵy sanalady. Sondyqtan da jyl saıyn bul salaǵa bıýdjetten óte kóp aqsha bólinedi. Máselen, 2016 jyly ortalyq 2,8 mlrd dollar aldy. Oryn-jaı quqyq qorǵaý organdarynyń jedel basqarý ortalyqtaryn ese salady. Bul jerde ekranǵa qala kóligin, atmosfera aýasynyń jaı-kúıine, joldardaǵy keptelisterge, jekelegen kóshelerdegi qozǵalys jyldamdyǵy, sýmen jabdyqtaý sapasyna jáne basqa da máselelerge qatysty aqparattar avtomatty rejimde shyǵyp turady. Bul júıeniń negizi - vıedobaqylaýdyń «aqyldy» kameralary. Qazirgi ýaqytta Seýlde dál sondaı 30 myń vıdekamera ornatylǵan, onyń 817-si joldardy baqylaıdy jáne olar barlyq turǵynǵa qoljetimdi. Qalǵan kameralar jeke ómirge qol suǵylmaýy úshin jabyq. Degenmen, olar polıtsııa qyzmetkerlerine úlken kómek kórsetedi.Seýl vıdeokameralary adamnyń júris-turysyna birden áreket jasaıdy. Máselen, adam jol jıeginde qulap qalsa, vıdeobaqylaý birden dabyl qaǵyp, ol taıaý jerdegi sholǵynshy polıtsııa mashınasyna beriledi. Olar oqıǵa ornyna eki mınýttyń ishinde jetedi.
ıAng Engý aıtýynsha, barlyq vıdeokameralar aqparatty 30 kún boıy saqtaıdy. Al kameralar ornatylmaǵan jerlerde drondar men tikushaqtar qyzmet kórsetedi.
«Mynaý bizdiń TOPIS ortalyǵymyzdyń basty saıty. Shynaıy ýaqyt rejimde biz joldarda qurylys qalaı júrip jatqanyn nemese qaıda jáne qandaı jol-kólik apaty oryn alǵanyn baqylaı alamyz. Aıtpaqshy, apat jaıyndaǵy aqparatty áleýmettik jelide bólisip, oqıǵa ornynyń sýretterin jarııalap otyramyz», - dedi ol.
Júıe kóptegen kórsetkishterdi eseptep otyrady. Máselen, Seýldiń qoǵamdyq kólikterin qansha jolaýshy paıdalanatyndyǵyn bilýge bolady. «Qalanyń qaı jerinde adamdardyń kóp shoǵyrlanǵanyn jáne barynsha jıi qolanylatyn metro stansasyn kórý arqyly biz oryn alyp otyrǵan problemany sheshý úshin qajetti sharalardy qabyldaımyz. Máselen, qazirgi ýaqytta Seýl kóshesinde 8 myń avtobýs júr. Tipti, biz atalǵan avtobýstardyń jolaýshylar sanyn da sanaı alamyz - 110 myń adam. Al dál qazirgi ýaqytta taksı qyzmetin 27 myń adam paıdalýda. Bul tsıfrlar mınýt saıyn jańaryp otyrady», - dedi ortalyq ókili.
Seýlde zańsyz kólik turaqtarymen de «aqyldy» vıdeokameralardyń kómegimen kúres júrgiziledi. Eger kólik jol jıegine zańsyz tursa, onda kamera 5 mınýt sanaıdy da odan keıin zań buzýshylyqty tirkeıdi. 
Benzınsiz bolashaq jáne symsyz zarıadtalatyn avtomobılder
Búginde Seýlde úsh mıllıonnan astam avtomobıl tirkelse, onyń 27 myńy elektr energııasymen júredi. Bul kólikter bolashaqtyń ajyramas bóligi sanalady. Ońtústik Koreıanyń KEPKO energetıkalyq kompanııasyna barǵanymyzda bizge búkil eldiń aýmaǵynda 2,3 myńnan astam avmtomobılderge arnalǵan zarıadtaý stansasynyń bar ekendigin, onyń 300-i Seýlde ornatylǵanyn aıtty. Stansalardy mobıldi qosymsha arqyly birden taýyp alýǵa bolady. Olardyń kóligi 3,4 saǵattyń ishinde, endi biri 30 mınýttyń ishinde qýattandyrylady. Kólikti tolyqtaı qýattandyrý quny shamamen myń teńgeni quraıdy.
«Ózderińiz de kórip otyrǵandaı, Koreıada elektromobılder keńinen qoldanylýda. Bul ekologııa máselesimen baılanysty. Qarańyzdarshy, avtomobıl máselen atom elektr stansasy óndirgen elektr energııasymen qýattalady. Bul durys emes sııaqty. Sondyqtan da qazirgi ýaqytta elektr energııasyn óndiretin arnaıy avtomobıl joldaryn salý jobasy jan-jaqty ilgeriletilýde. Ázirshe mundaı joldar Koreıada joq. Biraq, Frantsııa men Qytaıda mundaı joba júzege asyrylyp jatyr», - deıdi Hundai Green Energy kompanııay «aqyldy energetıka» jobasynyń ǵylymı qyzmetkeri Kım Hıýn Il (Hyunil Kim).
Qoryta aıtqanda mamandar, «aqyldy kólik» - bul álemniń kóptegen elderi úshin qııal-ǵajap emes. Infraqurylymdy nıet bolǵan kezde álemniń kez kelgen
túpkirinde júzege asyrýǵa bolady.
