10 qyrkúıek. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Dúnıejúzilik sýıtsıdtiń aldyn alý kúni

Búkil álemde sýıtsıdtiń aldyn alý máselesine jurtshylyq nazaryn aýdarý maqsatynda Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy jáne Halyqaralyq sýıtsıdtiń aldyn alý qaýymdastyǵy osy ataýly kúnge bastamashy boldy.

Halyqaralyq bilim berý salasyna shabýyldardan qorǵaý kúni

Bul kún 2020 jyldyń mamyr aıynda BUU-nyń búkilálemdik jáne halyqaralyq kúnder tizimine qosyldy. Onyń negizgi maqsaty - daǵdarystan zardap shekken 35 eldegi 3 jastan 18 jasqa deıingi 75 mıllıonnan astam balanyń jaǵdaıyna álemdik qoǵamdastyq nazar aýdarý jáne bul balalardyń bilim alýyna qoldaý kórsetý.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1925 jyly Qyzylordada alǵashqy kásibı qazaq ulttyq teatry quryldy. Teatr 1926 jyly 13 qańtarda Seraly Qojamqulov qoıǵan, Qoshke Kemeńgerovtiń «Altyn saqına» («Altyn saqına») pesasynyń qoıylymymen jáne úlken kontsertpen ashyldy. 1928 jyly astananyń Almatyǵa kóshirilýine baılanysty teatr da kóshirildi. 1937 jyly teatrǵa akademııalyq teatr ataǵy berildi, al 1961 jyly oǵan Muhtar Áýezovtiń esimi berildi.

1992 jyly Jambyl oblysy Moıynqum aýdanyndaǵy Kókterek keńsharynda 1986 jylǵy jeltoqsan oqıǵalaryna qatysqan Qaırat Rysqulbekovke arnalǵan eskertkish ashyldy. Alǵashynda ólim jazasyna kesilip, keıinnen bul jaza jıyrma jylǵa bas bostandyǵynan aıyrýmen aýystyryldy. Ol Semeı túrmesine bara jatqan jolda belgisiz mán-jaılarda qaıtys boldy. 1992 jyly ol qaıtys bolǵannan keıin tolyq aqtaldy. 1996 jyly oǵan «Halyq Qaharmany» ataǵy berildi.

1993 jyly Atyraý oblysynyń jergilikti ókildi organdarynyń ótinishteri negizinde jáne kórnekti halyq kompozıtory Qurmanǵazy Saǵyrbaevtyń esimin máńgilik etý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń Tóralqasy Atyraý oblysynyń Deńiz aýdanyn Qurmanǵazy aýdany dep ataý týraly sheshim qabyldady.

1994 jyly Almatydaǵy Keńsaı zıratynda halyq jazýshysy, qazaq aqyny, A.Fadeev atyndaǵy syılyqtyń jáne Qazaq KSR Abaı atyndaǵy Memlekettik syılyqtyń laýreaty Syrbaı Máýlenovtiń qabiriniń ústine eskertkish belgi ornatyldy.

Syrbaı Máýlenov Uly Otan soǵysyna qatysyp, Lenıngradty qorshaýdan azat etýge qatysty, sondaı-aq «Qazaq ádebıeti» gazeti men «Juldyz» jýrnalynyń redaktory boldy. Ol kóptegen óleńder men poezııalyq jınaqtardyń avtory. Baıron, Gete, Mıtskevıch, Pýshkın, Lermontov, Blok, Býnın jáne Nekrasovtyń shyǵarmalaryn qazaq tiline aýdardy.

1996 jyly halyqaralyq qatynastar mamandaryn qaıta daıarlaýdy jetildirý jáne dıplomatııalyq qyzmet qyzmetkerleriniń biliktiligin arttyrý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵary dıplomatııalyq mektebi (1997 jyldyń 28 aqpanynan bastap Dıplomatııalyq akademııa) quryldy.

1996 jyly respýblıkadaǵy alǵashqy kadetter korpýsy — Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteri úshin kásibı kishi komandalyq quramdy daıarlaýǵa mamandandyrylǵan orta áskerı oqý orny quryldy.

1998 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenı áleýetin saqtaý jáne damytý, mádenıet jáne óner qaıratkerlerine memlekettik qoldaý kórsetýdi qamtamasyz etý jáne Qazaqstandaǵy mádenıet pen ónerdi damytýǵa bólingen memlekettik qarajatty maqsatty paıdalaný tıimdiligin arttyrý úshin Mádenıet pen ónerdi qoldaýdyń memlekettik qory quryldy.

Qordyń negizgi maqsattary — ulttyq óner men folklordy qoldaý jáne damytý baǵdarlamalaryn ázirleýge jáne iske asyrýǵa qatysý; Qazaqstan mádenıetiniń álemdik qaýymdastyqqa ıntegratsııasyn keńeıtý úshin sheteldik seriktestermen tikeleı baılanys ornatý; jáne mádenıet jáne óner salalarynda eńbek naryǵynyń damýyna yqpal etý.

1998 jyly aı saıyn shyǵatyn «Qazaq batyrlary» qoǵamdyq-saıası, tarıhı jáne arheologııalyq gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Gazette dástúrli qazaq qoǵamynyń tarıhy, onyń áıgili batyrlary, handary, bıleri jáne danagóıleri jaıly baıandalady.

1999 jyly Avstralııanyń Inebýrg qalasynda ótken álemdik kınofestıvalde «Kózimniń qarasy» fılmi (rejısseri Satybaldy Narymbetov) bas halyqaralyq syılyqqa ıe boldy.

2005 jyly Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq akademııalyq kitaphanasynyń saltanatty ashylýy ótti.

Qalada jalpy aýdany shamamen 15 000 sharshy metr bolatyn Ulttyq kitaphananyń jańa bes qabatty ǵımaraty ornalasqan. 20 keń oqý zaly bar kitaphana bir ýaqytta 500 oqyrmandy qabyldaı alady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq akademııalyq kitaphanasy 2 mıllıon tomdy saqtaýǵa arnalǵan dástúrli kitaphana qoryn aqparatty elektrondy túrde saqtaýǵa qabiletti qýatty server keshenimen biriktiredi.

2005 jyly Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrliginiń Shet tilder áskerı ınstıtýty resmı túrde ashyldy. Bul áskerı ınstıtýt Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy aýdarma jáne aımaqtaný sııaqty mamandyqtar boıynsha joǵary áskerı-arnaıy bilimi bar ofıtserlerdi daıyndaıtyn jalǵyz oqý orny.

2006 jyly «Qazatomónerkásip» ulttyq atom kompanııasy» AQ basqaratyn Stepnogorsk taý-ken-hımııa kombınatynyń kúkirt qyshqyly zaýyty iske qosyldy. Kúkirt qyshqyly - hımııa ónerkásibiniń negizgi ónimi, ol halyq sharýashylyǵynyń ártúrli salalarynda keńinen qoldanylady. Qazaqstan kúkirti osy zaýytta shıkizat retinde óńdeledi. Shıkizatty jetkizýshi (kesek kúkirt) - «Teńizshevroıl» JShS.

2010 jyly Ǵ.Jubanova atyndaǵy memlekettik ishekti aspaptar kvartetiniń músheleri Shveıtsarııanyń Bazel qalasyndaǵy Mýzyka akademııasynyń magıstratýra baǵdarlamasyna qabyldandy. Bul kvartettiń ereksheligi - ol Qazaqstandaǵy jalǵyz kvartet. Ulttyq mektep retinde ashylyp, damyp, memlekettik mártebege ıe bolǵan jalǵyz kvartet. Ansambl ulttyq klassıkalyq shyǵarmalardy shetelde nasıhattaıdy, álemniń eń úzdik oryndaýshylary deńgeıinde óner kórsetedi jáne árqashan shyǵarmashylyq izdenis ústinde.

2014 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń múlkin basqarý departamenti Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń rezıdentsııasy «Aqorda» men ákimshilik ǵımaraty «Úkimet úıi» beınelengen toǵyz saýda belgisin jáne Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń Májilisi men Senatynyń beınelengen alty saýda belgisin tirkedi.

Saýda belgisiniń ıesi retinde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń múlkin basqarý departamenti 1957 jylǵy 15 maýsymdaǵy Nıtstsa kelisimimen belgilengen Taýarlar men qyzmetterdiń halyqaralyq jikteýishinde kózdelgen barlyq synyptar boıynsha óz saýda belgilerin paıdalaný jáne ıelik etýdiń aıryqsha quqyǵyna ıe.

2016 jyly «Ór Torǵaı – Erlik mekeni» ekspedıtsııasynyń qatysýshylary Astanadan Arqalyqqa attandy. Ekspedıtsııa quramyna tarıhshylar, zertteýshiler, etnograftar, jýrnalıster jáne blogerler kirdi. Ekspedıtsııaǵa qatysýshylar Keıki batyrdyń týǵan jeri Baıtýma aýylynda jáne Torǵaıdaǵy halyq kóterilisine qatysqan han Ábdiǵappar qaza tapqan jerge eskertkish belgi ornatty.

2017 jyly EKSPO-2017 kórmesiniń jabylý saltanaty ótti. EKSPO jalaýy Halyqaralyq kórmeler bıýrosynyń prezıdenti Stın Krıstensenge tabystaldy.

Kórmege 180-nen astam eldiń ókilderi qatysty, 33 myńnan astam sýretshi óner kórsetti, 4500 erikti jumys istedi, kelýshiler 100 mıllıonnan astam fotosýret túsirdi jáne 88 nekege turý týraly usynys jasaldy, al ǵalymdar 153 ónertabys usyndy.

2017 jyly Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda birneshe memleket basshylarynyń qatysýymen Islam yntymaqtastyǵy uıymynyń ǵylym jáne tehnologııa boıynsha birinshi sammıti ashyldy. Sammıttiń negizgi qujattary Qorytyndy kommıýnıke jáne Astana deklaratsııasy boldy. Sonymen qatar, sammıt barysynda hımııa, tehnologııalyq damý, vırýstyq ımmýnologııa, bıotehnologııa jáne basqa da salalardaǵy arnaıy marapattarǵa ıe bolǵan ártúrli elderden kelgen bes ǵalymǵa IYU syılyǵyn tapsyrý rásimi ótti.

2018 jyly Almatydaǵy Kinoplexx Sary Arka kınoteatrynda Alash ult-azattyq qozǵalysyna arnalǵan «Alash týy astynda» derekti fılminiń tusaýkeseri ótti.

Belgili bolǵandaı, 1918 jyldyń 8-23 qyrkúıegi aralyǵynda Ýfada sol kezdegi saıası kúshterdiń ókilderiniń qatysýymen Memlekettik konferentsııa ótti, onda Alash belsendileri ult-azattyq qozǵalystyń kúresin qorǵaýdyń quqyqtyq negizin usyndy. «Alash týy astynda» derekti fılminiń tusaýkeseri osy tarıhı oqıǵaǵa oraılastyryldy.

2018 jyly Qazaqstan Ortalyq Azııada medıtsına stýdentterine arnalǵan IFOM halyqaralyq emtıhanyn ótkizgen alǵashqy el boldy. Emtıhan Astana medıtsınalyq ýnıversıtetiniń, Qaraǵandy ​​memlekettik medıtsınalyq ýnıversıtetiniń jáne S.D.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsınalyq ýnıversıtetiniń stýdentterine Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń memlekettik tapsyrmasy aıasynda aǵylshyn tilinde tapsyryldy.

IFOM emtıhanyn Ulttyq medıtsınalyq sarapshylar keńesi (NBME) stýdentterdiń álemdegi barlyq dárigerler úshin negizgi medıtsınalyq mindetter birdeı bolǵandyqtan, elge, baǵdarlamaǵa nemese mekemege qaramastan, patsıentterge kútim jasaýda dárigerdiń mańyzdy fýnktsııalaryn oryndaý úshin mańyzdy negizgi jáne klınıkalyq pánder boıynsha bilimin baǵalaý úshin ázirledi.

2019 jyly qazaqstandyq shahmatshylar Azııa ardagerleri arasyndaǵy shahmat chempıonatynda barlyq sanattarda jyldam shahmattan alǵashqy úsh oryndy ıelendi. Bul Azııa ardagerleri arasyndaǵy shahmat chempıonatynyń ashylý saltanatynan keıin ótken jyldam shahmat chempıonatynyń nátıjesi. Azııa ardagerleri arasyndaǵy shahmat chempıonatyna 16 elden 70-ten astam shahmatshy qatysty.

2020 jyly týǵan kezde omyrtqasynan jaraqat alyp, sal aýrýyna shaldyqqan astanalyq Aıdos Medıanov karateden qara belbeý ıegeri atandy.

«Bul meniń asyl armanym, aıqyn belgilengen maqsatym. Eshbir sal aýrýymen aýyratyn adam qara belbeýge qol jetkizgen emes. Men adam baǵyndyra almaıtyn bıik joq ekenin dáleldegim keldi jáne múgedekter arbasyna tańylǵandardy shabyttandyrǵym keldi. Ómirdi jaqsy jaqqa ózgertý árkimniń qolynda. Bolashaqta men Japonııaǵa baryp, sol jerde osy shyǵys ónerimen aınalysýdy jalǵastyrǵym keledi. Osy maqsatta men qazirgi ýaqytta japon tilin oqyp jatyrmyn. «Meniń qara belbeýim - meniń eńbegimniń, ustazymnyń eńbeginiń jáne anam men dostarymnyń qoldaýynyń nátıjesi», - deıdi Aıdos.

2021 jyly Almatyda aty ańyzǵa aınalǵan Panfılov dıvızııasynyń ardageri Qaıyrly Jonqabaevty 100 jasqa tolýymen quttyqtap, «Eńbegi úshin» tósbelgisimen marapattaý rásimi ótti.

8-shi gvardııalyq atqyshtar dıvızııasynda pýlemetshi retinde ol Keńes Odaǵynyń Batyry Málik Ǵabdýllınmen bir rotada shaıqasyp, Belarýs, Polsha jáne Estonııany azat etýge qatysty. 1943 jyldyń aqpanynda ol Rjev shaıqasynda jaralanyp, Drezdende jeńisti toılady.

2023 jyly Astanada ÝEFA Eýro-2024 irikteý kezeńi H kishi tobynyń 6-shy týry aıasynda Qazaqstan quramasy Soltústik Irlandııany qabyldap, 1:0 esebimen jeńiske jetti. Qazaqstan quramasyn stadıonda 30 000 jankúıer, sondaı-aq Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jáne qazaqstandyq boksshy Gennadıı Golovkın qoldady.

2024 jyly Dúnıejúzilik kóshpendiler oıyndarynda qazaqstandyq sportshy Daryn Ótkelbaı aýdaryspaqtan (80 keli) Qazaqstannyń úshinshi altyn medalin jeńip aldy.

2025 jyly Digital Nomad Residency baǵdarlamasy boıynsha Qazaqstanda 10 jylýǵa alǵash ret ruqsat qaǵazy berildi. Ruqsat turǵylyqty mekeni jáne damý úshin Qazaqstandy tańdaǵan halyqaralyq tájirıbesi bar Senior Analytics & BI Engineer Pavel Fılatovqa berildi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Tsıfrlyq damý, ınnovatsııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrliginiń málimdeýinshe, Prezıdenttiń nusqaýymen iske qosylǵan baǵdarlama tsıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellekt salasyndaǵy jetekshi álemdik sarapshylardy tartýdyń mańyzdy quraly retinde ózin dáleldedi.