10 qarasha. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Tsıfrlandyrý jáne aqparattyq tehnologııalar qyzmetkerleriniń kúni

2022 jylǵy qarashada Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2017 jylǵy 31 qazandaǵy №689 «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekelik kúnderdiń tizbesin bekitý týraly» qaýlysyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizilip, merekelik kúnder qataryna «10 qarasha – Tsıfrlandyrý jáne aqparattyq tehnologııalar qyzmetkerleriniń kúni» qosyldy.

Bul kásibı merekeniń belgilenýi tsıfrlyq transformatsııany júzege asyryp júrgen memlekettik qyzmetshiler, IT-kásipkerler men IT-naryq ókilderi úshin mańyzdy. Óıtkeni olar ekonomıkanyń barlyq salasyn tsıfrlyq turǵydan jańǵyrtýǵa serpin berip, osy baǵyttaǵy ózgeristerdiń qozǵaýshy kúshine aınalyp otyr. Sondyqtan olardyń kásibine eńbek naryǵynda suranys joǵary.

Dúnıejúzilik jastar kúni

Bul kún 1945 jylǵy 29 qazan men 10 qarasha aralyǵynda Londonda ótken Dúnıejúzilik jastar konferentsııasynda Demokratııalyq jastardyń dúnıejúzilik federatsııasynyń qurylǵanyna oraı belgilengen. Alǵash ret 1947 jyly Chehııanyń Praga qalasynda atalyp ótti.

Demokratııalyq jastardyń dúnıejúzilik federatsııasy – halyqaralyq demokratııalyq jastar qozǵalysynyń ortalyǵy. Ol jastardy násiline, saıası kózqarasyna, dinı senimine, ultyna jáne ózge de erekshelikterine qaramastan, bir uıymǵa biriktiredi.

Dúnıejúzilik beıbitshilik pen damý jolyndaǵy ǵylym kúni

BUU Bas Assambleıasynyń sheshimimen bekitilgen bul mereke 2001 jyly resmı túrde jarııalanyp, 2002 jyldan bastap jyl saıyn atalyp ótedi. Ony belgileý týraly sheshim 1999 jyly Býdapeshtte ótken Dúnıejúzilik ǵylymı konferentsııada qabyldanǵan. Merekeniń maqsaty – ǵylymnyń qoǵam ómirindegi mańyzyn arttyrý, sondaı-aq ǵylymı-tehnıkalyq jetistikterdi beıbitshilik pen adamzat ıgiligine qyzmet etýge baǵyttaýdyń mańyzyn nasıhattaý.

Býhgalterlik esep jáne aýdıt salasy qyzmetkerleriniń kúni

Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2025 jylǵy 20 qańtardaǵy №16 buıryǵymen kásibı merekeler tizbesine ózgerister engizilip, 10 qarasha Býhgalterlik esep jáne aýdıt salasy qyzmetkerleriniń kúni bolyp belgilendi. Osylaısha býhgalterler men aýdıtorlardyń kásibı merekesi Qazaqstanda alǵash ret memlekettik deńgeıde bekitildi. Buǵan deıin býhgalterler kásibı merekesin 6 qazanda beıresmı túrde atap ótken. Bul dástúr 2003 jyly Býhgalterlerdiń ortalyq úıiniń bastamasymen qalyptasqan. Aıta keteıik, 10 qarashada jyl saıyn Halyqaralyq býhgalterlik esep kúni de atap ótiledi.

Halyqaralyq býhgalterler kúni

Bul mereke álemdegi býhgalterlik esep týraly alǵashqy kitaptyń jaryq kórýine oraı belgilengen. 1494 jylǵy 10 qarashada ıtalııalyq matematık Lýka Pacholı «Arıfmetıka, geometrııa jáne proportsııa týraly» eńbegin basyp shyǵardy. Onyń «Shottar men jazbalar týraly» taraýynda Venetsııadaǵy býhgalterlik esep júrgizý tártibi jan-jaqty sıpattalǵan. Bul eńbek qosarly býhgalterlik esep ádisin túsindirgen alǵashqy baspa kitap sanalady. Onda qazirgi býhgalterlik esep júıesinde qoldanylatyn negizgi esep júrgizý tártibi qamtylǵan. Atalǵan kitap keıin kommertsııalyq býhgalterlik eseptiń damýyna negiz boldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1921 jyly Qazaq Ortalyq atqarý komıteti «Mal urlyǵyna qarsy kúres týraly» dekret qabyldady. Qujatta mal urlyǵy halyq sharýashylyǵyna áser etetin qylmys retinde baǵalanyp, maldy birneshe ret urlaǵandar men qaraqshylyq jasap mal aıdap áketkenderge ólim jazasyna deıingi qatań jaza qarastyryldy. Mundaı jaza urlanǵan maldy jasyrǵandarǵa, urylarǵa qolǵabys etkenderge jáne qoldy bolǵan maldy satýmen aınalysqandarǵa da qoldanyldy. Dekretke sáıkes, jylqy, túıe jáne iri qara urlyǵyna qatysty qylmystyq isterdi qaraý halyq sottarynyń qaraýynan alynyp, gýbernııalyq trıbýnaldardyń áskerı bólimderine berildi.

1940 jyly orys grafıkasyna negizdelgen jańa qazaq álipbıi qoldanysqa engizildi. S. Amanjolov qurastyrǵan álipbıde 42 árip boldy. Onyń 33-i orys álipbıinen alynsa, toǵyzy qazaq tiline tán Á, Ǵ, Q, Ń, Ó, U, Ú, H, І áripteri edi. 1957 jylǵa deıin U árpiniń ornyna Ӯӯ tańbasy qoldanyldy. Áýelde qazaqtyń tól áripteri álipbıdiń sońyna ornalastyrylyp, keıin dybystalýy uqsas orys áripterinen keıin berildi.

2003 jyly «Qazaqstannyń ıpotekalyq kredıtterge kepildik berý qory» AQ quryldy. Qordyń negizgi maqsaty – kredıtorlarmen (ekinshi deńgeıli bankter men ıpotekalyq uıymdar), saqtandyrý kompanııalarymen jáne ınvestorlarmen kredıttik táýekelderdi bólisý arqyly halyqtyń ıpotekalyq nesıe baǵdarlamalaryna qoljetimdiligin arttyrý.

2005 jyly «Qazposhta» AQ jańa poshta markalarynyń toptamasyn shyǵardy. Markada «Báıterek» sáýlet nysanynyń aıasynda shyrshamen bezendirilgen Jańa jyl saǵaty beınelengen. Ol ofsettik baspa ádisimen bes túste basylyp, 50 myń dana taralymmen jaryq kórdi.

2011 jyly Úndistan Parlamentinde Qazaqstanmen yntymaqtastyq jónindegi dostyq toby quryldy. Onyń quramyna Úndistan Parlamentiniń tómengi jáne joǵarǵy palatalaryndaǵy belgili depýtattar kirdi.

2013 jyly Óskemende Qazaqstan men Reseıdiń memlekettik-jekemenshik áriptestigi aıasynda avtomobıl óndirisiniń tolyq tsıklin qamtıtyn zaýyttyń qurylysy bastaldy.

2013 jyly Túrkııanyń tabıǵaty kórkem Bolý provıntsııasynda «Kóroǵly» atty alǵashqy halyqaralyq mádenıet jáne óner festıvali ótti. Festıval aıasynda qazaq halqynyń kóne salt-dástúrleri men ádet-ǵurpyn tanystyratyn jádigerler, Qazaqstan týraly basylymdar, sondaı-aq elimizdiń elordasy men qaıtalanbas tabıǵaty beınelengen túrli tústi fotosýretter toptastyrylǵan albomdar kópshilik nazaryna usynyldy.

2014 jyly Máskeý ýaqytymen saǵat 06:58-de Arqalyq qalasynan 82 shaqyrym jerge HǴS ekıpajy mingen «Soıýz TMA-13M» ǵarysh kemesiniń túsirý apparaty Jerge qondy. Ekıpajben birge ǵaryshta ósirilgen drozofıla shybyndary da Jerge jetkizildi. Ǵalymdar bul shybyndar arqyly ǵaryshtaǵy salmaqsyzdyqtyń tiri organızmderdiń ósýi men damýyna áserin zerttegen. Zertteý nátıjeleri alys ǵaryshty ıgerýge negiz bolmaq.

2018 jyly elordadaǵy MEGA Silk Way saýda ortalyǵynda Olımpıada oıyndarynyń qola júldegeri Denıs Tenniń rýhyna arnalǵan D10 WORLD kórmesi ashyldy.

Kórmege mańyzdy sporttyq jarystardan túsirilgen fotosýretter, áriptesteri men dostary ázirlegen beınejoba qoıyldy. Sondaı-aq ekspozıtsııaǵa Denıs Tenniń shyǵarmashylyq qyryn tanytatyn jeke jumystary men kórermenge erekshe áser syılaıtyn janrlyq sýretteri de endi.

2020 jyly Halyqaralyq túrki akademııasy kórnekti shyǵystanýshy, túrkitanýshy ǵalym, majar túrkitaný ǵylymynyń negizin qalaýshylardyń biri Dıýla Nemettiń týǵanyna 130 jyl tolýyna oraı «Majar túrkitanýy» atty halyqaralyq onlaın-konferentsııa ótkizdi.

Konferentsııa aıasynda belgili majar ǵalymy Mandokı Qońyr Ishtvannyń «Ajyramas tamyrlar» atty kitaby alǵash ret qazaq tilinde jaryq kórdi. Eńbekte Majarstandaǵy ejelgi qýman-qypshaqtardyń tili men jer-sý ataýlaryna, sondaı-aq Dýnaıdyń tómengi aǵysyndaǵy Dobrýdja óńirin mekendegen tatar-noǵaı túrki qaýymynyń tili men aýyz ádebıetine qatysty zertteýler men derekter qamtylǵan.

2020 jyly qazaqstandyq kınorejısser Arman Baımuratovtyń «Ózgeris» fılmi Qytaıda ótken VIII Azııa qysqametrajdy fılmder festıvalinde Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna (ShYU) múshe elderdiń sheteldik týyndylary arasynda úzdik dep tanylǵan jumystardyń qataryna endi.

Aımaqtyq kınofestıvalge Qytaı men álemniń taǵy 20 elinen rejısserler 5 myńnan astam ótinim joldady.

2022 jyly Astanada «Asia Grains & Oils Conference in Qazaqstan 2022» halyqaralyq konferentsııasy ótti. Jıynǵa Ortalyq Azııanyń astyq jáne maıly daqyldar naryǵyndaǵy iri eksporttaýshylar, óńdeýshiler, ınvestorlar, logıstıka salasynyń ókilderi, sarapshylar men zańgerler qatysty. Sol jyly Qazaqstan 1,85 mln tonna un eksporttady.

2023 jyly Túrkııanyń Antalııa qalasynda ótken halyqaralyq pánaralyq olımpıadada Almaty qalasyndaǵy №144 mektep-gımnazııanyń oqýshylary júldeli oryndarǵa ıe bolyp, barlyǵy 24 marapat ıelendi. Onyń ishinde zııatkerlik baıqaýdyń bas júldesi – Antalııa týrızm akademııasynda bilim alýǵa arnalǵan grant ta bar. Olımpıadaǵa 14 elden 750 oqýshy qatysty. Baıqaýda №144 mektep-gımnazııanyń atynan 12 oqýshy baq synady.

2023 jyly Qazaqstan Respýblıkasy men Qytaı Halyq Respýblıkasy úkimetteri arasynda vızalyq talaptardan ózara bosatý týraly kelisim kúshine endi.

2024 jyly Pavlodarlyq oqýshy Igor Martynıýk pen stýdentter Roman Ýstımenko jáne Jan Beısekeev NASA uıymdastyrǵan SPACE APPS CHALLENGE 2024 halyqaralyq baıqaýynyń álemdik kezeńine ótip, Qazaqstan atynan qatysý múmkindigine ıe boldy. Olardyń Kún júıesiniń úsh ólshemdi modelin usynatyn Blinkdevs.co saıty baıqaý aıasynda joǵary baǵalandy.

2024 jyly Jaqsylyq Úshkempirov atyndaǵy sport kesheninde ótken sporttyq jáne jaýyngerlik sambodan álem chempıonatynda Nurıla Asanqyzy áıelder arasyndaǵy jaýyngerlik sambodan top jardy. Bul sport túri chempıonat baǵdarlamasyna alǵash ret engizildi. 80 keliden joǵary salmaq dárejesindegi fınalda otandasymyz Túrikmenstan sportshysy Sabına Agajanovany 7:4 esebimen jeńdi.

2025 jyly QR Qorǵanys mınıstrliginde Tsıfrlandyrý jáne IT qyzmetkerleri kúnine oraı tsıfrlyq jobalardyń tanystyrylymy ótti. Onda áskerge shaqyrý, jaýyngerlik daıarlyq jáne áskerı qyzmetshilerdi oqytý júıesin jetildirýge arnalǵan jańa sheshimder tanystyryldy. Kórme zalynda uıymdastyrylǵan 16 ınteraktıvti aımaqta qonaqtar tsıfrlyq qyzmetterdiń jumysymen tanysty. Solardyń biri – áskerge shaqyrý týraly SMS-habarlama jiberý, azamattardy áskerı esepke avtomatty túrde tirkeý jáne áskerge shaqyrýdy keıinge qaldyrýdy rásimdeý qyzmetterin biriktiretin «Smart voenkomat» júıesi. Sarbaz 2.0 merzimdi áskerı qyzmetshilerdiń jetistikterin tirkep, olardyń arasynan bilim granttaryna úmitkerlerdi anyqtaýǵa kómektesedi. Al Askeri Ziyat biryńǵaı bilim berý platformasy arqyly Qorǵanys mınıstrligine qarasty áskerı kolledjder men joǵary oqý oryndaryna onlaın ótinish berýge bolady. Budan bólek ARMIA.KZ ıntellektýaldy keńesshisi áskerı qyzmetke qatysty suraqtarǵa jaýap berip, zańnamaǵa engizilgen ózgeristerge saı aqparatyn avtomatty túrde jańartady. «Bes qarý» jobasynda JI algorıtmderi áskerı qyzmetshilerdiń jaýyngerlik daıarlyq nátıjelerin taldap, árqaısysyna jeke usynystar ázirleıdi.