1 shildeden bastap elimizde qandaı mańyzdy ózgerister bolady

Ata zań

Shildedegi mańyzdy oqıǵalardyń biri 2026 jyldyń 16 naýryzynda respýblıkalyq referendým nátıjesinde qabyldanǵan jańa Konstıtýtsııanyń kúshine enýi bolary anyq. Al 1995 jyly qabyldanǵan Ata zań resmı túrde kúshin joıady.

Memlekettik keńesshi Erlan Qarınniń paıymynsha, jańa Konstıtýtsııa preambýlasyn negizgi ıdeologııalyq ustanymdardyń tutas ári qurylymdalǵan daıyn jıyntyǵy deýge bolady. Qoldanystaǵy qazirgi Ata zań memlekettilikti qura otyryp ázirlense, jańa Konstıtýtsııa osy jyldar aralyǵynda qurylǵan memlekettilikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan. Preambýlada bul jóninde naqty jazylǵan. Sol sekildi onda tarıh, zań men tártip, birlik pen yntymaq, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq tatýlyq, mádenıet pen bilim, ǵylym men ınnovatsııa, tabıǵatty aıalaý, beıbitshilik pen dostyq qaǵıdattary men qundylyqtary qamtylǵan.

Negizgi Zań tarıhymyzǵa qatysty jańasha kózqarasty qalyptastyrdy. Elimizdiń aýmaqtyq tutastyǵyna qatysty naqty ustanym bekitildi. Qazaqstan zaıyrly memleket ekenin naqty belgiledi. Dástúrli qundylyqtar eń joǵary quqyqtyq deńgeıde qorǵaldy. El damýynyń adamı ólshemi engizildi. Adam quqyqtary negizgi basymdyq retinde aıqyndaldy.

Vıtse-Prezıdent ınstıtýty qurylylady. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Vıtse-Prezıdent memlekettik organdarmen ózara is-qımyl barysynda onyń múddelerin bildiredi jáne Prezıdent aıqyndaǵan mindetterdi oryndaıdy.

Bir palataly Parlament jasaqtalyp, ol Quryltaı dep atalady. Zań shyǵarýshy bılikti júzege asyratyn eń joǵary ókildi organ partııalyq tizim boıynsha saılanǵan 145 depýtattan turady. Quryltaı depýtatynyń ókilettilik merzimi — 5 jyl. Organdy memlekettik tildi jetik meńgergen depýtattar arasynan jasyryn daýys berý arqyly kópshilik daýyspen saılanatyn Tóraǵa basqarady.

Jalpyhalyqtyq dıalogty jáne azamattyq qoǵamnyń eldegi ishki saıasatty qalyptastyrýǵa qatysýyn qamtamasyz etý maqsatynda joǵary konsýltatıvtik organ — Halyq Keńesi qurylady. El azamattarynan quralatyn Keńes keń aýqymdaǵy ókilettikke ıe. Sonymen qatar zańnamalyq bastama kóterýge jáne jalpyhalyqtyq referendým ótkizýdi usynýǵa quqyǵy bar. Keńes quramynda tepe-teńdik qaǵıdaty negizinde etnomádenı jáne qoǵamdyq birlestikterdiń, sondaı-aq astananyń, oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń máslıhattary men qoǵamdyq keńesteriniń atynan 42 adamnan ókildik etedi, ony Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti bekitedi.

Memqyzmetke qatysty jańa Zań kúshine enedi

Memleket basshysy 19 mamyrda qol qoıǵan «Memlekettik qyzmeti týraly» jańa Zań 1 shildeden bastap qoldanysqa enedi. Zańdaǵy negizgi jańashyldyqtardyń biri — eń aldymen, ol kásibı, ashyq ári azamattardyń múddesine baǵdarlanǵan memlekettik qyzmetti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Zańda ashyqtyq qaǵıdatyna erekshe nazar aýdarylǵan. Memlekettik qyzmetshiler óz quzyreti sheginde azamattar men uıymdardyń aqparatqa qol jetkizýin qamtamasyz etýge mindetti. 

Qujat aıasynda alǵash ret «memlekettik qyzmetshiniń minsiz bedeli» uǵymy engizildi. Ol qyzmetshiniń kásibı, adamgershilik jáne jeke qasıetteriniń jıyntyǵyn qamtyp, memlekettik qyzmetke kirý men ony atqarýǵa qoıylatyn talaptardy naqtylaıdy. Eńbek jaǵdaılaryna qatysty da birqatar ózgerister bar. Memlekettik qyzmetshilerge tolyq emes jumys ýaqyty rejımin qoldaný múmkindigi berilip, ıkemdi jumys kestesin engizýge quqyqtyq negiz jasaldy. Áleýmettik kepildikter de aıtarlyqtaı keńeıtildi. Burynǵy 30 kúntizbelik kúndik jyl saıynǵy eńbek demalysyna qosymsha, memlekettik qyzmet ótili 10 jyldan asqan qyzmetshilerge eńbek ótiline qaraı 3-ten 10 kúnge deıin qosymsha demalys beriledi. Sonymen qatar neke qııý, bala týý, bala asyrap alý, jaqyn týystarynyń qaıtys bolýy sııaqty jaǵdaılarda 10 kúnge deıin qysqa merzimdi aqyly demalys qarastyrylǵan.

Jańa Qurylys kodeksi kúshine enedi

Erteńnen bastap jańa Qurylys kodeksi kúshine enip, onyń aıasynda 138 normatıvtik-quqyqtyq akti ózektendiriledi. 

— Qurylys salasy tsıfrlyq tehnologııalardy engizý arqyly jobalaýdan bastap paıdalanýǵa berý jáne qaıta óńdeýdi qamtıtyn jańa deńgeıge ótýde. Osy jańalyqtardy bekitý jáne salany ári qaraı damytý úshin jańa Qurylys kodeksi qabyldanyp, bıyl 9 qańtarda qol qoıyldy. Ol 1 shildeden bastap kúshine enedi. Qurylys sapasy men qaýipsizdigin arttyrý úshin salaǵa qatysýshylarǵa qoıylatyn talaptar kúsheıtilip, lıtsenzııalardy elektrondy tekserý jáne ınjenerlerdi kezeń-kezeńimen sertıfıkattaý engiziledi, — degen edi Ónerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaev.

Onyń aıtýynsha, qurylys normalaryn jetildirý úshin halyqaralyq standarttarǵa saı keletin Ulttyq tehnıkalyq normalaý ınstıtýty qurylady. Kodeksti iske asyrý aıasynda 138 normatıvtik-quqyqtyq aktini ózektendirý jumystary júrgizilip jatyr. Qala qurylysy qujattarynyń sapasyn kúsheıtý maqsatynda barlyq qurylys jobalary, onyń ishinde naqty jobalaý josparlary mindetti saraptamadan ótetin bolady. Atalǵan shara sapasyz jobalardy ýaqytyly anyqtaýǵa, jobalaý qateleri men jemqorlyqty boldyrmaýǵa jáne qujattardyń ashyqtyǵyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Qosymsha kodekste naqty jobalaý josparlaryn tek eki jylda bir ret túzetýge ruqsat etildi. Bul qujattardyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

Qala qurylysy kadastryn júrgizý qaǵıdalary ózgeredi

Ónerkásip jáne qurylys mınıstriniń 2026 jylǵy 26 mamyrdaǵy buıryǵymen memlekettik qala qurylysy kadastryn júrgizý jáne odan aqparat usyný qaǵıdalary bekitilgen edi. Soǵan baılanysty 1 shildeden bastap qala qurylysy kadastry jańa tártippen jumys isteıdi. 
Bekitilgen qaǵıdalarǵa sáıkes, kadastr el aýmaǵynda derekterdi jınaý, óńdeý, esepke alý, saqtaý jáne usynýdyń biryńǵaı júıesi boıynsha júrgiziledi.

Aqparat kózderi retinde azamattyq qorǵaý, sáýlet jáne qala qurylysy, bilim, ǵylym jáne joǵary bilim, densaýlyq saqtaý, jer qoınaýyn paıdalaný, kólik, ekologııa, sý jáne orman resýrstary, mádenıet jáne sport, elektr energetıkasy salalaryndaǵy ýákiletti memlekettik organdar, sondaı-aq jergilikti atqarýshy organdar aıqyndaldy.

Jergilikti atqarýshy organdar qurylys, jer qatynastary, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, áleýmettik jáne ınjenerlik ınfraqurylym nysandary týraly málimetterdi, sondaı-aq sáýlet-josparlaý tapsyrmalaryna, jobalyq qujattamaǵa, nysandardy paıdalanýǵa berý jáne buzý aktilerine, qala qurylysy jobalaryna qatysty materıaldardy usynady.

Sonymen qatar tabıǵı monopolııalar sýbektileri men kvazımemlekettik sektor uıymdary usynatyn derekterdiń tizbesi de belgilengen. Oǵan qýattylyq, ınjenerlik jeliler jáne ınfraqurylymdy ornalastyrý shemalary týraly aqparat kiredi.

QR tólemderdiń biryńǵaı bankaralyq júıesi

19 shildeden bastap QR tólemderdiń biryńǵaı bankaralyq júıesi iske qosylady. Biryńǵaı QR-tólem júıesin engizý kásipkerlerge POS-termınaldardy aýystyrýdy qajet etpeıdi. Jańa tólem júıesi arqyly kez kelgen banktiń mobıldi qosymshasy arqyly taýarlar men qyzmetterge tólem jasaýǵa bolady. Sondyqtan kásipkerlerge birneshe termınal ornatýdyń qajeti joq, al adamdar qandaı bank qurylǵysynyń bar ne joq ekenine alańdamaıdy.

Granttar konkýrsyna ótinim qabyldaý bastalady

13-20 shilde aralyǵynda memlekettik bilim berý grantyn alýǵa úmitker talapkerler úshin granttar konkýrsyna qatysýǵa ótinishter qabyldaý júrgiziledi. Talapkerler qujattaryn joǵary oqý oryndarynyń qabyldaý komıssııalary arqyly oflaın jáne vırtýaldy qabyldaý komıssııalary arqyly onlaın formatta, sondaı-aq eGov portaly arqyly tapsyra alady.

Grant konkýrsyna qatysý úshin jeke kýálik, UBT sertıfıkaty, 3×4 kólemindegi fotosýret, orta bilim týraly attestat nemese kolledj túlekteri úshin dıplom qajet. Sondaı-aq jeńildetilgen sanat boıynsha konkýrsqa qatysatyn talapkerler rastaıtyn qujattaryn usynýy tıis.

Áskerge shaqyrý rásimi tsıfrlandyrlady

4 shildeden bastap Qorǵanys mınıstrliginiń Azamattardy áskerı qyzmetke shaqyrý jáne ony uıymdastyrý qaǵıdalaryna ózgerister kúshine enedi.

Soǵan oraı azamattardyń medıtsınalyq tekseris nátıjeleri, jeke derekteri, sottylyǵy týraly málimetter jáne ózge qujattar elektrondy bazaǵa júkteledi. Shaqyrylýshylar jeke derekterin óńdeýge kelisim berip, bul qujattar tsıfrlyq kartaǵa tirkeledi. Áskerge shaqyrý nemese áskerı jıyndarǵa jiberý týraly buıryqtar tsıfrlyq júıe arqyly rásimdeledi. Qajet jaǵdaıda ýaqytsha qaǵaz nusqasy qoldanylyp, keıin júıege engiziledi. Áskerge shaqyrýmen aınalysatyn bólimder qajet málimetterdi memlekettik derekqorlar arqyly avtomatty túrde alady. Eger júıeler arasynda baılanys bolmasa, aqparat tıisti organdardan 3 jumys kúni ishinde suraý arqyly alynady.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligine shaǵyn kólemdi kemelerdi qaýipsiz paıdalanýdy baqylaý jáne qadaǵalaý fýnktsııalary berilgen bolatyn.

Vedomstvo osy quzireti aıasynda 1 shildeden bastae elimizdiń sý aıdyndaryndaǵy shaǵyn kólemdi kemeler men olardyń turaq bazalaryna tekserý júrgizedi. Tekserý barysynda qaýipsizdik talaptarynyń saqtalýy, kemelerdiń tehnıkalyq jaı-kúıi jáne paıdalaný erejeleri qaralady. Zań buzýshylyqtar anyqtalǵan jaǵdaıda jedel den qoıý sharalary qabyldanady.