1 mıllıon 200 myń balanyń kindigin kesken gınekolog bedeýlik pen belsizdik sebepterin atady

Qazirgi tańda bedeýlik pen belsizdik jas talǵamaıtyn kúrdeli máselege aınaldy. Perzent súıe almaı júrgenderdiń qatarynda 20 jastaǵy jastar da kezdesedi. 40 jyl ǵumyryn osy salaǵa arnap, Keńes odaǵy, Germanııa, Túrkııa jáne Qazaqstan medıtsınasynda úlken tájirıbe jınaqtaǵan bilikti gınekolog Kúlbáný Qusmanova bul derttiń tamyry tereńde ekenin aıtady.

Taǵdyrdyń jazýy men ǵylym joly

Kúlbáný Qusmanqyzynyń medıtsınanyń eń kúrdeli salalarynyń birine kelýine óziniń otbasylyq tarıhy tikeleı áser etken. Onyń týǵan anasy 17 jyl boıy bala kótere almaı, keıin ómirge kelgen Kúlbánýdy atasynyń ósıetimen qaıyn aǵasynyń otbasyna bergen eken. Bul qadamnan soń eki shańyraqta da balalar dúnıege kelip, ósip-óngen. Dárigerdiń aıtýynsha, kishkentaı kezinen anasy oǵan «sen dúnıege bala ákelesiń» dep únemi aıtyp otyrǵan, bul onyń bolashaq mamandyǵyn tańdaýyna úlken túrtki boldy.

Onyń boıyndaǵy erekshe qabiletteri Keńes úkimeti kezinde baıqalyp, «Komsomolskaıa pravda» gazeti arqyly Sankt-Peterbýrg pen Máskeý ǵalymdarynyń nazaryna ilikken. On bes respýblıkadan jınalǵan 2,5 myń adamnyń ishinen iriktelip alynǵan úsh adamnyń biri bolǵan ol, kóripkeldikti emes, ǵylymı medıtsına men emdeý jolyn tańdaıdy. Máskeýdegi birinshi medıtsınalyq ınstıtýtty támamdap, adam boıyndaǵy erekshe qasıetter arqyly medıtsına emdeı almaıtyn aýrýlardy, sonyń ishinde bedeýlik pen belsizdikti jeńýge bolatynyn ǵylymı turǵyda dáleldep shyǵady.

Keıinirek Germanııada 4 jyl eńbek etip, Qazaqstan táýelsizdik alǵan jyldary elge oralady. Toqsanynshy jyldardyń qıyn-qystaý kezeńine qaramastan, ol óz aldyna jeke kabınet ashyp, keıinnen kópsalaly medıtsınalyq ortalyqtardyń negizin qalady. Basynda asqazan, býyn aýrýlaryn emdeýmen aınalysqanymen, bala súıe almaı, tańnan keshke deıin kezekte turǵan jas kelinshekterdi kórip, óz baǵytyn tolyǵymen tek gınekologııa men bedeýlikti emdeýge burǵan.

Erlerdegi belsizdik: Dárigerler nazardan tys qaldyratyn qatelik

Burynǵy jyldary er adamdar arasynda negizinen prostatıt aýrýy jıi kezdesse, búginde uryqtyń patologııalyq ózgeristeri (morfologııanyń buzylýy) asqynyp tur. Kúlbáný Qusmanovanyń aıtýynsha, bedeýlikti emdeýdegi basty qatelikterdiń biri — dárigerlerdiń tek jalpy spermogrammaǵa qarap sheshim qabyldaýy. Maman qabyldaýyna kelgen erkekterge mindetti túrde uryq morfologııasyn birge tapsyrýdy talap etedi.

— Meniń tájirıbemde 10 jyl boıy emdelip, nátıje kórmegen áıelder bolǵan. Olardyń barlyq problemasy kúıeýiniń nashar morfologııasynda bolyp shyqqan. Dárigerler uryqtyń 40 paıyzdyq qozǵalysyn kórip «bári jaqsy» degenimen, olardyń 95 paıyzynyń basy nemese moıny qısyq, ıaǵnı patologııalyq formada bolatynyna mán bermeıdi. Mundaı jaǵdaıda uryq óz qyzmetin tolyq atqara almaıdy jáne áıeldiń kóterýine kedergi keltiredi, — deıdi ol.

Kúlbáný Qusmanova erlerdegi belsizdiktiń kúrt ósýine úsh negizgi sebepti atady. 

— Birinshisi — rejımniń buzylýy, ıaǵnı ýaqytyly 7-8 saǵat uıyqtamaý gormonaldyq fondy buzady. Ekinshisi — jastar arasynda keń taralǵan energetıkalyq sýsyndar, bul uryqtyń sapasyn qatty nasharlatady. Úshinshisi — beıbereket jynystyq qatynas saldarynan juǵatyn jasyryn ınfektsııalar. Er adamda sımptomsyz ótkenimen, bul ınfektsııalar uryq joldaryn bitep, túrli patologııalarǵa alyp keledi, — dep tolyqtyrdy maman. 

Áıelder densaýlyǵy: Stress — basty jaý

Gınekologtiń paıymdaýynsha, jas kelinderdiń bala kótere almaýyna fızıologııalyq aýrýlarmen qatar, psıhologııalyq faktorlar da tikeleı áser etedi. Jańa ortaǵa túskendegi kúızelis, ene men kelin arasyndaǵy túsinispeýshilik nemese jumystaǵy qatty ashýlaný áıeldiń gormonaldyq balansyn birden buzady. Gormon aýysqan kezde eń birinshi bolyp etekkir tsıkli isten shyǵady.

Kóptegen qyzdar etekkirdiń keshigýine beı-jaı qaraıdy. Dárigerdiń aıtýynsha, tsıkl bir aıda bes kún keshikse, kelesi aıda on kún, odan keıin on bes kúnge sozylyp, aqyry bir-eki aılap kelmeı qalýy múmkin. Dál osy kezde emdeý protsesi óte qıynǵa soǵady. Sondyqtan maman jas kelinderge barlyq jaǵdaıdy júrekke jaqyn qabyldamaı, sabyrly bolýǵa jáne ýaqytyly dárigerge kórinýge keńes beredi.

Sonymen qatar, naýqastardyń dárigerge senbeı, óz-ózderine dıagnoz qoıýy jaǵdaıdy ýshyqtyra túsedi. 

Qoǵamdaǵy mıfter men kommertsııa

Suhbat barysynda maman qazirgi tańda bedeýlikti emdeý salasynyń úlken bıznes kózine aınalyp ketkenin ashyna jetkizdi. Bedeýlikti emdeý óte kúrdeli protsess bolǵandyqtan, kóptegen ortalyqtar ony tabys tabý quralyna aınaldyrǵan. Naýqastarǵa qajetsiz jerde súlik salyp, ınemen emdep nemese qan alyp áýreleıtinder kóbeıgen. 

Ol bul protsedýralardyń bedeýlikti jeńýdegi tıimdiligi ǵylymı turǵyda tolyq dáleldenbegenin aıtady.

— Oǵan qosa, jelilik marketıng arqyly taralatyn túrli bıologııalyq belsendi qospalar (BBQ) men dárýmenderdi baqylaýsyz ishý sánge aınalǵan. Qarapaıym vıtamınderdiń ózin shamadan tys qabyldaý aǵzaǵa úlken zııan keltiredi. Densaýlyqqa qatysty kez kelgen sheshim naqty analızder men dárigerdiń taǵaıyndaýymen ǵana júzege asýy tıis, — dep eskertti dáriger.

Halyq arasynda keń taraǵan taǵy bir úlken mıf — balanyń jynysyn kúntizbemen nemese qan jańartýmen eseptep tabý. Balanyń jynysyn eshkim eseptep taba almaıdy. Ul nemese qyz kóterý — tek qana er adamnyń spermatozoıdtaryna (X nemese Y hromosomalaryna) baılanysty fızıologııalyq protsess. Ony qandaı da bir shıpajaıǵa barýmen nemese halyq emimen ózgertý múmkin emes.

Mamannyń basty maqsaty

Túrkııadaǵy alty jyldyq úzilisten keıin elge oralǵan Kúlbáný Qusmanova alǵashqy jumys kúninde-aq qabyldaýyna 300 adamnyń jazylǵanyn kórip tańǵalǵan. Bul kórsetkish eldegi demografııalyq jáne reprodýktıvti densaýlyq máselesiniń qanshalyqty ýshyǵyp turǵanyn kórsetedi. Jastar arasyndaǵy bedeýliktiń etek alýy mamandy qatty alańdatady, sol sebepti ol bar kúshin osy dertpen kúresýge arnady.

Óz tájirıbesinde maman 1 mıllıon 200 myńnan astam sábıdiń ómirge kelýine septigin tıgizgen. Bul san tek bala kótergen áıelderdiń tizimnen shyqqan eken. 

Búginde 40 jyldyq tájirıbesi bar dárigerdiń basty armany — óziniń avtorlyq ádistemesi men klınıkalyq bilimin jas mamandarǵa úıretip, shákirt tárbıeleý. Ol árbir aýrýhanadaǵy jalpy gınekologtardyń ornyna, kem degende 3-4 kabınetti tek «bedeýlik pen belsizdikke» arnap ashýdy usynady. Eger dárigerlerdi nátıjege baǵyttap, durys analız oqýǵa tegin oqytatyn bolsa, myńdaǵan qazaqstandyq otbasylar der kezinde ata-ana ataný baqytyna ıe bolar edi.

Aıta keteıik, buǵan deıin Qazaqstandaǵy alǵashqy «qutydan shyqqan bala» avtory, reprodýktolog Saltanat Baıqoshqarovamen suhbat jazǵan edik.