1 mamyr: Halyqtyń qýaty - birlikte!
ASTANA. KAZINFORM – 1 mamyr – kúntizbedegi kezekti qyzyl data emes, Qazaqstanda meken etetin júzdegen etnostyń bereke-birligin aıshyqtaıtyn, ulyqtaıtyn kún. Bul mereke – búgingi memleketimizdiń berik irgetasyna aınalǵan dostyq pen kelisimniń, tatýlyq pen túsinistiktiń qurmetine belgilengen desek, qatelespeımiz.
Jylnama betterinen: Merekeniń shyǵý tarıhy
1 mamyrdyń ataýly kún retinde qalyptasý tarıhy kúrdeli kezeńderden bastalǵan. 1856 jyly Aýstralııada, keıin AQSh-tyń Chıkago qalasynda óz quqyqtaryn qorǵaǵan jumysshylardyń sherýi álemdik deńgeıdegi yntymaqtastyq qozǵalysyna ulasty. Keńes dáýirinde «Beıbitshilik, eńbek, mamyr» uranymen toılanǵan bul mereke, egemendik alǵan jyldary múlde jańa sıpat aldy.
Qazaqstandaǵy beıbitshilik pen kelisimdi nyǵaıtý Táýelsizdikti saqtaýdyń basty sharty boldy. Osy maqsatta 1995 jylǵy 1 naýryzda Qazaqstan halqy Assambleıasy quryldy. Bul ınstıtýt eldegi etnosaralyq tatýlyqty saqtaýdyń biregeı tetigine aınaldy. Táýelsiz memleketimizdiń ishki turaqtylyqty basty orynǵa qoıýynyń nátıjesinde, 1995 jyldyń 18 qazanynda Memleket basshysynyń Jarlyǵymen 1 mamyr – Qazaqstan halqynyń birligi kúni bolyp jarııalandy.
Etnostyq palıtra: Statıstıka ne deıdi?
Qazaqstan – taǵdyry toǵysqan san túrli etnostardyń qara shańyraǵy. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń sońǵy málimetterine súıensek, Qazaqstannyń demografııalyq beınesi san alýan etnostardan turady. Búginde elimizdegi eń iri etnostar:
- Qazaqtar – 14,6 mln
- Orystar – 2,9 mln
- Ózbekter – 695 myń
- Ýkraınder – 367 myń
- Uıǵyrlar – 309 myń
- Nemister – 222 myń
- Tatarlar – 218 myń
- Ázerbaıjandar – 157 myń
Sonymen qatar elimizde Saha (353), Hakas (332), Assırııa (329), Mońǵol (242) jáne Komı (240) sekildi sany az etnostardyń da tatý-tátti ómir súrip, óz mádenıetin saqtaýyna tolyq jaǵdaı jasalǵan.
Dostyq úıleri – Mámile men mádenıet oshaǵy
Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary Dmıtrıı Ostankovıchtiń paıymdaýynsha, Dostyq úıleri búginde tek etnomádenı birlestikterdiń bas qosatyn orny ǵana emes, naǵyz qoǵamdyq dıalog pen ózara túsinistik alańyna aınalǵan.
– Bul – memlekettik tildi úırengisi keletin azamattar úshin eń qolaıly ári rýhanı baı orta. Munda qazaq tilin tek oqýlyqpen ǵana emes, qarapaıym qarym qatynas jasaı otyryp meńgerýge bolady. Eń bastysy mundaǵy medıatsııa kabınetteri – el ishindegi kez kelgen áleýmettik-turmystyq daýlardy sotqa jetkizbeı, bitimmen jáne ózara kelisimmen retteýge jol ashatyn parasattylyq mektebi, – deıdi ol.
Jańa býyn men kreatıv
Dmıtrıı Ostankovıchtiń aıtýynsha, búgingi jas býyn birlik uǵymyn zaman aǵymyna batyl beıimdep, ony tsıfrlyq álemniń múmkindikterimen sheber ushtastyryp keledi. Olar úshin shynaıy dostyq pen tatýlyq - ol ortaq kreatıvti jobalar, medıa-ıdeıalar jáne ınnovatsııalyq bastamalar.
Máselen «Folk&Art Performance» sekildi bastama kóne dástúrlerdi zamanaýı qoıylymmen órnektep, ulttyq ónerge jańa tynys syılady. Sonymen qatar tsıfrlyq saýattylyqty serik etken jastar jasandy ıntellekt pen zamanaýı tehnologııalardy ıgere otyryp, qoǵamdyq kelisim ıdeıalaryn múlde jańa formatta nasıhattaı bastady.
Tirlik kilti – birlikte
Merekeniń máni – onyń qoǵamǵa ákeletin paıdasymen ólshenedi. Kórshilerdiń birlesip aǵash otyrǵyzýy, volonterlik bastamalar men qaıyrymdylyq sharalary – birliktiń naqty kórinisi. Nemis etnomádenı birlestiginiń ókili Aleksandr Kaıl bul qundylyqtyń tarıhı tamyry tereńde jatqanyn atap ótedi.
– Men birlikti «Wir sind zusammen» – «Biz birgemiz» degen tirkespen sıpattar edim. 1941 jyly qazaq dalasyna eriksiz qonys aýdarylǵan jandarǵa jergilikti halyq sońǵy nanyn bólip bergen sátten bastap, osy uly dostyqtyń negizi qalandy, – deıdi ol.
«Arıana» aýǵan ortalyǵynyń tóraǵasy Elıas Mahmýd ta bul pikirdi qoldaıdy. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan – árbir ultqa salt-dástúrin jańǵyrtýǵa tolyq múmkindik beretin úlken otbasy.
– Qazaqstan – bir úlken otbasy bolyp, birge ómir súrýdiń úlgisi. «Birlik bolmaı, tirlik bolmas» degen qazaq. «Bereke bastaýy – birlik, el ishi – tatý tirlik» qaǵıdasyn ustanǵan el úshin bul meıramnyń orny erek. Osynyń bári qazaq eliniń qoǵamdaǵy azamattyq yntymaqtastyq pen ishki saıası turaqtylyqty saqtaý strategııasyn durys tańdap, ultaralyq qatynasty retteýdiń tıimdi tetikterin jasaı bilýiniń arqasynda múmkin bolyp otyr. Bir shańyraq astynda jınalǵan ult pen ulys ókilderiniń yntymaǵy – yrysy, baılyǵy – berekesi bolyp, tatýlyǵy jarasqan elde ómir súrip jatqany júrekterge senim, kóńilderge qýanysh uıalatady, – deıdi ol.
Eske sala keteıik, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev V Ulttyq quryltaıda jańadan qurylatyn Halyq keńesi zań shyǵarý bastamasyna ıe bolsyn degen usynys aıtqan edi.
Halyq keńesi Qazaqstan halqy Assambleıasy men Ulttyq Quryltaıdyń ornyn basady.
Memleket basshysy keńes quramyn 126 adamnan asyrmaýdy usyndy. Etnomádenı birlestikterden — 42, qoǵamdyq birlestikterden — 42, máslıhattar men óńirlik qoǵamdyq keńesterden — 42 ókil bolý kerektigi de aıtyldy. Halyq Keńesiniń barlyq múshesin Prezıdent taǵaıyndaıdy, al tóraǵany onyń músheleri saılaıdy. Halyq Keńesi tóraǵasynyń qoǵamdyq negizde rotatsııalyq negizde taǵaıyndalǵan eki orynbasary, sondaı-aq hatshylyqtyń basshysy bolady.
Sondaı-aq Senat depýtaty Halyq keńesi men Quryltaıdyń aıyrmashylyǵyn túsindirgen bolatyn.
