1 qazannan ne ózgeredi: Áleýmettik tólem, jumys izdeý jáne depozıtterge qatysty jańa erejeler

Jumyssyz qalǵandar 3 aıǵa deıin ǵana tólem alady

Búginnen bastap elimizde jumysynan aıyrylýyna baılanysty áleýmettik tólem tóleýdiń jańa tártibi pılottyq joba aıasynda engizildi. Endi tólemniń merzimi azamattyń mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysý uzaqtyǵyna qaraı belgilenip, eń kóbi úsh aıdy quraıdy. Jańa tártip áleýmettik tólem alýǵa quqyǵy 2026 jylǵy 1 qazannan bastap týyndaıtyn azamattarǵa qoldanylady.

Pılottyq jobaǵa sáıkes, mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine 6 aıdan 12 aıǵa deıin qatysqan azamatqa áleýmettik tólem 1 aı, 12 aıdan 24 aıǵa deıin qatysqan jaǵdaıda 2 aı, al 24 aı jáne odan kóp qatysqan jaǵdaıda 3 aı tólenedi. Sonymen qatar 1 qazannan bastap jumysynan aıyrylýyna baılanysty áleýmettik tólemniń eń joǵary mólsheri belgilenedi. Ol tólem alý quqyǵy týyndaǵan kúndegi respýblıkalyq bıýdjet týraly zańda belgilengen jeti eń tómengi jalaqynyń 45%-yn quraıdy.

Ár azamatqa tólenetin naqty soma sońǵy 24 aıda áleýmettik aýdarymdar júrgizilgen ortasha aılyq tabysyna jáne mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysý uzaqtyǵyna qaraı esepteledi.

Jumys izdeýshilerge qyzmet kórsetýdiń jańa tártibi synalady

1 qazannan bastap jumys izdep júrgen azamattarǵa qyzmet kórsetýdiń jańartylǵan tásili pılottyq joba aıasynda engiziledi. Jańa tártip azamattardy jumysqa ornalastyrýǵa baǵyttalǵan qoldaýdy kúsheıtýge jáne mansap ortalyqtarynyń jumysyn jetildirýge baǵyttalǵan. 

Negizgi ózgeristerdiń biri — azamatqa jumyssyz mártebesi berilgenge deıin laıyqty jumys izdeý merziminiń 2 kúnnen 13 kúnge deıin uzartylýy. Osy kezeńde mansap ortalyǵynyń mamandary azamattyń eńbek tájirıbesi, daǵdylary men qajettilikterin egjeı-tegjeıli anyqtap, kásibı beıinin qalyptastyrady. Sonymen qatar laıyqty bos jumys oryndaryn iriktep, jumys berýshilermen baılanys ornatady. Osylaısha, mansap ortalyǵyna júginý tek tirkeý rásimi retinde emes, azamatty jumysqa ornalasqanǵa deıin súıemeldeıtin tolyqqandy protsess retinde qarastyrylady.

Pılottyq joba barysynda mansap ortalyqtary men Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory fılıaldarynyń mamandary jańartylǵan jumys tártibi boıynsha qosymsha oqýdan ótedi. Sondaı-aq azamattardyń beıinin sapaly anyqtaý, laıyqty jumys oryndaryn irikteý jáne jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryn qoldaný tetikteri synaqtan ótkiziledi. Memlekettik qoldaýdyń negizgi qaǵıdaty — azamatqa tek jumyssyz mártebesin berýmen shektelmeı, onyń biliktiligi men tájirıbesine sáıkes turaqty jumys tabýyna naqty jaǵdaı jasaý.

Valıýtalyq depozıtter mólsherlemesi ózgerdi 

«Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qory» jeke tulǵalardyń depozıtteri boıynsha mólsherlemelerdi retteýdi yryqtandyrý aıasynda keıbir valıýtalyq depozıtter boıynsha shekti mólsherlemelerdi kóterdi. Qazirgi kezeńde merzimi 12 aıdan joǵary jınaq salymdardyń mólsherlemeleri ǵana ózgeredi, ıaǵnı 1 qazannan bastap, mundaı salymdar boıynsha shekti mólsherleme jyldyq 1,0%-dan 2,5%-ǵa deıin joǵarylaıdy. Jańa shekti syıaqy mólsherlemeleri 2026 jyldyń 1 qazanynan keıin ashylatyn nemese merzimi uzartylatyn salymdarǵa ǵana qoldanylýy múmkin. 

Shekti mólsherlemeler shetel valıýtasyndaǵy depozıtter boıynsha syıaqy mólsherlemelerin anyqtaý úshin usynylatyn joǵarǵy shekara sanalady. Bul rette bankter ózderiniń depozıttik ónimderi boıynsha syıaqy mólsherlemeleriniń deńgeıi týraly sheshimdi óz betimen qabyldaıdy. Atalǵan kezeńde ár túrli merzimge ashylatyn merzimdi, merzimsiz, sondaı-aq merzimi 12 aı jáne odan tómen bolatyn jınaq salymdar boıynsha shekti mólsherlemeler 1% deńgeıinde ózgerissiz qalady.

«Keń dala 2»: ótinim qabyldaý bastaldy

«Agrarlyq nesıe korporatsııasy» 1 qazannan bastap «Keń dala 2» baǵdarlamasy boıynsha 2027 jylǵy kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn qarjylandyrýǵa ótinim qabyldaı bastaıdy. Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler úshin nesıe boıynsha syıaqy mólsherlemesi jyldyq 5% bolady. 

Erte qarjylandyrý tetigi «Agrarlyq nesıe korporatsııasy» tarapynan 2024 jyldyń sońynda iske qosylǵan. Bul mehanızm agrarshylarǵa egis naýqany bastalǵanǵa deıin qajetti resýrstardy satyp alyp, tehnıkany jóndep, aldaǵy maýsymǵa shyǵyndaryn aldyn ala josparlaýǵa múmkindik beredi.

Baǵdarlama boıynsha qarjylandyrý kólemi de artyp keledi. 2025 jyly «Keń dala 2» aıasynda 501,5 mlrd teńge aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge berildi. Al 2026 jylǵy maýsym boıynsha 16 qyrkúıektegi jaǵdaıǵa sáıkes 664,4 mlrd teńge qarjy bólingen.

«Keń dala 2» baǵdarlamasyna qatysýshylar qarjyny ekinshi deńgeıdegi bankter, kredıttik seriktestikter, áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalar jáne «Agrarlyq nesıe korporatsııasynyń» fılıaldary arqyly alady.

Kollektorǵa qaryzy barlarǵa jańa múmkindik: tártip ózgerdi

1 qazannan bastap kollektorlyq agenttikterdiń jeke tulǵalardyń bereshegin retteý tártibi ózgeredi. Jańa qaǵıdalarǵa sáıkes, kollektorlar boryshkerlerge qaryzdy óteý talaptaryn ózgertýge ótinish berý quqyǵy týraly habarlaýǵa mindetti.

Kollektorlyq agenttik banktik qaryz nemese mıkrokredıt boıynsha quqyqtardy satyp alǵan kúnnen bastap 30 kún ishinde boryshkerge tıisti habarlama jiberýi kerek.

Boryshker habarlamany alǵannan keıin bereshekti óteý talaptaryn ózgertý týraly ótinish bere alady. Ol úshin qaryzdy óteı almaý sebebin kórsetip, tabysynyń tómendegenin jáne mindettemelerin oryndaı almaıtynyn rastaıtyn qujattardy usynýy qajet.

Qujattar tolyq bolmasa, kollektorlyq agenttik 10 jumys kúni ishinde qosymsha málimetterdi suratady. Boryshkerge olardy usyný úshin 5 jumys kúni beriledi. Qajetti qujattardy belgilengen merzimde tapsyrmaý ótinishti qaraýsyz qaldyrýǵa negiz bolady.

Qujattardyń tolyq toptamasy usynylǵan jaǵdaıda, kollektorlyq agenttik ótinishti 15 kúntizbelik kún ishinde qarap, qaryzdy óteý talaptaryn ózgertýge kelisim berýi, óz nusqasyn usynýy nemese bas tartý sebepterin negizdeýi tıis.

Sonymen qatar jańa qaǵıdalar kollektorlyq agenttikke boryshkerdiń jaǵdaıyn jaqsartý jaǵyna qaraı talaptardy birjaqty ózgertýge múmkindik beredi. Máselen, aıyppul, ósimpul men komıssııany azaıtý nemese joıý, qaryz ben paıyzdyń bir bóligin ne tolyq kólemin keshirý, sondaı-aq tólemdi keıinge qaldyrý nemese bólip tóleý qarastyrylýy múmkin.

Kollektorlyq agenttik mundaı ózgeris týraly boryshkerdi habardar etýge mindetti. Eger boryshker usynylǵan talaptarmen kelispese, habarlamany alǵan kúnnen bastap 14 kún ishinde ýákiletti organǵa ótinish berip, bas tarta alady.

Reıtıng agenttigi qurylady

21 qazannan bastap «Kredıttik reıtıngtik qyzmet týraly» Zań kúshine enedi. Al onyń jekelegen normalary kúshine ený merzimi — 2027 jylǵy 1 shilde. Qujat Qazaqstandaǵy reıtıng agenttikteriniń jumysyna biryńǵaı talaptar engizedi. Negizgi jańashyldyqtyń biri — qazaqstandyq reıtıng agenttigin qurý. Onyń quryltaıshylarynyń biri Qazaqstan Ulttyq banki bolady. Zańda bul agenttiktiń kapıtalyna, korporatıvtik basqarýyna, ishki baqylaýyna jáne múddeler qaqtyǵysyn retteýge qatysty jeke talaptar belgilenedi.

Agenttikter tek kredıttik reıtıngter ǵana emes, reıtıngtiń ózge de túrlerin bere alady. Zańda korporatıvtik basqarý, ıslamdyq qarjylandyrý qaǵıdattaryna sáıkestik, egemen kredıttik, ornyqty damý jáne basqa da reıtıng túrlerin berý múmkindigi qarastyrylǵan.

Bul rette baǵalaý ádistemeleri ashyq ári negizdi bolýy tıis. Reıtıng berýge negiz bolatyn aqparat sapaly ári senimdi bolýy qajet. Sondaı-aq agenttikter zańda kózdelgen aqparatty ashýǵa jáne óz qyzmetiniń táýelsizdigin qamtamasyz etýge mindetti.

Qazaqstandyq reıtıng agenttiginiń basshy qyzmetkerlerine jeke talaptar belgilengen. Basshylyq laýazymdarǵa joǵary ekonomıkalyq, zańgerlik, matematıkalyq nemese tehnıkalyq bilimi jáne qajetti kásibı eńbek ótili bar adamdar taǵaıyndala alady.

Sonymen qatar basshylardyń minsiz iskerlik bedeli bolýy shart. Atap aıtqanda, sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyq jasaǵan adamdarǵa shekteý qoıylady. Sondaı-aq buǵan deıin qarjy uıymynda basshylyq laýazymdy atqarýǵa berilgen kelisimi keri qaıtarylǵan nemese sol laýazymnan shettetilgen adamdarǵa da shekteýler qarastyrylǵan.

Zertteý teris nátıje berse de qarjylyq sanktsııa salynbaıdy

Qazaqstanda ǵylymı zertteýlerdi júrgizý jáne olardyń nátıjesin óndiriske engizýge arnalǵan jańa ulttyq standart kúshine endi. QR ST «Ǵylymı zertteýler jáne olardy óndiriske qoıý. Jumystardy júrgizýge, esepterdiń qurylymy men rásimdelýine qoıylatyn jalpy talaptar» standarty ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystardy jańǵyrtýǵa, ǵylymı nátıjelerdi tájirıbede qoldaný men kommertsııalandyrýǵa baǵyttalǵan.

Qujatta ǵylymı zertteýlerdi tsıfrlandyrýǵa, jasandy ıntellekt, patenttik analıtıka jáne tsıfrlyq egizderdi qoldanýǵa normatıvtik negiz qarastyrylǵan. Sondaı-aq ǵylymı derekterdiń ashyqtyǵy men qaıta qoldanylýyna qatysty halyqaralyq FAIR qaǵıdattary engiziledi.

Jańa standart boıynsha zertteý nátıjeleriniń jetilýi arnaıy shkalalarmen baǵalanady. Tehnologııalyq ázirlemeler úshin TRL, áleýmettik jobalar úshin SRL, al irgeli zertteýler úshin KRL júıeleri qoldanylady. Sonymen qatar ǵalymdardyń akademııalyq erkindigin qorǵaýǵa basymdyq berilgen. Eger zertteý bekitilgen ádistemege saı júrgizilse, onyń teris nátıjesi de ǵylymı jetistik retinde tanylady jáne ol úshin qarjylyq sanktsııa qoldanylmaıdy.

Medıtsına salasyndaǵy zertteýlerde densaýlyq saqtaý zańnamasynyń, sondaı-aq GLP, GCP jáne GMP talaptarynyń basymdyǵy saqtalady. Al ǵylymı esepterdi antıplagıattan ótkizý kezinde túpnusqalyqtyń keminde 50 paıyzy bolýy talap etiledi. Osylaısha, jańa standart ǵylymı zertteýlerdi tsıfrlandyrýmen qatar, olardyń nátıjesin baǵalaýdy, akademııalyq erkindikti qorǵaýdy jáne ǵylymı ázirlemelerdi praktıkaǵa engizýdi júıeleýge baǵyttalǵan.

Almaty men Pavlodarda sý tarıfi ózgerdi

Almatyda sýmen jabdyqtaý jáne sý burý qyzmetterine jańa tarıf belgilenedi.

l tutynýshylar tobyna qaraı saralanady. Jeke tulǵalar úshin sýmen jabdyqtaý tarıfi qosylǵan qun salyǵyn qosa alǵanda, tekshe metrine 178,06 teńge, al sý burý tarıfi 119,46 teńge bolady. Bıznes pen zańdy tulǵalar úshin sý tarıfi — 362,18 teńge, sý burý tarıfi — 264,75 teńge. QQS-ty qosa alǵanda, jalpy tarıf — tekshe metrine 626,93 teńge. Memlekettik uıymdar úshin sýmen jabdyqtaý tarıfi tekshe metrine 649,60 teńge, sý burý tarıfi 189,14 teńge bolyp belgilendi.

Al Pavlodarda elektr energııasynyń tarıfi birshama ósip, al aýyzsýmen jabdyqtaý qyzmeti kerisinshe arzandady. https://kaz.inform.kz/news/pavlodarda-kazan-ayinan-bastap-elektr-energiyasi-men-auizsudin-tarifter-ozgered-7909d1b0 Atap aıtqanda, jeke turǵyndar úshin elektr energııasynyń tarıfi qosylǵan qun salyǵyn eseptemegende 1 kVt/saǵ úshin 1 teńgege nemese 5 paıyzǵa ósti. Bul ózgeris «Pavlodarenergo» aktsıonerlik qoǵamy úshin elektr energııasyn satyp alý qunynyń qymbattaýyna baılanysty engizildi. Aýyz sýdyń tarıfi jeke turǵyndar úshin bir tekshe metr sýdyń quny 97 teńgeden 92 teńgege deıin (QQS-syz) kemıdi.

Air Astana Dýbaıǵa reısterin jandandyrady

Air Astana 1 qazannan bastap Almaty — Dýbaı — Almaty jáne 2026 jylǵy 2 qazannan bastap Astana — Dýbaı — Astana baǵyttary boıynsha turaqty reısterin qalpyna keltirdi.

Qazan aıynda ushý jıiligi birtindep kóbeıedi:

• Almaty — Dýbaı — Almaty baǵytynda 4 reısten bastap aıdyń sońyna deıin aptasyna 12 reıske deıin.
• Astana — Dýbaı — Astana baǵytynda 3 reısten bastap aıdyń sońyna deıin aptasyna 10 reıske deıin.

Áýe kompanııasy Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaıdy baqylaýda jáne qajet bolǵanda ushý kestesin túzetýi múmkin, sondaı-aq ózgerister týraly jolaýshylardy habardar etedi.

«Almaty — Tashkent» poıyzynda «áıelder vagony» bolady

Búginnen bastap №½ «Almaty — Tashkent» halyqaralyq poıyzynyń quramynda alǵash ret «áıelder vagony» iske qosylady. Jańa qyzmet Qazaqstan men Ózbekstan arasyndaǵy turaqty temirjol qatynasyn júzege asyratyn halyqaralyq baǵytta jolaýshylarǵa qosymsha múmkindik beredi.

«Áıelder vagony» qyzmeti buǵan deıin ishki baǵyttarda da engizilgen. Ol iske qosylǵaly beri 946 myńnan astam jolaýshy paıdalanǵan. Bul vagondarǵa bıletter tek áıelderge satylady, jolaýshylarǵa áıel jolserikter qyzmet kórsetedi. Sonymen qatar áıeldermen birge jeti jasqa deıingi ul balalardy alyp júrýge ruqsat etiledi.

№½ «Almaty — Tashkent» poıyzy kún saıyn qatynaıdy. Almatydan 19:05–te jónelip, Tashkentke 12:53–te (Tashkent ýaqytymen) keledi. Keri baǵytta poıyz Tashkentten 14:41–de shyǵyp, Almatyǵa 08:51–de jetedi.

Osylaısha, 1 qazannan bastap Qazaqstanda «áıelder vagony» qyzmeti qoljetimdi poıyz baǵyttarynyń sany 14-ke jetedi.