1 qazan. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Qazaqstanda Radıo qyzmetkerleri kúni

2021 jylǵy 13 tamyzda Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Qaýlysymen 1 qazan Radıo qyzmetkerleri kúni bolyp jarııalandy. Buǵan deıin, Buqaralyq aqparat quraldary qyzmetkerleriniń kásibı merekesimen quttyqtaý barysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaq radıosynyń 100 jyldyǵyn merekeleý aıasynda 1 qazandy Radıo qyzmetkerleri kúni dep jarııalaýdy usynǵan bolatyn. Qazaqstanda radıohabar taratý tarıhy 1921 jyldyń qazan aıynda bastalady.

Halyqaralyq qarttar kúni

BUU Bas Assambleıasynyń 1990 jylǵy 15 jeltoqsandaǵy qarary negizinde jyl saıyn atalyp ótedi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasynda qart adamdardyń jalpy azamattyq jáne arnaıy quqyqtary men múddeleri, onyń ishinde jasy boıynsha áleýmettik qamsyzdandyrý kepildikteri bekitilgen. Búkilálemdik densaýlyq saqtaý uıymynyń jikteýine sáıkes, qart adamdarǵa 60 pen 74 jas, kárilerge 75-89 jas aralyǵyndaǵylar, al uzaq jasaýshylarǵa jasy 90-nan asqandar kiredi.

Dúnıejúzilik vegetarıandar kúni

1977 jyly Soltústikamerıkalyq vegetarıandyq qoǵamdastyq usynǵan. Keıin 1978 jyly merekeni engizý ıdeıasyn Halyqaralyq vegetarıandyq odaq qoldady.

Halyqaralyq mýzyka kúni

ıÝNESKO-nyń Halyqaralyq mýzyka keńesiniń sheshimimen jyl saıyn 1 qazanda atalyp ótedi.

Halyqaralyq kofe kúni

Álemdik qaýymdastyqta kofe kúnin toılaýdyń naqty bekitilgen datasy bolǵan joq edi. Tek 2014 jyly Halyqaralyq kofe qaýymdastyǵy bir kúndi, ıaǵnı 1 qazandy kofe kúni dep bekitti. 2015 jyly Halyqaralyq kofe kúni alǵash ret Mılandaǵy Dúnıejúzilik kórme aıasynda resmı toılandy. Sodan beri ony jyl saıyn kem degende 77 elde (halyqaralyq kofe uıymynyń músheleri) atap ótedi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1718 jyly Semeı qalasynyń irgetasy qalandy. Shekara jáne áskerı-tirek bazasy retinde salynǵan Semeı bekinisi damı kele Reseı, Ortalyq Azııa jáne Batys Qytaı arasyndaǵy mańyzdy saýda pýnktine aınaldy. Semeı qalasynyń negizi qalanǵannan bastap munda saýda jasaý úshin jońǵar qalmaqtary, buqarlyqtar, qoqandtyqtar, tashkenttikter keletin. 1854 jylǵy 1 qazanda Semeı oblysynyń saltanatty ashylýy boldy. Semeı birden oblystyq qalaǵa aınaldy. 1863 jyly qalada eki oqý orny, sonyń ishinde bir ýezdik ýchılışe jáne onyń janynda qyzdar mektebi, 2 shirkeý-prıhodtyq ýchılışe, 14 kazak jáne 9 jekemenshik tatar mektebi boldy. XIX ǵ. aıaǵynda XX ǵ. basynda er balalar men qyzdardyń klassıkalyq gımnazııalary, muǵalimder semınarııasy jumys istedi. Muǵalimder semınarııasynda álemdik mádenıettiń bolashaq alyptary Muhtar Áýezov pen Qanysh Sátbaev bilim aldy. Uly orys jazýshysy Fedor Mıhaılovıch Dostoevskıı bes jyldan astam ýaqyt (1854-1859 jyldary) Semeı qalasynda turyp, osynda óziniń «Óli úıden hattar», «Aǵaıdyń túsi», «Stepanchıkovo selosy jáne onyń mekendeýshileri» atty óshpes týyndylaryn jazdy. Osynda F.Dostoevskıı P.P. Semenov-Tıan-Shanskıımen, Shoqan Ýálıhanov, G. Potanındermen kezdesip, suhbattasqan. Qazaqtyń uly aqyn-aǵartýshysy Abaı esimi de Semeı qalasymen tyǵyz baılanysty.

1791 jyly Zyrıanovsk aýylynyń negizi qalandy. 1937 jyly aýyl kentke aýystyryldy, 1941 jyly kent aýdandyq mańyzy bar qalaǵa aınaldy, 1952 jyly oblysqa qaraıtyn qalalar sanatyna endi. 2019 jyldan bastap bul qala Altaı dep ataldy.

1921 jyly Orynbor qalasynan alǵash ret qazaq radıosy habar taratqan. 1926 jyldyń 3 qazanynan bastap Qyzylorda qalasynda Qazaq radıosy óz habarlaryn turaqty berýdi odan ári jalǵastyrdy. Almaty radıostantsııasy 1931 jyly 1 mamyrda ashyldy. 30-shy jyldar Qazaq radıosynyń damý jyldary boldy. Radıojýrnalıstıka jolǵa qoıylyp, radıo buqaralyq aqparat quraldarynyń biri retinde nyǵaıyp, bekidi. Qazir quramyna 4 birdeı (Qazaq radiosy, Shalqar, Astana, Classic) radıony biriktirgen QAZAQ RADIOLARY seriktestigi búkil qazaq dalasyna aqparat taratady.

1945 jyly Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Jarlyǵymen Samarqan eldi mekeni Qaraǵandy qalasy aımaǵynan shyǵarylyp, ataýy Temirtaý qalasy bolyp ózgerdi. Bastapqyda jıyrma myń turǵyny, bir aýrýhanasy, eki mektebi jáne jıyrma myń sharshy metr turǵyn úıi boldy. Sol jyldardan bastap qaladaǵy ónerkásiptiń damýy qarqyndap, odaqtas respýblıkalardyń barlyǵynan adamdar kele bastady. 1950 jyldary turǵyndar sany eki ese ósti. Búgingi tańda Temirtaý - ındýstrııalyq Qaraǵandy qalasynyń syńary, Qazaqstan qara metallýrgııasynyń ortalyǵy.

1992 jyly Qazaqstan Respýblıkasy men Grekııa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornady. Afınyda 2009 jyldan beri Qazaqstan Respýblıkasynyń Grekııa Respýblıkasyndaǵy elshiligi jumys isteıdi.

Grekııa Respýblıkasy - Ońtústik Eýropada, shyǵys Jerorta teńizinde, Balqan túbeginiń ońtústik bóligin jáne Jerorta teńizi, Ion jáne Egeı teńizderinde ornalasqan kóptegen araldardy alyp jatqan el. Onyń aýdany 132 000 sharshy shaqyrym. Astanasy - Afıny. Resmı tili - grek tili. Valıýtasy - eýro. Memleket basshysy - prezıdent, ol parlamentpen ashyq daýys berý arqyly bes jyldyq merzimge saılanady (bir ret qaıta saılaý quqyǵymen).
1998 jyly Astanada alǵash ret jas talanttardyń «Shabyt» respýblıkalyq festıvali ótti.

2011 jyly qazaqstandyq delegatsııa Brıýsseldegi Halyqaralyq stýdenttik sport federatsııasynyń shtab-páterinde 2017 jylǵy Dúnıejúzilik qysqy ýnıversıadany ótkizýge ótinim kitabyn usyndy.

2013 jyly Astanada ótken «Jasyl kópir» seriktestik baǵdarlamasy boıynsha halyqaralyq konferentsııa men «Astana EKSPO-2017» halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesiniń qorytyndylary boıynsha 8 memleket - Qazaqstan, Reseı, Qyrǵyzstan, Belarýs, Mońǵolııa, Grýzııa, Germanııa jáne Chernogorııa «Jasyl kópir» seriktestik baǵdarlamasy aıasyndaǵy yntymaqtastyq týraly Hartııaǵa qol qoıdy.

2015 jyly MEGA Park SOSO aldynda ornalasqan Almatydaǵy Juldyzdar alleıasynda Aleksandr Vınokýrovtyń juldyzy «jandy». Juldyzdy tanymal músinshi Nurken Dáýkenov jasaǵan. Ol Ilıa Ilınnyń juldyzynan 1 metr qashyqtyqta ornalasqan.

2016 jyly Klagenfýrt qalasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmetti konsýldyǵy ashyldy, onyń qyzmeti Karıntııa federaldy jerine taralady.

2019 jyly Asiamoney bedeldi jahandyq basylymynyń nusqasy boıynsha «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy (AHQO) ortalyq jáne Shyǵys Eýropa, ortalyq jáne Batys Azııa óńirindegi «Beldeý jáne jol» bastamasy sheńberindegi jyl jobasy (progress) nomınatsııasynda úzdik dep tanyldy. Saltanatty rásim Sıngapýrda ótti, oǵan búkil Azııa boıynsha 70-ten astam korporatsııalar men qarjy ınstıtýttarynyń ókilderi qatysty.

Asiamoney – Euromoney tobynyń quramyna kiretin mamandandyrylǵan iskerlik basylym-Azııanyń qarjy ınstıtýttary arasynda dástúrli túrde konkýrs ótkizedi. Іskerlik basylym taǵaıyndaǵan syılyq osy óńirdegi eń qurmetti nagradalardyń biri.

2020 jyly Kentaýda japondyq Yaskawa Motoman dánekerleýshi-roboty iske qosyldy. Robottyń basty mindeti – transformatorlardy dánekerleý jumystaryn júrgizý. Bir dánekerleýshi mamannnyń 8 saǵatta atqaratyn jumysyn robot 20 mınýt ishinde oryndap shyǵady.

2021 jyly Dýbaıda (BAÁ) EKSPO 2020 Dúnıejúzilik kórmesinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq pavılonynyń resmı ashylý saltanaty ótti.

Resmı delegatsııaǵa Qazaqstannyń ótkeni, búgini jáne bolashaǵyna saıahat jasaǵan pavılonǵa ekskýrsııa uıymdastyryldy.

2024 jyly Qazaqstanda ıAdrolyq fızıkany (radıohımııa) damytý jónindegi keńes quryldy. Bul buıryqqa Premer-Mınıstr Oljas Bektenov qol qoıdy.

2024 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq statıstıka bıýrosy 2024 jyldyń 20 tamyzynan 30 qyrkúıegine deıin júrgizilgen eldegi pılottyq aýyl sharýashylyǵy sanaǵynyń aıaqtalǵanyn jarııalady. Pılottyq sanaqqa 44 000 respondent qatysty, onyń ishinde 31 800 úı sharýashylyǵy jáne 12 300 kásipkerlik sýbektileri boldy.

2025 jyly astanadaǵy Ulttyq ǵarysh ortalyǵynda tórt áıel qatysqan «SANA-1» biregeı zertteý jobasy iske qosyldy. Bul ǵaryshqa ushýǵa múmkindiginshe jaqyn jaǵdaılarda ekıpajdy uzaq merzimdi oqshaýlaýǵa arnalǵan Qazaqstandaǵy alǵashqy tájirıbe. Tájirıbe Aeroǵarysh komıtetiniń, Eurasian Space Ventures kompanııasynyń jáne jetekshi ulttyq ǵylymı jáne bilim berý uıymdarynyń birlesken kúsh-jigerimen júzege asyryldy.

2025 jyly Qostanaı oblysynda joıylyp bara jatqan qulandar toby tabıǵatqa jiberildi. Janýarlardyń qozǵalysyn baqylaý úshin olardyń keıbirine GPS moıyntirekter jáne kún energııasymen jumys isteıtin qulaq japsyrmalary qoıyldy. Monıtorıng derekteri keıbir janýarlardyń Altyn Dala qoryǵynyń jańa aýmaqtaryna bettep, kúnine 26 shaqyrymǵa deıin órgenin kórsetti.