Jańa kodeks boıynsha kásipkerler salyqty qalaı tóleıdi

ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstannyń barlyq derlik aımaǵynda máslıhattar shaǵyn jáne orta bıznes úshin salyq mólsherlemesin tómendetti. Bul quqyqty eldegi aýdandar men qalalardyń 82% paıdalanǵan. Biraq naqty qaı salyq týraly sóz bolyp otyr jáne mólsherlemeniń azaıýy kásipkerlerge qandaı múmkindik beredi — Kazinform agenttigi anyqtap kórdi.

2026 jylǵy 1 qańtardan bastap Qazaqstanda jańa Salyq kodeksi kúshine enedi. Onda arnaıy salyq rejımderi (ASR) júıesi jańartylyp, mıllıondaǵan ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattar, kásipkerler men fermerler úshin barynsha jeńil ári túsinikti bola túsken. 
Buryn mundaı rejımder jeteý bolsa, endi olardyń sany úshke qysqarady. Eń bastysy — óńirlerge salyq mólsherlemesin óz betinshe retteý quqyǵy berildi. Dál osy sebepti eldiń basym bóligi tómendetilgen salyq salý júıesine kóshti. Sarapshylardyń pikirinshe, bul sońǵy jyldardaǵy shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa baǵyttalǵan eń aýqymdy qadamdardyń biri.

«Júıe tym kúrdeli boldy, bıznes ony túsinbedi»: Arnaıy salyq rejımi nege qysqartyldy

Burynǵy salyq rejımderi júıesi kópten beri synǵa ushyrap keldi. Patent, mobıldi arnaıy salyq rejımi, bólshek salyq, «ońaılatylǵan» rejım, fermerlerge arnalǵan erekshe rejımder

— árqaısysynyń óz erejeleri, eseptiligi men jeke lımıtteri boldy.

Ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar qaı rejımdi tańdaý keregin túsinbedi, kásipkerler shatasty, al salyq organdary erejelerdi qaıta-qaıta túsindirýge májbúr boldy. Jańa kodeksti ázirleýshiler dál osy máseleni sheshýdi kózdedi.

— Jyldar boıy júıe birin-biri qaıtalaıtyn rejımdermen «tolyp ketti». Kásipkerlerge baǵdar alý qıyn boldy. Jańa kodeks arnaıy salyq rejımderi sanyn úshke deıin qysqartty. Endi árqaısysynyń logıkasy túsinikti: ózin-ózi jumyspen qamtyǵandarǵa — bir rejım, shaǵyn bızneske — ekinshi, fermerlerge — úshinshi, — dep túsindirdi ShQO Memlekettik kirister departamenti.

Bul reforma túsinispeýshilikterdi joıyp, ákimshilik júktemeni azaıtýy qajet. Endi kásipker qaı sanatqa jatatynyn, qandaı salyq tóleıtinin jáne qalaı esep beretinin naqty biledi.

Ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar salyqty qalaı tóleıdi?

Eń aýqymdy ózgerister ózin-ózi jumyspen qamtyǵandarǵa — sheber, repetıtor, qolónershi, júrgizýshi, kondıter, fotograf sekildi jeke eńbek etetin azamattarǵa qatysty boldy. 2026 jyly olar úshin patent pen mobıldi qosymshany biriktiretin biryńǵaı rejım engizildi.

Negizgi ózgeris — jeke tabys salyǵy 0% mólsherinde belgilenýi. Alǵash ret ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar bul salyqtan tolyq bosatylady. Olar tek 4% mólsherindegi áleýmettik aýdarymdardy tóleıdi, al eseptilik múlde talap etilmeıdi.

Oǵan qosa, salyqty mobıldi qosymsha arqyly tóleýge bolady, salyq organyna barýdyń qajeti joq.

— Ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar úshin bul óte úlken artyqshylyq. Kópshiligi salyqtar men qaǵazbastylyqqa baılanysty jeke kásipker retinde tirkelýden qorqatyn. Qazir esh kedergi joq: mólsherleme — 0%, eseptilik joq, bári mobıldi qosymsha arqyly júrgiziledi. Bul sheshim mıllıondaǵan adamdy kóleńkeli sektordan shyǵarýǵa baǵyttalǵan, — deıdi ShQO Memlekettik kirister departamenti basshysynyń mindetin atqarýshy orynbasary Ashat Jebetaev. 

Sharttary da qarapaıym: jaldamaly jumysshylar joq, aılyq tabys — 300 AEK-ke deıin, al qyzmet túri resmı tizimge kirýi tıis.

Fermerlerge jeńildetilgen rejım saqtalady

Sharýa qojalyqtary úshin salyq reformasy túbegeıli ózgeris ákelgen joq jáne bul prıntsıpti túrde qabyldanǵan sheshim boldy. Memleket aýyl sharýashylyǵy ekonomıkanyń eń osal, biraq strategııalyq mańyzy bar salalarynyń biri ekenin eskerip, ondaǵy 0,5% mólsherindegi arnaıy salyq rejımin saqtap qaldy.

Bul rejım óz agrarlyq ónimin óndirý men qaıta óńdeýge qoldanylady jáne burynǵydaı fermerlerdi jer salyǵynan, múlik salyǵynan, kólik salyǵynan jáne qojalyq qyzmeti boıynsha áleýmettik salyqtan bosatady.

Negizinen, bul sharýalar úshin barynsha qolaıly sharttardy — eseptilikti kúrdelendirmeı jáne fıskaldyq júktemeni arttyrmaı saqtap qalý degen sóz. Sarapshylar reformanyń maqsaty fermerlerdi jalpy salyq tásiline «ıkemdeý» emes, kerisinshe olarǵa turaqtylyq múmkindigin berý ekenin aıtýda. 

— Aýyl sharýashylyǵy óndirýshileri úshin mólsherlemeniń tómen bolýy emes, onyń ózgermeı, túsinikti bolýy mańyzdy. 0,5% mólsherleme fermerlerge jumysyn aldaǵy jyldarǵa josparlaýǵa, tehnıkaǵa, tuqymǵa ınvestıtsııa salýǵa, sharýashylyqtaryn keńeıtýge múmkindik beredi. El boıynsha júzdegen myń fermer úshin bul damý men Qazaqstannyń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý múmkindigi, — deıdi ShQO Memlekettik kirister departamentiniń túsindirý jumystary basqarmasynyń basshysy Gúlmıra Sabralımova.

Jeńildetilgen rejımniń saqtalýy klımattyq syn-qaterler, janar-jaǵarmaı men logıstıka baǵasynyń ósýi kezinde erekshe mańyzdy. Mamandardyń pikirinshe, basqa salalarǵa qaraǵanda agrobıznes aýa raıy men jyl maýsymyna tikeleı táýeldi, sondyqtan salyq jaǵynan qaýipsizdikti qajet etedi.

Osylaısha, jańa Salyq kodeksi aýyl sharýashylyǵy salasynda eksperımentterge emes, turaqtylyqqa basymdyq beredi. Mundaı túbegeıli ózgeristerdiń bolmaýy — memlekettiń sanaly sheshimi bolǵan sırek jaǵdaılardyń biri.

Ońaılatylǵan deklaratsııa — shaǵyn jáne orta kásiptiń basty rejımi

Kásipkerlerdiń basym bóligi dál osy ońaılatylǵan rejımde jumys isteıdi. Ol jyldyq tabysy 2,5 mlrd teńgege deıingi shaǵyn bızneske arnalǵan jáne salyqty jylyna eki ret tóleýge múmkindik beredi. Endi burynǵy «ońaılatylǵan» rejım men «bólshek salyq» biriktirilip, ońaılatylǵan deklaratsııa negizindegi arnaıy salyq rejımine aınaldy. 

Eń basty jańalyq — mólsherleme endi tutas el boıynsha birdeı bolmaıdy. Máslıhattarǵa ony óz betinshe retteý quqyǵy berildi. Zań boıynsha mólsherleme — 4%, alaıda ár óńir ony 2%-ǵa deıin tómendete alady. Dál osy sheshim el kóleminde ózgerister tolqynyn bastady.

Amanat partııasy janyndaǵy Kásipkerlikti qoldaý jónindegi úılestirý keńesiniń málimetinshe, eldegi máslıhattardyń 82%-y arnaıy salyq rejımi mólsherlemesin tómendetý quqyǵyn paıdalandy. Onyń ústine birde-bir óńir mólsherlemeni kótergen joq.

— Biz shaǵyn bıznes úshin 4% ornyna 2% aıyrmashylyǵy orasan ekenin túsinemiz. Bul — adamnyń jumysyn jalǵastyra ma, álde kásibin jaba ma, sony sheshetin aınalym qarajaty. Sondyqtan biz biraýyzdan mólsherlemeni 2%-ǵa deıin tómendetýdi qoldadyq, — deıdi Óskemen qalalyq máslıhatynyń depýtaty Andreı Lıverınov.

Depýtattyń pikirinshe, mólsherlemeniń tómendeýi bıýdjet kiristerin azaıtpaıdy, kerisinshe salyq bazasyn keńeıtedi — kóleńkede júrgen kásipkerler kóbirek zańdy aınalymǵa shyǵady. Ekonomıster de muny rastaıdy: mólsherleme tómen bolǵan saıyn bıznes resmı jumys isteýge yntaly bolyp, aınalym ósedi, sonyń nátıjesinde salyq túsimderi de artady.

Jańa kodeksten bıznes ne utady

Jańa Salyq kodeksi kásipkerlerge birden birneshe mańyzdy artyqshylyq beredi. Salyq júktemesi azaıady, aınalym qarajaty kóbeıedi, eseptilik jeńildeıdi, al qate jiberý men aıyppul qaýpi tómendeıdi.

Munyń bári bıznesti kóleńkeden shyǵýǵa, zańdy túrde jumys isteýge jáne damýyn aılarǵa emes, jyldarǵa josparlaýǵa yntalandyrady. Memleket jańa salyq arhıtektýrasynyń basty nátıjesin osylaı boljap otyr.

— Shaǵyn jáne orta bıznes úshin bul sońǵy jyldardaǵy eń mańyzdy reformalyq paketterdiń biri. Eń bastysy — óńirler naqty túrde mólsherlemege yqpal etý quralyn aldy. Biz onyń nátıjesin qazirdiń ózinde kórip otyrmyz: bıznes salyqtan qorqýdy qoıa bastady, — dep túıindedi oblystyq máslıhattyń hatshysy Denıs Rypakov.

Sonymen birge, myna jaıtty da eskergen jón: burynǵy rejımder joıylady, demek árbir kásipker ózine qaı rejım sáıkes keletinin aldyn ala anyqtaýy qajet. Ol úshin 2026 jylǵy 1 naýryzǵa deıin tıisti habarlama tapsyrýy kerek.

Muny jasamaǵandardyń barlyǵy avtomatty túrde esepten shyǵarylady nemese jalpyǵa birdeı belgilengen salyq salý tártibin qoldanýshy dep tanylady.

Buǵan deıin 2026 jyldyń 1 qańtarynda kúshine engen jańa Salyq kodeksiniń negizgi ózgeristerin túsindirgen edik.