Vashıngtondaǵy Izraıl-Lıvan kezdesýi neni ańǵartady
ASTANA. KAZINFORM – Izraıl men Lıvan 30 jyldyq úzilisten keıin Vashıngtonda tikeleı dıalog alańyna shyqty. AQSh Memlekettik departamentinde ótken basqosýda qandaı máseleler kóterildi jáne bul qadam aldaǵy saıası úderisterge qalaı yqpal etýi múmkin? Saýaldardyń jaýabyn Kazinform agenttiginiń Taıaý Shyǵystaǵy menshikti tilshisi tarqatty.
15 sáýir kúni Vashıngtondaǵy AQSh Memlekettik departamentinde buǵan deıin elestetýge qıyn bolǵan kezdesý ótti. Izraıl men Lıvan elshileri AQSh memlekettik hatshysy Marko Rýbıonyń jeke qatysýymen bir ústel basynda shamamen eki saǵat boıy kelissóz júrgizdi. Qos taraptyń sońǵy ret tikeleı kezdeskenine 1993 jyldan beri 30 jyldan astam ýaqyt ótken edi.
Sondyqtan Vashıngton bul basqosýdy tarıhı sát retinde baǵalady. Degenmen, Taıaý Shyǵysta mundaı sımvoldyq qadamdar naqty jaǵdaımen úılese bermeıdi. Bul qaıshylyq dál sol kúngi oqıǵalar arqyly aıqyn kórindi. Sebebi dıplomatııalyq dıalog qatar júrip jatqan sátte «Hezbolla» Izraıldiń soltústigin atqylady, Galıleıa aımaǵynda áýe dabyldary qosyldy. Al Lıvannyń ońtústiginde Izraıldiń áýe soqqylary jalǵasyp jatty.
30 jyldan keıingi alǵashqy dıalog
Úsh taraptyń qorytyndy birlesken málimdemesinde kezdesý «nátıjeli pikir almasý» dep sıpattaldy. Dıplomatııalyq tilge tereń úńilmeıtin oqyrman úshin bul sózder ázirge naqty beıbit kelissóz bastaldy degendi de, túpkilikti kelisim bar degendi de bildirmeıdi.
Qujat mazmunyna sáıkes, Izraıl men Lıvan aldaǵy kelissózderdiń ýaqyty men orny áli anyqtalmaǵanymen, mundaı formatqa qatysýǵa daıyn ekenderin rastady.
Degenmen bul qadam óte saq jaǵdaıda ótti. Sebebi Izraıl men Lıvan ondaǵan jyl boıy resmı túrde soǵys jaǵdaıynda ómir súrip keledi. Olardyń arasynda dıplomatııalyq qatynas ta, turaqty tikeleı baılanys arnalary da joq. Tipti Vashıngtondaǵy kezdesýde de elshiler kópshilik aldynda qol alysqan joq. Alaıda bul dıstantsııany amerıkalyq tarap aldyn ala eskergen edi.
Soǵan qaramastan, ár taraptyń ustanymy anyq kórindi. Izraıl elshisi Iehıel Leıter kelissózder «múmkindiginshe jaqsy ótti» dep baǵalap, olardyń jaqyn ýaqytta jalǵasatynyna úmit bildirdi. Al lıvandyq delegatsııa ókili Nada Hamade Moavad óz kezeginde Beırýttyń basty talabyn – atysty toqtatý men qonys aýdarǵan turǵyndardy úılerine qaıtarý máselesin qaıta rastaýmen shekteldi.
#Lebanonnews: #Lebanon's ambassador to the #UnitedStates, Nada Hamadeh Moawad, said a preliminary meeting held in Washington was "constructive," adding that details regarding the date and location of the next round of talks will be announced.https://t.co/j1e8EAsbdn
— LBCI Lebanon English (@LBCI_News_EN) April 14, 2026
Sarapshylardyń pikirinshe, naqty kelisimder bolmasa da, kezdesý mańyzdy sıgnal boldy. Óıtkeni Izraıl buǵan deıin Lıvanmen tikeleı dıalogtan bas tartyp kelgen. Sondyqtan kelissóz ústeline otyrýdyń ózi bolashaq úderistiń bastalýyna jol ashatyn qadam retinde baǵalanady.
🚨 JUST IN: The greatest Sec. of State Marco Rubio just WALKED OUT and made history, holding the first direct Israel-Lebanon peace talks in DECADES
— Eric Daugherty (@EricLDaugh) April 14, 2026
Marco is making history, brokering the meeting directly in Washington DC 🔥
WE LOVE MARCO! 🇺🇸 pic.twitter.com/AD7M5yHhAY
Kezdesýge ne túrtki boldy?
Kezdesýdiń dál 2026 jyldyń sáýirinde ótýin bir ǵana sebeppen túsindirý qıyn. Birneshe faktor bir ýaqytta toǵysyp, saıasattanýshylar men dıplomattar «múmkindikter terezesi» dep ataıtyn erekshe sátti qalyptastyrdy.
Eń aldymen, basty alǵysharttardyń biri – «Hezbollanyń» álsireýi. 2023 jyly Gaza sektoryndaǵy soǵystan keıin bastalǵan, eki jyldan astam ýaqytqa sozylǵan Izraıl soqqylary uıymnyń basshylyǵyna, áskerı ınfraqurylymyna jáne jalpy áleýetine aıtarlyqtaı soqqy berdi. Osy kezeńde onyń negizgi tiregi sanalatyn Iran da álsiredi. Onyń ústine aqpanda Tegeranǵa jasalǵan amerıkalyq-ızraıldik soqqy saldarynan joǵarǵy kóshbasshy Álı Hameneıdiń qaza tabýy eldiń saıası júıesine aýyr áser etti.
Sonymen qatar dıplomatııalyq ahýal da ózgerdi. Ótken aptada Islamabadta jasalǵan amerıkalyq-ırandyq bitim bir jaǵynan jańa múmkindik ashsa, ekinshi jaǵynan taraptarǵa qysym túsirdi. Tegeran bul kelisimge Lıvandy da qosýǵa tyrysyp, ony kez kelgen mámileniń negizgi sharty retinde usyndy. Alaıda Vashıngton men Tel-Avıv ustanymdy qabyldamaı, Lıvan máselesin jeke formatta qarastyrýdy jón kórdi.
Nátıjesinde jaǵdaı kúrdelenip, ortaq kelisimge kelý múmkin bolmaı qaldy. Izraıl Lıvanǵa soqqylaryn jalǵastyrdy, al osy ahýalda Bınıamın Netanıahý Beırýtpen tikeleı kelissózderge barýǵa kelisti. Osylaısha Lıvan máselesi amerıkalyq-ırandyq konteksten bólinip, jeke ekijaqty arnaǵa ótti.
Lıvan ishindegi saıası ózgerister de bul protsesti jyldamdatty. Prezıdent Djozef Aýn basqaratyn jańa úkimet «Hezbolla» Izraılge qarsy atysty qaıta bastap, eldi jańa qaqtyǵysqa tartqannan keıin bul toptan birtindep alshaqtaı bastady.
As international pressure mounts for Lebanon’s government to disarm Hezbollah, a recent Gallup survey shows a majority of Lebanese (79%) show support for allowing only the state’s military to have weapons. pic.twitter.com/V62usqMKQl
— Gallup (@Gallup) December 6, 2025
Qoǵamdyq pikir de birkelki emes. Ótken jylǵy Gallup saýalnamasy lıvandyqtardyń 79 paıyzy qarý tek memlekettik armııanyń qolynda bolýy tıis dep sanaıtynyn kórsetse, Lıvandyq zertteýler ortalyǵynyń dereginshe, 58 paıyzy ulttyq qorǵanys strategııasy qabyldanbaı turyp «Hezbollany» qarýsyzdandyrýǵa qarsy shyqqan.
Buǵan qosa ótken aıda Lıvan bıliginiń Iran elshisin elden shyǵarýy da jaǵdaıdy ýshyqtyrdy. Elshi elden ketýden bas tartqanymen, oqıǵa Iran yqpalynyń Lıvanda qanshalyqty tereń ekenin kórsetti.
Al Izraıldiń alǵash ret parlament spıkeri Nabıh Berrı jetekshilik etetin «Amal» shııt qozǵalysyna soqqy jasaýy mańyzdy oqıǵa boldy. «Hezbollanyń» uzaq jylǵy odaqtasy sanalatyn kúsh Lıvan saıasatynda tepe-teńdik ustap kelgen edi. Sondyqtan soqqy Izraıldiń endi tek «Hezbollany» emes, onyń saıası tirek júıesin de nysanaǵa alyp otyrǵanyn ańǵartty.
The #AmalMovement joins #Hezbollah in its rejection of any direct contact with "Israel" as the Lebanese government takes #Lebanon on a very regrettable turn in its history. https://t.co/RckEBlgwHQ
— Al Mayadeen English (@MayadeenEnglish) April 14, 2026
«Hezbolla» fenomeni: áskerı qurylymnan saıası júıege deıin
Kelissózderdiń kúrdeliligin túsiný úshin aldymen «Hezbollanyń» taktıkasy men tabıǵatyna nazar aýdarý qajet. Bul uıymdy birjaqty sıpattaý qıyn. Batys medıasy ony kóbine terrorıstik qurylym retinde kórsetse, Iran men arab aqparat quraldary ony qarsylasý qozǵalysy retinde baǵalaıdy. Al shyn máninde, saıası anyqtamalardan tys onyń qurylymy áldeqaıda kúrdeli.
Uıym 1982 jyly Izraıldiń Lıvanǵa basyp kirýi kezinde Irannyń tikeleı qoldaýymen paıda boldy. Bastapqyda okkýpatsııaǵa qarsy qarýly qarsylyq retinde qurylǵan «Hezbolla» ýaqyt óte kele tek áskerı kúsh emes, parlamentte ókildigi bar saıası partııaǵa jáne keń áleýmettik ınfraqurylymy bar uıymǵa aınaldy.
Ásirese Lıvannyń shııtter tyǵyz qonystanǵan aımaqtarynda, memleket ınstıtýttary álsiz bolǵan kezeńderde «Hezbolla» aýrýhanalar, mektepter jáne túrli áleýmettik nysandar salyp, yqpalyn kúsheıtti. Sonyń nátıjesinde shııt qoǵamynyń edáýir bóligi úshin ol qaýip emes, kerisinshe qorǵan retinde qabyldanady.
Osy sebepti «Hezbollany» qarýsyzdandyrý Lıvan armııasy úshin el ishindegi bir qaýymǵa qarsy shyǵýmen teń bolar edi. Beırýttaǵy Karnegı ortalyǵynyń aǵa redaktory Maıkl ıAngtyń pikirinshe, bul ońaı júzege asatyn qadam emes.
– Lıvan armııasy árbir shııttiń úıine kirip, qarýdy tartyp ala almaıdy. Qarý-jaraq shoǵyrlanǵan aýdandardy tolyq «tazalaý» da múmkin emes. Mundaı áreket azamattyq soǵysqa ulasý qaýpin týdyrady, – deıdi ol.
Buǵan qosa máseleniń taǵy bir mańyzdy qyry bar. Ol – óńirlik qurylym. «Hezbolla» Iran qoldaıtyn «qarsylyq tusynyń» bir bóligi sanalady. Bul júıege Gaza sektoryndaǵy HAMAS, Iraktaǵy qarýly jasaqtar jáne Iemendegi hýsıtter kiredi. Sońǵy jyldary toptardyń barlyǵy eleýli soqqy alǵanymen, eshqaısysy tolyq joıylǵan joq.
Zertteýshilerdiń pikirinshe, qarýly kúres «Hezbollanyń» jaı ǵana quraly emes, onyń ómir súrýiniń negizgi máni bolyp sanalady. Sondyqtan ony qarýsyzdandyrý týraly másele tek áskerı nemese saıası suraq emes, túptep kelgende uıymnyń bolashaqta saqtalyp qalý-qalmaýyna qatysty túıin bolyp qala beredi.
Bitimnen keıingi soǵys
Qazirgi kelissózder buǵan deıin sátsiz aıaqtalǵan úderistiń kóleńkesinde ótip jatyr. Sondyqtan olardyń naqty perspektıvasyn baǵalaý úshin ótken tájirıbeni eskerý de mańyzdy.
Atap aıtqanda, 2024 jyldyń qarashasynda Baıden ákimshiliginiń deldaldyǵymen jasalǵan atysty toqtatý týraly kelisim sol kezde alǵa jasalǵan eleýli qadam retinde qabyldanǵan edi. Ol «Hezbollanyń» Lıvannyń ońtústiginen shyǵýyn, uıymdy qarýsyzdandyrýdy jáne Lıvan armııasynyń shekara boıyna ornalasýyn kózdegen. Alaıda ýaqyt óte kele onyń is júzinde jumys istemeıtini belgili boldy.
Oǵan birneshe sebep áser etti. Bir jaǵynan, qarjy tapshylyǵy men saıası shekteýlerge baılanysty Lıvan armııasy «Hezbollamen» ashyq qaqtyǵysqa barýǵa táýekel etpedi. Ekinshi jaǵynan, Izraıl tarapynyń baǵalaýynsha, qarýdy tárkileýge baǵyttalǵan qatań sharalardyń ornyna «konsensýsqa negizdelgen tásil» qoldanylyp, birqatar aýmaqtarda tekserý júrgizilmeı qalǵan.
Sonyń saldarynan «Hezbollanyń» Izraıl shekarasyna jaqyn aýmaqtardaǵy jasyryn pozıtsııalary saqtalyp qaldy. Al parallel túrde Izraıl Lıvan aýmaǵyna kún saıyn áýe soqqylaryn jalǵastyrdy. BUU-nyń Lıvandaǵy ýaqytsha kúshteriniń dereginshe, atysty toqtatý kezeńinde Izraıl tarapynan 10 myńnan astam buzýshylyq tirkelgen.
Al «Hezbolla» óz kúshterin Lıvannyń ońtústiginen tolyq shyǵarǵan joq. Osylaısha kelisim qaǵaz júzinde bolǵanymen, naqty iske aspady. Onda naqty merzimder de, oryndalýyn baqylaýdyń tıimdi tetigi de qarastyrylmaǵan edi.
Nátıjesinde jaǵdaı qaıtadan shıelenisti. Bıylǵy jyldyń aqpanynda Hameneıdiń qaza tabýynan keıin «Hezbolla» atysty qaıta bastady, al Izraıl Lıvanda keń aýqymdy shabýyl operatsııasyn júrgizdi. Osylaısha bitim tujyrymdamasy tolyq kúıredi. Alaıda bul joly qaıshylyqtar burynǵydan tereń sıpat alyp otyr, shyǵyn kólemi de shash etekten.
Taraptardyń ustanymy qandaı?
Kezdesý qorytyndysy boıynsha birlesken málimdeme qabyldanǵanymen, birizdi tujyrymdarynyń astarynda taraptardyń túrli ustanymdary jatyr.
Lıvan úshin basty basymdyq – atysty toqtatý. Sebebi munda 2 myńnan astam adam qaza taýyp, 1 mıllıonnan astam turǵyn qonys aýdarýǵa májbúr bolǵan. Eldiń ońtústigindegi sońǵy jumys istep turǵan aýrýhana kelissóz ótken kúni zaqymdanǵan. Osy jaǵdaıda Lıvan tarapy «Hezbollany» qarýsyzdandyrýdy uzaq merzimdi maqsat retinde qarastyrǵanymen, eń aldymen soǵys qımyldary toqtatylýy tıis degen talapty alǵa tartady.
– 2024 jylǵy qarashadaǵy soǵys qımyldaryn toqtatý týraly kelisimdi tolyq oryndaýdyń shuǵyl qajettigin taǵy da atap óttim, – dedi Lıvan elshisi Hamade Moavad kezdesýden keıin.
Al Izraıl kerisinshe ustanymda bolyp, kelissózderge atysty toqtatýǵa aldyn ala kelisý jónindegi nusqaýsyz kelgen. Izraıl elshisi Leıter uzaq merzimdi strategııaǵa, naqty shekaralardy aıqyndaýǵa jáne memleketke jat barlyq qarýly qurylymdardy qarýsyzdandyrýǵa basymdyq beretinin aıtty.
Sonymen qatar ol bolashaq nátıjeni 2020 jyly Izraıl birneshe arab elderimen jasaǵan Avraam kelisimderimen salystyryp, aımaqtyq dıplomatııanyń keńirek modelin meńzedi.
AQSh óz kezeginde bul úderisti tek ekijaqty qaqtyǵys deńgeıinde emes, odan da keń strategııalyq kontekstte qarastyrady.
– AQSh kez kelgen atysty toqtatý týraly kelisim eki úkimet arasynda, AQSh-tyń deldaldyǵymen jasalýy tıis ekenin rastady, – delingen birlesken málimdemede.
Axios dereginshe, bul tujyrym Irannyń yqpaly arqyly jasalatyn kez kelgen bitimge jol berilmeýi tıis degen saıası sıgnal retinde baǵalanǵan.
Kelissózdegi kóleńkeli yqpal
Vashıngtondaǵy kelissózge Iran tikeleı qatyspasa da, qaqtyǵysta onyń yqpaly áli de saqtalyp otqanyn aıtý kerek. Tegeran Lıvan máselesin Islamabadta jasalǵan amerıkalyq-ırandyq bitim aıasynda qarastyrýǵa tyrysty. Onyń naqty sebebi bar. Iran tarapynyń pikirinshe, «Hezbollany» AQSh-pen jasalǵan kelisimge engizý Izraıldiń Lıvandaǵy áskerı áreketterin jalǵastyrýyna quqyqtyq negizdi álsiretedi.
Alaıda Vashıngton men Tel-Avıv ony qabyldamady. Olar Lıvan máselesi bólek qarastyrylyp, tek ekijaqty formatta sheshilýi tıistigin naqty jetkizdi. Osylaısha Irannyń bul baǵyttaǵy dıplomatııalyq talpynysy shekteldi.
Nátıjesinde Iran AQSh Memlekettik departamenti ókiliniń sózimen aıtqanda, «Lıvannyń qorǵaýshysy» retinde áreket etý múmkindiginen aıyryldy. Degenmen bul Iran yqpalynyń tolyq joıylǵanyn bildirmeıdi. «Hezbolla» áli de Tegeran tarapynan qarjylandyrylyp, saıası jáne áskerı turǵyda baǵyttalyp otyr.
Beırýttaǵy Iran elshisi resmı túrde elden shyǵarylǵanymen, ol Lıvannan ketýden bas tartty. Al «Hezbollanyń» ustanymy bul protseste aıqyn kúıinde qaldy.
– Biz olardyń keliskenine baǵynbaımyz, – dedi «Hezbollanyń» saıası keńesiniń múshesi Vafık Safa kezdesýdiń qarsańynda.
Osy ustanymǵa saı top kelissózderden alshaq qalyp qana qoımaı, parallel túrde Izraıl aýmaǵyna raketalyq soqqylaryn jalǵastyrdy. Kezdesý ótken kúni keminde 24 shabýylǵa jaýapkershilik alǵany da aıtyldy. Bul «Hezbollanyń» óz qatysýynsyz jasalǵan kez kelgen kelisimdi zańdy dep moıyndamaıtynyn jáne protsestiń barysyna syrttaı qysym arqyly da áser etip otyrǵanyn kórsetedi.
Alda ne bolady?
Qorytyndylaı aıtqanda, Vashıngtondaǵy kezdesý ázirge negizgi máselelerdiń eshqaısysyn sheshken joq. Izraıl atysty toqtatýǵa kelispedi, Lıvan «Hezbollany» qarýsyzdandyrý boıynsha naqty jospar usyna almady. Al «Hezbollanyń» ózi bolsa, mundaı kelissózderge baǵynbaıtynyn ashyq bildirdi.
Soǵan qaramastan, kezdesýdi tolyqtaı nátıjesiz dep baǵalaý durys emes. Óıtkeni halyqaralyq tájirıbede dál osyndaı alǵashqy, aldyn ala baılanystar keıinirek aýqymdy kelissózderge jol ashqan jaǵdaılar az emes.
Endigi úderistiń baǵyty taraptardyń ymyraǵa kelýge qanshalyqty daıyn bolatynyna baılanysty.
Eske salaıyq, buǵan deıin Ispanııa premer-mınıstri Taıaý Shyǵystaǵy qaqtyǵysty toqtatý qajettigin aıtty.