Qytaı ekonomıkasyn JI arqyly qalaı damytyp jatyr
ASTANA. KAZINFORM - Elimizde 2026 jyl Tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly dep jarııalanǵan bolatyn. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev úsh jyl ishinde eldi tolyqtaı tsıfrlyq memleketke aınaldyrý mindetin qoıdy. Bul strategııany júzege asyrýda álemdik kóshbasshylardyń, ásirese Qytaıdyń tájirıbesin zertteý asa mańyzdy. Óıtkeni, Aspan asty eli dúnıedegi eń qýatty jasandy ıntellekt ekojúıeleriniń birin quryp jatyr. Bul jóninde Kazinform agenttiginiń tilshisi zerttep kórdi.
Ekojúıe statıstıkasy
2026 jyldyń basynda Qytaı JI-jobalardy tek jasaýmen ǵana shektelmeı, olardy tájirıbe júzinde jappaı qoldanýǵa oıysty. Ásirese, JI-sheshimderdi óndiris, densaýlyq saqtaý, qarjy, tsıfrlyq qyzmetter baǵyttaryna engizý arqyly ony paıdalaný aıasyn keńeıtti.
Ótken jyl qorytyndysy boıynsha, atalǵan salanyń jalpy kólemi 170 mıllıard dollarǵa jetti. Qazir Qytaıda 6000-nan astam JI kompanııasy bar. Ol álemdik naryqtyń 15%-y. 300-den astamy iri kompanııa sanalady jáne osy saladaǵy jalpy tabystyń 70%-yn túsiredi.
Stenford ýnıversıtetiniń DigiChina zertteýine sáıkes, Qytaıda ashyq bastapqy kodqa ıe tıimdi modelderdi ázirleıtin onnan astam kompanııa bar. Bulardyń arasynda Qwen, Moonshot AI, MiniMax, Z.ai jáne t.b. bar. Olar qazirdiń ózinde Aspan asty eli azamattarynyń kúndelikti ómirine enip, berik ornyǵyp úlgergen.
Onymen qosa, Qytaı ashyq bastapqy kodqa ıe modelderdi júkteý kórsetkishi boıynsha alǵash ret AQSh-ty basyp ozdy (alǵashqysynda 17,1% bolsa, ekinshisinde 15,8%). Sonymen qatar, Aspan asty eli zııatkerlik menshik salasynda da kósh bastap keledi, ıaǵnı álemde JI baǵytyndaǵy patenttik ótinimderdiń 60% Qytaıǵa tıesili.
JI tehnologııalary Qytaı ekonomıkasynyń uzaqmerzimdi damý strategııasynda basty faktorlardyń biri retinde qarastyrylady. PwC boljamyna sáıkes, JI tehnologııalaryn engizý eldiń JІÓ-sin 2030 jylǵa qaraı 7 trıllıon dollarǵa ósiredi. Salystyrý úshin aıta ketelik, QHR-dyń JІÓ-si 2025 jyly 20,13 trıllıon dollarǵa jetken.
JI-diń tehnologııalyq damýǵa yqpaly
2025 jyldyń tamyzynda qabyldanǵan Qytaıdyń «JI plıýs» ulttyq strategııasy aldaǵy ondaǵan jylda tehnologııalyq damýdyń baǵytyn aıqyndady. Osy strategııa aıasynda JI ǵylym negizderi, óndiris, memlekettik basqarý júıesi jáne áleýmettik salaǵa tereń engizilmek.
Al bıyl qańtar aıynda Beıjiń «JI + óndiris» atty jańartylǵan jol kartasyn tanystyrdy. Bılik aldaǵy eki jylǵa naqty KPI qurdy. Oǵan saı elde keminde úsh álemdik deńgeıdegi eń úzdik brend, bes iri JI-model, 100 mamandandyrylǵan datasetten (aqparattyq jıyntyq) quralǵan baza, sondaı-aq keminde 500 JI qoldanylatyn óndiristik stsenarıı jasalý kerek.
Sonymen birge, basty maqsattardyń biri – densaýlyq saqtaý salasyndaǵy tsıfrlyq transformatsııa. 2027 jylǵa qaraı 100-den astam mamandandyrylǵan JI stsenarıılerdi engizý josparlanyp otyr. CITIC Securities-tiń jazýynsha, bul sala kommertsıalızatsııa qataryna kiredi. Dári jasaý, medıtsınalyq dıagnostıka jáne kólemdi derekterdi taldaý tabysty arttyrmaq. Bıyldyń ózinde medıtsınalyq JI naryǵy aıtarlyqtaı keńeıedi dep boljanyp otyr.
Robototehnıka da qarqyndy órkendep keledi. Búginde Qytaıda adamǵa uqsaıtyn robot shyǵaratyn 140-tan astam kompanııa jumys isteıdi. Olar 330-dan astam model usynyp otyr. Sarapshylardyń joramalynsha, bıyl adam pishindi robottardy jappaı óndirý bastalady. Bıliktiń josparyna saı, 2027 jyly eldegi aqyldy termınaldar men JI-agentterdiń taralý deńgeıi 70%-dan asýy tıis.
Etıkalyq normalar jáne eńbek naryǵy
Bıyl Qytaıdaǵy JI-di retteý júıesi jańa kezeńge kóterilip keledi. 25 qańtarda QHR-dyń ǵalamtor-retteýshisi erejelerdi talqylaýdy aıaqtady. Bul erejeler adam tárizdes JI-júıelerdi baqylaýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan.
Jańa talaptar boıynsha, jeli qoldanýshylaryna jasyryn emotsıonaldyq áser etýge tyıym salynady. Sonymen birge JI-men sóılesýge eki saǵattyq shekteý qoıady. JI-ler ózderiniń bar bolǵany mashına ekenin bildirtýi kerek. Adam ózi sekildi tiri janmen emes, tehnıkamen baılanysyp otyrǵanyn túısinýi tıis. Qart kisilerdiń quqyǵyn qorǵaý da nazardan tys qalmaǵan: bekitilgen kelisimsiz týystardyń daýysyn salýǵa qatań tyıym bar. Bul arqyly tsıfrlyq alaıaqtyqtyń jolyn kesýge bolady.
Qarııalardyń ǵana emes, jasyna qaramastan, jalpy jeli qoldanýshylarynyń qaýipsizdigine mán beriledi. Eger júıe adamnyń sýıtsıd jasaý nıetin anyqtasa, onyń jazǵandaryn áýeli operatorǵa (ıaǵnı, kádimgi tiri adamǵa) joldap, odan ári týystaryna eskertýi tıis. Balalarǵa arnalǵan arnaıy rejım qarastyrylǵan: ata-analar perzentteriniń habarlamalaryn oqyp, baqylap, basqaryp otyra alady. Qaterli taqyryptardy óshirip otyrýǵa múmkindigi bar.
Sonymen qatar eńbek naryǵyn qorǵaýdy kúsheıtip jatyr. QHR Eńbek resýrstary mınıstrliginiń málimdeýinshe, JI qazirdiń ózinde jumyspen qamtý júıesin ózgerte bastaǵan. Sondyqtan Úkimet jańa 5 jyldyq josparyn iske qosty. Bul arqyly avtomatızatsııanyń saldaryn jumsartý jáne mamandyǵy ózektiligin joǵaltqan qyzmetkerlerdi qoldaýdy maqsat etedi.
Qabyldanyp jatqan negizgi sharalardyń biri – frılanserler men jumys kestesi erkin qyzmetkerlerdi áleýmettik saqtandyrý júıesin keńeıtý. Osylaısha, Beıjiń tehnologııalyq ósý men áleýmettik turaqtylyqqa da teńdeı mán berip otyr. Al JI-di órkendeýdiń quraly ǵana emes, qoǵam damýynyń basqarýshy faktory retinde de paıdalanyp keledi.
Mamandar ne deıdi?
Sarapshylardyń boljaýynsha, 2026 jyly Qytaı JI kompanııalarynyń qarqyndy damýy jalǵasady. Buǵan memlekettik qoldaý, qarjylandyrý sharttarynyń jaqsarýy, ártúrli salalarda JI-di qoldanýdyń keńeıýi jáne bilikti mamandardyń kóbeıýi áser etedi.
Nıý-Iork ýnıversıtetiniń adıýnkt-professory Ýınston Manyń pikirinshe, 2026 jyly JI Qytaıdyń ekonomıkalyq kún tártibinde jáne óndiristik modernızatsııa baǵdarlamasynda aldyńǵy orynǵa shyǵady.
– Bıliktiń qoldaýynyń arqasynda jergilikti tehnologııalyq kompanııalarda álemdik kóshbasshy bolýǵa zor múmkindik bar, – deıdi sarapshy.
iiMedia konsaltıngilik kompanııasynyń bas taldaýshysy Chjan I.-diń de kózqarasy osyǵan saıady. Onyń sózinshe, bılik JI-di 2026-2030 jyldarda Qytaı óndirisin transformatsııalaýdyń basty quraly retinde kóredi.
Atlantic Council atty amerıkalyq taldaý ortalyǵynyń sarapshysy Raıan Pannyń boljaýynsha, Qytaı ashyq bastapqy kody bar JI júıesin damytýdy eki ese arttyrady. Onyń oıynsha, bul JI-diń jahandyq ınfraqurylymyna Beıjiń yqpalyn kúsheıtedi.
Al Halyqaralyq valıýta qory basqarýshy dırektorynyń burynǵy orynbasary Chjý Mınniń joramalynsha, Qytaı aldaǵy 18-24 aıda JI salasynda aıtarlyqtaı jetistikterge jetedi.
– Buǵan asa iri óndiristik baza men alyp tutynýshy naryq úles qosady, – deıdi ol.
Qytaı transformatsııasy úlgisi
Bıyl JI Qytaı úshin jaı sala ǵana emes, ulttyq ekonomıkanyń «júıke júıesine» aınaldy. Aspan asty eliniń mysalyna qarap, qazirgi jaǵdaıda álemdik kóshbasshy bolý IT-habtardyń kóptigine ǵana baılanysty emes ekenin uǵynýǵa bolady. Memleket basty strateg rólin ózi ustap otyryp, JI-di óndiriske jáne t.b. mańyzdy sektorlarǵa tereń engizse, damý bolmaq.
Atalǵan eldegi jappaı tsıfrlandyrý baqylaýdy kúsheıtetin «tsıfrlyq gýmanızm» kontseptsııasyna suranys týǵyzdy. Qytaıdyń etıkalyq súzgilerdi jáne eńbek naryǵyn qorǵaý mehanızmderin iske qosýy – baqylaýsyz ketken tehnologııalyq damýdyń qaterin túsinetinine dálel. Demek, áleýmettik kepildik máselesi jáne JI-diń halyq ómirine áseri eskerilýi tıis.
Nátıjesinde, Qytaı ádettegi sanmen, qýatpen jarysý jolyn emes, kúrdeli tepe-teńdikti qalyptastyrýdy tańdady. Onda mashınalardyń tıimdiligi men azamattardyń qaýipsizdigi ózara úılesimde.
Qazaqstan úshin QHR tájirıbesi – mańyzdy baǵyt-baǵdar. Tsıfrlyq transformatsııanyń jemisi, jetistigi tehnologııalardy ımporttaýmen emes, olardy ekonomıkanyń naqty sektorlaryna engize otyryp, memlekettiń basqarýshy rólin saqtaýymen ólshenedi.
Aıta keteıik, buǵan deıin Memleket basshysy JI múmkindigin paıdalanyp, taldaý-saraptaý jumysyn kúsheıtýdi tapsyrǵan edi.
Alpamys Faızolla