QAZAQSTANDYQ BATYRLAR: Іzǵutty Aıtyqov
Ulan tarıhqa baı óńir. Mine, osyndaı ǵajaıyp ólkeniń Tarǵyn kentiniń janyndaǵy Uranhaı ózeniniń boıyndaǵy shaǵyn aýylynda Іzǵutty dúnıege kelgen. Úlkenderdiń aıtýy boıynsha, sol túni qar jaýyp, jer appaq kórpege oranǵandaı bolyp turypty. Dúnıege alǵashqy nemeresi kelip, qýanyshy qoınyna sımaı turǵan Aıtyq aqsaqal tańerteń tura terezeden dalaǵa kóz salsa, aq qarǵa bir ǵana iz túskenin kóredi. «Nemeremniń izi qutty bolsyn, atyn Іzǵutty qoıamyn», - degen sheshimge keledi.
1941 jyly 22-maýsymda nemis basqynshylary elimizge tutqıyldan shabýyl jasap, soǵys ashqany barshaǵa málim. Er azamat top-tobymen elin, jerin qorǵaýǵa maıdanǵa attandy. Іzqutty da ekinshi kýrstan soǵysqa attandy. Eltaı Elǵonnyń «Naımandar», «Jahandyq soǵystyń erleri», «Jeńis jolynda ot keshkender», orys tilindegi «Ot Altaıa do Alakolıa» dep atalatyn eńbekteriniń barlyǵy І.Aıtyqovqa arnalyp, onyń ómirlik joly men erligin «Juldyzyńa sen» povesine biriktirgen. Onda batyrdyń barlaý qyzmetine qalaı kelgendigi jaıly bylaısha baıandalady:
«Komandırlerdiń ishinen orta boıly, ashańdaý seleý shashty aǵa leıtenant shyqty. Ol sapty asyqpaı jaǵalap júrip, ózine jaýyngerlerdiń irikteı bastady. - Qaı jerdensiń? - Shyǵys Qazasqtannanmyn. - Kórshi boldyń ǵoı. Aty-jónin, bilimin, mamandyǵyn surady. - Segiz klass bitirdim. Bir jyl pedýchılışede oqydym. Sosyn kenshi boldym. - Jaqsy. Barlaýshy bolǵyń kele me? Іzǵutty zapastaǵy polkte júrgende maıdanda qaı bólimde, kim bolyp soǵysatyny týraly oılaǵan joq. Sondyqtan ne dep jaýap bererin bilmedi. - Qolymnan kele me? - Keledi. - Onda baraıyn. Mine, osylaı Aıttyqov birinshi vzvodqa jiberildi».
Aıtyqovtyń maıdan joly 1942 jyly jazda Stalıngrad túbinen bastalady. Sózge pysyq, eti tiri jigit kóp ótpeı-aq kóptiń kóńilinen shyqty. Saıası bilimniń moldyǵyn tez ańǵarǵan polk komıssary ony barlaýshylar vzvodynyń komsomol jetekshisi etip taǵaıyndady. Artynsha ol ózin alǵyr barlaýshy retinde de jaqsy tanytty. Stalıngrad túbinde ǵana ol 22 «til» ákelip, 50-den astam fashıstiń kózin joıdy.
Batyr ul sondaı-aq Kalının, Belgorod oblystarynyń jerin azat etisti, Batys Dvına jaǵalaýyna deıin jetti. Jaýyngerlik tapsyrmalardy oıdaǵydaı etip oryndaǵany úshin ol Qyzyl Juldyz, I jáne II dárejeli Dańq ordenderimen, «Stalıngradty qorǵaǵany úshin» medalimen nagradtalady.
1944 jyly maýsymda 51-gvardııalyq atqyshtar dıvızııasynyń bólimderi Batys Dvınaǵa jetti. Plıtovka Derevnıasy úshin bolǵan urysta І.Aıttyqov alǵashqylardyń biri bolyp dushpan shebine basyp kirip, onyń oq shashqan bekinisti oshaǵyn úsh granatymen tas-talqan etti, aýyr mashınasy men zeńbiregin isten shyǵardy. Pershıno derevnıasy men Lovsha temir jol stantsııasyn azat etý kezinde nemisterdiń eki pýlemetin joıyp, qyryqqa tarta dushpan soldaty men ofıtserin jaıratty.
Gvardııashy jaýynger Batys Dvınadan óterde de batyl qımyl kórsetti. Janyna erjúrek bes jigit ertip, Jańbyrsha jaýǵan oq arasymen ózennen ótip, fashısterdiń bekinisin tartyp aldy da, aldymen vzvodtyń, sonan soń dıvızııanyń eki atqyshtar polkiniń ótýine múmkindik jasady. Vzvod jaýyngerlerimen birge otyz segiz fashıstiń kózin joıyp, tórt pýlemetin olja etti. Polotskige de alǵashqylardyń biri bolyp kirdi. Biraq óte batyl operatsııany oryndaý kezinde erlikpen qaza tapty.
Aıtyqovtyń erligi eleýsiz qalmady. Іzǵutty Aıtyqovqa Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi. Lıtva jerindegi batyr jerlengen Zarasaı qalasyndaǵy bir kóshe bizdiń jerlesimizdiń esimimen atalady. Belorýsııadaǵy Polotsk qalasy et kombınatynyń aldynda Іzǵuttynyń eskertkishi tur. Batyrdyń týǵan jeri Ulan aýdanynda Іzǵutty Aıtyqov selosy da bar. Tarǵyn selosyndaǵy orta mektep te osy kisiniń atymen atalady. Orys aqyny Alekseı Sýrkov «Sovet Odaǵynyń Batyry Іzǵutty Aıtyqovqa» degen óleńinde: Sý shaıǵan qumdyq jaǵany, Aıǵyzdan jatty oq tesip. Aıttyqov júzip barady Ózende beıne ot keship. Erliktiń oty janady, Maqsaty odan júz myqty, El úshin tynym alar ma - Qazaqtyń uly Іzǵutty! - dep jyrlaǵan. Sondaı-aq oblystaǵy qalalar men selolarda batyr atyndaǵy kósheler bar. Búkilodaqtyq Lenın komsomolynyń Ortalyq komıteti men KSRO teńiz floty mınıstrliginiń sheshimimen Nıkolaev qalasyndaǵy «Okean» zaýytynda jasalatyn qurǵaq júk tasıtyn iri kemeler serııasyna Uly Otan soǵysynda erekshe kózge túsken Keńes Odaǵynyń Batyr komsomoldarynyń esimi beriletin boldy. 1976 jyly zaýyttan shyqqan tórtinshi keme «Іzǵutty Aıtyqov» atalyp, ol Odessa men Japonııa aralyǵynda júk tasydy.