08:00, 24 Mamyr 2026

Qazaqstan qandas stýdentterge qandaı jeńildik usynady — sheteldegi qazaqtarǵa nusqaýlyq

ASTANA. KAZINFORM — Memleket sheteldegi qandastarǵa mektepten keıin de, joǵary oqýdan keıin de bilim alýǵa arnalǵan jeńildikter usynady. Búgingi materıalda osy týraly nusqaýlyq usynamyz.

qazaq stýdentteri — Kollaj: Kazinform/ JI kómegimen jasalǵan

Shetelde týǵan qazaq jastaryna Qazaqstanda joǵary bilim alý múmkindigin Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi usynady. Al «Otandastar qory» kommertsııalyq emes aktsıonerlik qoǵamy osy jumysty úılestirýge atsalysady.

«Otandastar qorynyń» resmı málimeti boıynsha álemniń 40-qa jýyq elinde keminde 3,5 mln qazaq bar. Onyń 90%-y óz atamekeninde turyp jatqan qandastar. Qordyń vıtse-prezıdenti Álibek Jurqadam beıresmı derekterde sheteldegi qazaqtyń sany 7 mıllıonǵa deıin baratynyn aıtqan edi.

Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń Kazinform saýalyna joldaǵan jaýabynda 2012 jyldan 2025 jylǵa deıin qandastarǵa arnalǵan 4%-dyq kvota aıasynda 12 000-ǵa jýyq qandas kelip bilim alǵany aıtylǵan. Vedomstvodaǵylar qandastarǵa usynylǵan kvota byltyr 80% ǵana ıgerilgenin aıtady. Al «Otandastar qory» KEAQ Kommýnıkatsııa jáne halyqaralyq yntymaqtastyq departamentiniń basqarýshy dırektory Dıdar Bolat 2025-2026 jylǵy oqý jylynda 4%-dyq kvota aıasynda qandastarǵa bólingen granttyń 69,35%-y ıgerildi degen málimet berdi. Onyń sózinshe, jalpy 2019-2025 jyldary 16 571 qandas (daıyndyq bólimderinde 7 982 qazaq, 4%-dyq kvota boıynsha 7 749 qazaq, stıpendııalyq baǵdarlama arqyly 840 qazaq) Qazaqstanda joǵary bilim alǵan.

Dıdar Bolat Reseı, Mońǵolııa, Ózbekstan jáne Qyrǵyz Respýblıkasynda turatyn 12-17 jas aralyǵyndaǵy qandastar arasynda saýalnama júrgizgenderin aıtady. Oǵan qatysqan 100 qandastyń 77%-y «Bolashaqta Qazaqstanda oqyǵyń kele me?» degen saýalǵa «ıá» dep, 20%-y «joq» dep jaýap berse, 3%-y naqty sheshim qabyldamaǵanyn kórsetken. Al «Sheteldegi etnıkalyq qazaq balalaryna arnalǵan memlekettik kvotamen Qazaqstan ýnıversıtetinde tegin oqýǵa bolatynyn bilesiń be?» degen suraqqa respondentterdiń 52%-y beıhabar ekenin, 48%-y ǵana biletinin aıtyp jaýap bergen.

— Bul jaǵdaı aqparattyq-túsindirý jumystarynyń álsizdigin baıqatyp, granttar men kvotalar jónindegi málimetterdi keńinen taratý qajettigin aıǵaqtaıdy, — deıdi «Otandastar qorynyń» ókili.

Sonymen, Qazaqstanda oqýǵa túsýdiń qandaı joldary bar?

Qazaqstanda sheteldegi etnıkalyq qazaqtar úshin joǵary oqý ornyna túsýdiń eki negizgi joly bar.

Birinshi jol — memlekettik kvota arqyly ýnıversıtetke túsý.

Zań boıynsha Qazaqstan azamattyǵy joq qazaq ultynyń ókilderine joǵary bilimge qabyldaý kezinde 4% kvota qarastyrylǵan. Bul múmkindik kolledjder men bakalavrıat baǵdarlamalaryna ǵana qoldanylady.

Ekinshi jol — ýnıversıtet janyndaǵy daıyndyq bólimine (Foundation) túsý.

Bul baǵyt Qazaqstannyń bilim berý júıesine beıimdelgisi keletin nemese birden negizgi baǵdarlamaǵa túsýge daıyn emes talapkerlerge arnalǵan. Munda tildik, akademııalyq daıyndyq pen UBT-ǵa beıimdelý júredi.

Al joǵary oqý ornyn bitirip qoıǵandar ne isteý kerek?

Qandastar Qazaqstanda tek bakalavrıat deńgeıinde ǵana emes, magıstratýra men doktorantýra deńgeıinde de bilim alýǵa haqyly. Ol úshin memleketten stıpendııalyq baǵdarlamalar qarastyrylǵan. Basqasha aıtsaq, qandas granty magıstratýra men doktorantýraǵa da júredi.

UBT-dan qorqýdyń qajeti joq: qandastar úshin ne ózgerdi?

Qazaqstanda oqyǵysy keletin kóp qazaq jasynyń oıyndaǵy eń úlken kúmánniń biri — Ulttyq biryńǵaı testileý nátıjesi. Shetelde oqyǵan mektebiniń oqý baǵdarlamasy basqa bolǵandyqtan, UBT suraqtary tańsyq bolýy múmkin. Buryn bul másele rasymen kedergi bolatyn.

Qandas talapkerler jalpy konkýrsqa qatysyp, barlyq pánnen belgilengen mejeden ótýge tıis edi. Sonyń saldarynan kóp grant tolyq ıgerilmeı qalatyn. Keı jaǵdaıda talapker negizgi pánderdi jaqsy tapsyrsa da, Qazaqstan tarıhynan shekti upaı jınaı almaǵandyqtan konkýrsqa óte almaıtyn. Sońǵy jyldary qabyldaý tártibi ózgerdi.

Qazir qandas talapkerler UBT-dan jeńildetilgen formatpen ótedi:

oqý saýattylyǵy;
tańdaǵan mamandyqqa baılanysty eki pán.

Taǵy bir mańyzdy ózgeris — burynǵydaı ár pánnen mindetti shekti upaı talaby qoldanylmaıdy.

Al UBT tapsyrýǵa daıyn emes qandasqa birden ýnıversıtetke tapsyrmaı-aq, joǵary oqý ornynyń janyndaǵy arnaıy daıyndyq bólimderine barýǵa bolady. Muny keı ýnıversıtetter Foundation dep ataıdy. Qarapaıymdap aıtqanda, oqýǵa daıyndaıtyn bir jyldyq kýrs bar.

Munda:

qazaq tilin jetildirýge
Qazaqstandaǵy oqý júıesine úırenýge
UBT formatyn túsinýge
negizgi pánderdi qaıtalaýǵa múmkindik beriledi.

Oqý ádette kúzde bastalyp, kóktemniń sońyna deıin jalǵasady.

Kóp ýnıversıtette daıyndyq bólimine qabyldaý test arqyly emes, áńgimelesý arqyly ótedi.

Qaı ýnıversıtetter daıyndyq kýrsyna qabyldaıdy?

Qazaqstanda daıyndyq bólimi ashylǵan ýnıversıtetter eldiń ár óńirinde bar, ıaǵnı ornalasqan jerine, oqytylatyn mamandyqtarǵa jáne ómir súrý jaǵdaıyna baılanysty tańdaýǵa bolady.

Mysaly, Astanada L. N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti men Esil University daıyndyq bólimin ashqan. Bul baǵyt elordadaǵy ortaǵa úırengisi keletinderge yńǵaıly.

Almaty — eldiń qarjylyq ortalyǵy, ǵylymı orta qalyptasqan megapolıs sanalady. Munda ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti men Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti daıyndyq kýrsyna qabyldaıdy. Almatyda mamandyq tańdaý múmkindigi keń.

Túrkistan men Shymkentte:

Qoja Ahmet ıAsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti
M. Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıversıteti
Ózbekáli Jánibekov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan pedagogıkalyq ýnıversıteti.

Ózbekstannan keletin jastardyń kóbi osy óńirge nazar aýdarady.

Soltústik pen shyǵysta — ınjenerııa jáne jańa orta:

Soltústik Qazaqstan ýnıversıteti
Shyǵys Qazaqstan tehnıkalyq ýnıversıteti
Toraıǵyrov ýnıversıteti
Qostanaı, Kókshetaý ýnıversıtetteri.

Bul óńirlerde oqý quny men kúndelikti shyǵyn keı jaǵdaıda iri qalalarǵa qaraǵanda jeńilirek bolýy múmkin.

Qandaı qujat kerek?

Qazaqstanda ýnıversıtetke túsý úshin qujattardy aldyn ala jınaı bastaý kerek.

Negizgi tizim ádette mynadaı:

oqýǵa qabyldaý týraly ótinish
sheteldik pasport
mektep attestaty nemese dıplom
sol qujattardyń notarıýs rastaǵan aýdarmasy
ulty qazaq ekenin rastaıtyn qujat
medıtsınalyq anyqtama; (Qazaqstanda berilgen 075/ý úlgisindegi (QR kody bar) anyqtama nemese turǵylyqty elinen alynǵan medıtsınalyq qujat).

3×4 qalypty, keminde 4 dana fotosýret.

Ulty qazaq ekenin rastaıtyn qujattyń nysany ár elde árqalaı bolýy múmkin.

Mysaly:

Qytaıda — jeke kýálik
Mońǵolııada — arnaıy anyqtama
Ózbekstan, Reseı, Túrikmenstanda — týý týraly kýálik
Iran men Aýǵanstanda — qandas mártebesin rastaıtyn qujat nemese arnaıy memlekettik mekemeden berilgen anyqtama.

Qujat tapsyrǵan kezde tupnusqanyń aýdarmasynda qate ketýi sııaqty kútpegen jaǵdaılar bolýy múmkin. Sondyqtan bul isti sońǵy aptaǵa qaldyrmaǵan durys.

Qujat qabyldaý merzimi kóbine 5 tamyzdan 5 qyrkúıekke deıin (qaǵaz kúıinde de, onlaın da) júredi. Sonyń ishinde JOO-da bilim alýǵa arnalǵan stıpendııalyq baǵdarlamaǵa qujattardy qabyldaý onlaın rejımde 30 naýryzdan 31 mamyrǵa deıin myna silteme arqyly qabyldanady:

Qandas Qazaqstanǵa kelgennen keıin qaıda turady?

Kóp jaǵdaıda qandas stýdentter men daıyndyq bóliminde oqıtyn jastarǵa jataqhanadan oryn qarastyrylady. Biraq ár oqý ornynyń óz sharttary bar. Keı ýnıversıtet tolyq tegin beredi, keı jerde jeńildik qarastyrylǵan.

Sondyqtan qujat tapsyrýǵa kelgen boıda ýnıversıtettiń qabyldaý komıssııasynan bir suraqty naqtylap alǵan durys:

«Jataqhana berile me jáne baǵasy qandaı?»

Shákirtaqy kimderge beriledi?

Daıyndyq bóliminde oqıtyndarǵa aı saıyn memlekettik shákirtaqy beriledi. Qazir onyń kólemi — 41 myń teńge.

Al grantpen oqýǵa túsken stýdentter Qazaqstan azamattary sııaqty jalpy tártippen shákirtaqy alady.

Biraq bir nárseni aldyn ala eskergen durys.

Kóp ýnıversıtette medıtsınalyq saqtandyrý avtomatty túrde rásimdelmeıdi. Ony bólek qarastyrý qajet bolýy múmkin.

Qazaqstanǵa beıimdelý qıyn emes

Úırenshikti ortadan jańa ortaǵa kelgendikten kez kelgen stýdent áýelde ýaqytynyń kóbin qujat rásimdeýge, qalaǵa úırenýge, jataqhanaǵa ornalasýǵa jáne jańa ortaǵa beıimdelýge jumsaıdy.

Qazaqstannyń keı óńirlerinde arnaıy beıimdeý ortalyqtary jumys isteıdi.