Qarý men jeke zattar: Aqtóbedegi polıtsııa mýzeıinde ne saqtalǵan

Mılıtsııadan polıtsııaǵa deıin

Aqtóbe oblystyq polıtsııa departamentiniń ǵımaratyndaǵy mýzeıi 2004 jyly ashyldy. Tarıhqa súıensek, Aqtóbede 1919 jyldyń tamyz aıynan bastap mılıtsııa quramy jasaqtaldy. Alǵashynda temirjol beketinde, ózge de oryndarda mılıtsııa pýnkti quryldy. Túptamyry áskerı qyzmetpen tyǵyz baılanysty.

— Mýzeıde quqyq qorǵaý salasynda eńbek etken, basshylyq qyzmet atqarǵan adamdardyń fotosýretteri men qujattardyń úlgisi saqtaýly. Sonymen birge olar tutynǵan zattar da bar. Máselen krımınalısterdiń shabadany bar jabdyǵymen saqtaýly. Onda tergeý, saraptaý kezinde qoldanatyn qajetti quraldary bar. Sodan ári 30-40 jyldarda eńbek etken jeke quram men sol kezdegi qyzmetkerler formasy, qarý-jaraq saqtaýly. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde erlik kórsetken mılıtsııa qyzmetkerleri týraly aqparat, foto jınaqtalǵan. Malkejdar Bókenbaev Keńes Odaǵynyń batyry bolsa, Sársenǵalı Eshpaev 1, 2 jáne 3 dárejeli «Dańq» ordenderiniń ıegeri. Munyń bári balalar úshin qyzyqty, — dedi mýzeı meńgerýshisi Aısha Óteýlına.

Soǵysqa qatysqan quqyq qorǵaý salasy qyzmetkerleriniń esimin máńgi este saqtaý úshin arnaıy jınaq ta shyǵardy. Medal men qujattyń bári bir orynǵa toǵystyrylǵan.

Polıtsııa mýzeıinde 1940, 1950, 1970-1980 jyldardyń jáne 2000 jylǵy kıim úlgisi bar. Mektep oqýshylary kóbine qarý-jaraq pen baılanys quraldaryn, eski baspa mashınasyn, fotoapparatty qyzyqtaıdy. 1952 jyly shyqqan fotosalystyrǵysh apparaty da bar. Krımınalıster bul arqyly adamnyń beti-álpeti ózgergen be, ota jasalǵan ba degen suraqtarǵa jaýap alǵan.

— Balalardy eski telefon apparaty qyzyqtyrady. Ár kelgen saıyn ustap kóredi. Al baspa mashınasymen jumys istegende bir árip qate bolsa jumysty qaıta bastaǵanyn túsindiremin. Muny estigende olar tańqalady. Sonymen birge qaǵaz betine jazǵanda sııasy aǵyp, búldirmes úshin buryn sorǵyshty paıdalanǵan eken. Mundaǵy eń qundy jádiger — qońyraý. Órt sóndirý deposynyń qońyraýy aýlada turǵan. Shaqyrý bolsa qońyraýdy soqqan. Bul 1914-1938 jyldary aralyǵynda qoldanylǵan eken. Mýzeıge 1989 jyly tapsyrylǵan jáne ony órt sóndirý qyzmetiniń ardageri bergen, — dedi A.Óteýlına.

Sonymen birge munda polıtsııa qyzmetkerleriniń qyzmet jolyndaǵy fotolary, sporttyq jetistikteri men mádenı is-sharalardy aıǵaqtaıtyn jádigerler men foto saqtaýly.

Terrorlyq akt kezinde qaza tapqan qyzmetkerlerge qurmet

Táýelsizdik alǵan jyldardan beri Aqtóbede 9 polıtsııa qyzmetkeri kóz jumdy. Kóbi terrorlyq akt kezinde mert boldy. Mýzeıde basylym betterine shyqqan materıaldar men fotosýretter bar. Sonymen birge qaza tapqan polıtsııa qyzmetkerlerine arnaıy burysh jasaqtaldy.

2011 jyly 1-shildede Aıdos Boranbaev, Nurlan Alpysbaı, Rýslan Joldybaev, 2011 jyly 29 shildede Rústem Kenjalın kóz jumdy. Olar ІІ jáne ІІІ «Aıbyn» ordenimen marapattaldy. Mýzeıde polıtsııa qyzmetkerleriniń ózi tutynǵan telefony, saǵaty, qalamy men bet oramaly da saqtaýly. Sonymen birge terrorlyq akt bolǵan Keńqııaq aýylyn, onyń ishinde atys bolǵan aýmaqty kórsetetin sýretti kórýge bolady.

— Al 2016 jylǵy terrorlyq akt kezinde polıtsııa qyzmetkeriniń biriniń bas kıimine oq tıgen. Iesin keıin ǵana anyqtadyq. Ol Aqtóbe qalasy jol-patrýldik polıtsııasynyń qyzmetkeri Nurǵalı Qalmaǵambetov bolyp shyqty. Oq mańdaıyndaǵy belgisine tıip, aman qalǵany kórinedi. Sondyqtan men kelgen balalarǵa óz quqyǵyn bilip qana qoımaı, polıtsııaǵa da qurmet kórsetýi kerek ekenin aıtamyn, — dedi mýzeı meńgerýshisi Aısha Óteýlına.

Mýzeı salasyndaǵy jarty ǵasyr

Aısha Óteýlına 1980 jyldan bastap mýzeı salasynda eńbek etip keledi. Aldymen ǵylymı qyzmetker bolyp, keıin satylap ósti. 1985 jyly basshylyq qyzmetke aýysty. Ol mádenı oshaq Álııa Moldaǵulova mýzeıi bolatyn.

— «Álııa» izdeý otrıadyn, «Álııa» qyzdar klýbyn qurǵan edim. Osy jobalar áli kúnge deıin jumys istep kele jatyr. Buryn issaparǵa jıi shyǵyp, arhıvte jumys istegen edik. Álııamen bir mektepte oqyǵan qurbylaryn taýyp alyp, kezdesip te úlgerdik. Batalon komandıri Fedor Moıseevti arnaıy izdep baryp, júzdestim. Kezdesýmen men júzdesýler kezinde jınalǵan qujattardy alyp, Aqtóbege jetkizdim. Ókinishke qaraı sol shaqtyń ózinde biraz ýaqyt ótkizip alyppyz. Keıbirin alyp, keıbirine qol jetpedi. Álııa Moldaǵulova jerlengen jerge baryp, beınematerıal túsirip kelgenbiz. Bar bilimim men yqylasymdy arnaǵan edim. Álııa týraly aıtqan kezde áli kúnge deıin tolqımyn. Jerlengen jerine barǵanda ný orman boldy. Úlken qulpytasta qazaq qyzy Álııa Moldaǵulovanyń jerlengeni týraly jazylǵan. Bári adamǵa áser etedi. Týǵan jeri Qobda aýdanynan bir ýys topyraq aparyp salyp, sol jaqtan bir ýys topyraqty ala keldik. Ol da Álııa Moldaǵulova mýzeıinde saqtaýly, — dedi ol.

Aısha Óteýlınanyń jasy búginde 70-ten asty. Jalaqysy az sala bolsa da jarty ǵasyrǵa jýyq ǵumyryn arnady. Áli de polıtsııa mýzeıin júıelep, jańǵyrtýdy josparlap otyr. Sebebi jyl saıyn jádigerler jınalady, tolyǵady. Onyń bárin kelýshilerge usyný úshin jańa jobany da oılastyryp qoıǵan.

— Mýzeı qyzmeti bir kúnge, bir aıǵa da toqtamaıdy. Kez kelgen ortada adamdardy tyńdap, qyzyqty derekterdi izdep júremin. Baılanys ornatyp, jaqsy dúnıe izdeımin. Bir kezdeskende ashylyp, sóılesetini bar. Keıbiri oınalyp, keıin ǵana aıtady. Ekskýrsııaǵa kelgen balalarǵa da ata-ájelerimen, ata-analarymen sóılesip, eski dúnıelerdiń tarıhyn suraýǵa úndeımin. Bir bala atasynyń kózildirigin tapsyrdy. Tarıh osylaı saqtalyp, urpaqqa mıras bolady. Ózim «Dostyq» úıindegi mýzeıde eńbek ettim. Zeınetkerlikke shyǵyp, polıtsııa departamentiniń mýzeıine keldim. Sóıtip áskerı, ultaralyq, kúshtik qurylym salasynda jarty ǵasyrǵa jýyq eńbek ettim. Jastardy tárbıelep, olardyń patrıottyq sezimin oıatyp, elimizge qyzmet etýge baǵyttap ekenmin. Zeınetker bolsam da jumystan qalmadym. Adam qaı salada júrse de jumysyn tereń meńgerýi kerek, — dedi ol.

Aısha Óteýlına únemi óz-ózin damytady. Qazir til úırenip júr, saıahattaǵandy unatady. Adamdarmen aralasyp, jastardy sózge tartady. Jan-jaǵyna kómektesip, qamqorlyq tanytady. Armany — polıtsııa mýzeıin qaıta jasaqtap, qundy jádigerlerdi kópshilikke jańa formatta usyný.

Aıta keteıik, Soltústik Qazaqstan oblysy Konstantınovka aýylyndaǵy mektep mýzeıi sırek kezdesetin kóne shoıyn sandyqpen tolyqty. Salmaǵy shamamen 3 tsenterge jetetin sandyqtyń qarapaıym adamǵa tıesili bolmaǵany anyq. Ańyz boıynsha, ol belgili ǵalym, aǵartýshy Shoqannyń týǵan atasy Ýálıge qatysty bolýy múmkin.