El azamattaryn 1 aqpannan qandaı ózgerister kútip tur
ASTANA. KAZINFORM – Búginnen bastap elimizde birqatar mańyzdy ózgeris bolady. Máselen, bilim berý uıymdaryn tosynnan tekserý bastalyp, Ulttyq qordan balalardyń esepshottaryna qarajat aýdaryla bastaıdy. Munan bólek órt qaýipsizdigine qoıylatyn talaptar kúsheıtilip, Qazaqstan azamattyǵyn alǵysy kelgender test tapsyrady.
Bilim uıymdary tekseriledi
Sonymen, Úkimet basshysy Oljas Bektenovtiń tapsyrmasyna sáıkes, 1 aqpannan bastap barlyq bilim berý uıymdaryna «tosynnan tekserý» qaǵıdaty boıynsha erekshe baqylaý men qadaǵalaý júıesi engizildi. Bul balalardy saýyqtyrý, olardyń qaýipsizdigi men tamaqtaný máselelerine qatysty. Osyǵan oraı Densaýlyq saqtaý, Oqý-aǵartý, Mádenıet, Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý, Týrızm jáne Іshki ister mınıstrlikteri ákimdiktermen birlesip, erekshe baqylaý men qadaǵalaýǵa jatatyn nysandar tizilimin daıyndady.
Elimizde 8 myńnan astam mektep bar. Olarda 4,1 mln-nan astam oqýshy bilim alady. 2025/2026 oqý jylynda 363 461 jetkinshek alǵash ret bilim ordasy tabaldyryǵyn attady.
Órt qaýipsizdigi talaby qatańdatyldy
Respýblıkada obektini qabyldaý jáne paıdalanýǵa bermes buryn onyń órt qaýipsizdigi talaptaryna sáıkestigi týraly qorytyndyny alýdy mindetteýdi kózdeıtin azamattyq qorǵaý salasyndaǵy jańa talap kúshine endi. Bul mindet qurylysqa tapsyrys berýshige júkteledi jáne adamdar kóp jınalatyn nysandarǵa, sondaı-aq bıiktigi 28 metrden asatyn ǵımarattarǵa, onyń ishinde kóppáterli turǵyn úılerge de qoldanylady.
Qorytyndy ýákiletti organnyń aýmaqtyq bólimsheleri daıyn nysanda júrgizilgen órt-tehnıkalyq tekserýdiń nátıjesi boıynsha beriledi. Ony berý memlekettik kórsetiletin qyzmet formatynda elektrondyq túrde «elektrondyq úkimet» veb-portaly arqyly «E-lıtsenzııalaý» memlekettik derekter bazasynyń aqparattyq júıesinde júzege asyrylady.
Memlekettik satyp alýda tsıfrlyq teńge qoldanylady
2 aqpannan bastap memlekettik satyp alý salasynda qosylǵan qun salyǵy (QQS) belgilengen tsıfrlyq teńgeni qoldaný pılottyq jobasy iske qosylady. Sol arqyly jańa qosylǵan qun salyǵyn ákimshilik basqarý tetigi engizilip,, tsıfrlyq teńgedegi qarajattyń bir bóligi QQS somasyna teń bolady. Ol bıýdjetke salyq tóleý úshin nemese basqa salyq tóleýshilermen esep aıyrysýǵa ǵana jumsalýy múmkin. Pılottyq joba jyl sońyna deıin jumys isteıdi.
Jobanyń maqsaty – salyq mindettemelerin oryndaýdy jeńildetý jáne tapsyrys berýshiler men jetkizýshiler arasyndaǵy esep aıyrysýdy ashyq etý. Aldyn ala boljamǵa sáıkes, QQS «belgisi bar» tsıfrlyq teńge jalǵan shemalardyń qoldanylýyn qysqartady jáne bıýdjetke salyq túsimderin tolyq ári ýaqtyly qamtamasyz etedi.
Qazaqstan tólqujatyn alǵysy kelgender test tapsyrady
Ótken aıda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstriniń buıryǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyna qabyldaý nemese azamattyǵyn qalpyna keltirý kezinde memlekettik tildi qarapaıym deńgeıde, Konstıtýtsııa negizderin, sondaı-aq Qazaqstan tarıhyn bilý kólemin aıqyndaý boıynsha testileýdi ótkizý qaǵıdalary bekitildi. Azamattyq alýǵa úmitkerler úshin testileýge ótinishterdi qabyldaý 3-10 aqpan aralyǵynda ótedi. Ótinish berý Ulttyq testileý ortalyǵynyń app.testcenter.kz saıtynda nemese UTO qosymshasy arqyly júrgiziledi. Testileýdiń ózi 11 aqpanda ótedi.
Testileý 3 bólimnen turady:
- qazaq tili boıynsha test (qazaq tilinde) — 30 tapsyrma, shekti ball — 15;
- Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasynyń negizderi boıynsha test (qazaq nemese orys tilinde) — 40 tapsyrma, shekti ball — 20;
- Qazaqstan tarıhy boıynsha test (qazaq nemese orys tilinde) — 30 tapsyrma, shekti ball — 15.
— Eń joǵary ball — 100, shekti ball — 50. Testileý ýaqyty — 2 saǵat 10 mınýt. Múmkindigi shekteýli (múgedektigi bar) tulǵalarǵa testileý tapsyrý úshin qosymsha 30 mınýt beriledi. Testileýge qatysý quny — 14 693 teńge.
Syra ónimderi tańbalanady
Búginnen bastap syra men syra ónimderine mindetti tańbalaý engiziledi. Tańbalaý kezeń-kezeńimen júzege asyrylady. Atap aıtqanda, 2026 jylǵy 1 aqpannan bastap syra quıylǵan bóshkelerde jáne bótelkelerde shyǵarylatyn syra men syralyq sýsyndar tańbalanady. Al 2027 jylǵy 1 qańtardan bastap bankalardaǵy ónimderge tańbalaý engiziledi.
Taýarlardy tańbalaý tutynýshylardy jalǵan jáne kontrafaktiden qorǵap, olardyń sapasy men qaýipsizdigine kepildik beredi. Sondaı-aq, memleket satý tizbegin qadaǵalap, bızneske deldaldardyń sanyn azaıtýdy usynyp, josyqsyz kásipkerlerdiń ústeme paıda alýyna jol bermeýge jáne taýar qunyn retteýge múmkindik alady. Halyqaralyq tájirıbe de osy tetikti engizý taýarlardyń óndiristen nemese ımportty ákelýden bastap túpkilikti satýǵa jáne aınalymnan shyǵarýǵa deıingi ómirlik tsıklin qadaǵalaýǵa ǵana emes, sondaı-aq bıýdjetke salyq túsimderin ulǵaıtýǵa múmkindik beretinin kórsetedi.
EAEO aýmaǵy arqyly júk tasymaldary jańa tásilmen baqylanady
1 aqpannan bastap Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe elderdiń aýmaǵy arqyly ótetin júk tasymaldary jańa tásilmen baqylaýǵa alynady. Endi eki nemese odan da kóp el arqyly ótetin taýarlar arnaıy navıgatsııalyq plombalar arqyly qadaǵalanady. Plombalar júk kólikteri men vagondarǵa ornatylady jáne olardyń qozǵalysyn jol boıy onlaın rejımde baqylaýǵa múmkindik beredi. Júıe aldymen avtomobıl jáne temirjol kóligimen tasymaldanatyn taýarlarǵa engiziledi. Ol kedendik tranzıt, eksport jáne EAEO elderi arasyndaǵy ózara saýda kezinde qoldanylady.
Navıgatsııalyq plombany ornatý men iske qosý bar bolǵany 3–5 mınýtty alady, al derekterdi júıege engizý 5–7 mınýtta júzege asady. Bul júk júrgizýshileri men kásipkerlerdi qosymsha ýaqyt joǵaltýdan qorǵaıdy.
«Nur Joly» keden beketiniń basshysy Murat Erdenbekovtiń aıtýynsha, buryn júk kólikterine qarapaıym mehanıkalyq plombalar taǵylsa, endi olardyń ornyna zamanaýı navıgatsııalyq plombalar qoldanyla bastaıdy.
- «Nur Joly» keden beketinde bul júıe 2025 jyldan beri pılottyq joba retinde synaqtan ótkizilip keledi. 2025 jylǵy 2 sáýirde alǵashqy navıgatsııalyq plombalar taǵylyp, júk baǵyttary arnaıy júıe arqyly naqty ýaqyt rejıminde baqylandy. Osy ýaqytqa deıin 544 júk kóligine 1 075 navıgatsııalyq plomba ornatyldy, - dedi keden beketiniń basshysy.
Oraza aıy bastalady
Qasıetti Oraza aıy 19 aqpannan bastalyp, 19 naýryzǵa deıin jalǵasady. Qadir túni 16 naýryzdan 17 naýryzǵa qaraǵan túnge sáıkes keledi. Al Oraza aıt merekesi 20 naýryzda atap ótiledi. Eskerte keterligi, Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń Sharıǵat jáne pátýa bólimi Hıjrı aılardyń bastalýyn halyqaralyq astronomııalyq zertteý ortalyqtarynyń málimetteri negizinde jasaǵan. Osyǵan oraı pátýa mamandary dinı merekelerdiń naqty kúnderi jańa aıdyń kórinýine baılanysty kórsetilgen ýaqyttan bir kún shegerilýi nemese alǵa jyljýy múmkin ekenin eskertip otyr.
Qasıetti Ramazan aıynda oraza ustaýdan saıahatshylar, psıhıkalyq aýytqýshylyǵy bar naýqastar, qarttar, aýrýdan zardap shegetin adamdar, júktilik jáne laktatsııa kezeńindegi áıelder bosatylady.
Ramazan aıynda oraza tutqan árbir musylman tán men jan saýlyǵyn oılaıdy. Biraq, kópshiligi sáresi men aýyzashar mázirindegi erekshelikten habarsyz. Aılardyń sultanynda oraza ustaǵan jandar densaýlyqqa zııan tıgizbeıtindeı durys tamaqtaný joldaryn bilgen durys. Endeshe orazada durys tamaqtanýdyń maman usynǵan mynadaı toǵyz ádisin bilgenińiz jón.
Qysqy Olımpıada oıyndary ótedi
6-22 aqpan aralyǵynda Italııada XXV qysqy Olımpıada oıyndary ótedi. Oǵan Qazaqstan quramasynyń sapynda 36 sportshy qatysady.
Elimizdiń enshisinde kelesi sport túrlerinen lıtsenzııalar bar:
- frıstaıl-mogýl - 4 sportshy;
- frıstaıl-akrobatıka - Dinmuhammed Raıymqul, Sherzod Hashırbaev, Roman Ivanov, Asan Asylhan, Aıana Joldas;
- bıatlon - 2 er, 2 áıel sportshy (baratyn sportshylar esimi Ulttyq qurama bapkerler keńesinen keıin anyqtalady);
- taý shańǵysy sporty - Rostıslav Hohlov, Aleksandra Skorohodova;
- shańǵy qossaıysy - 1 sportshy;
- shańǵy jarysy - 7 sportshy;
- shańǵymen tuǵyrdan sekirý - 2 sportshy
- konkımen júgirýden 5 sportshy - Evgenıı Koshkın, Krıstına Sılaeva, Elızaveta Golýbeva, Nadejda Morozova, Arına Ilıaşenko.
- short-trekten 4 sportshy - Abzal Ájǵalıev, Denıs Nıkısha, Olga Tıhonova, ıAna Han.
- mánerlep syrǵanaýdan - Mıhaıl Shaıdorov, Sofıa Samodelkına.
Aıta keteıik, 23 qańtarda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik týyn Ulttyq quramanyń músheleri Denıs Nıkısha men Aıaýlym Ámrenovaǵa jáne Qazaqstan paralımpıadalyq komandasynyń múshesi Erbol Hamıtovqa tabystaǵan edi.