BUU: Afrıka jahandyq ashtyqtyń epıtsentrine aınaldy

ASTANA. KAZINFORM — Dúısenbi kúni BUU Qaýipsizdik Keńesinde azyq-túlik qaýipsizdigi máselesi men ashtyqqa tikeleı sebep bolǵan qaqtyǵystardyń saldary ári onyń qozǵaýshy kúsh retindegi róline arnalǵan ashyq pikirtalas ótti. BUU Bas hatshysynyń birinshi orynbasary Amına Mohammed óz sózinde soǵys pen ashtyqtyń kesirinen bolǵan «daǵdarystyń eki ushy bar» ekenin atap ótti, dep jazdy BUU resmı saıty.

Onyń aıtýynsha, qarýly qaqtyǵystar aýyl sharýashylyǵy alqaptaryn, naryqty, joldardy buzady, al ashtyq «úmitsizdikti kúsheıtedi, al úmitsizdik bosqynǵa aınalýdy jáne zorlyq-zombylyqty arttyrady».

Mohammedtiń sózinshe, álemdegi 16 iri ashtyq oshaǵynyń 14-inde azyq-túlik tapshylyǵyna tikeleı qarýly qaqtyǵystar sebep bolyp otyr.

— Sýdanda, álemdegi eń aýqymdy azyq-túlik daǵdarysy júrip jatqan jerde, Darfýr men Kordofandaǵy zorlyq ashtyqty kúsheıtip jiberdi. Gazada tamyz aıynda ashtyq resmı túrde rastaldy jáne jaǵdaı áli de aýyr. Gaıtı, Iemen, Sahel aımaǵy jáne Kongo Demokratııalyq Respýblıkasynda mıllıondaǵan adam ashtyq pen qaqtyǵys týdyrǵan tuıyq sheńberden shyǵa almaı otyr, — dedi ol.

Jahandyq áseri

Bas hatshynyń birinshi orynbasary turaqsyzdyqtyń jahanǵa tıgizgen keri áserine de nazar aýdardy:

— Eýropadaǵy soǵys dándi daqyldar eksportyn buzyp, Afrıka, Latyn Amerıkasy jáne Azııada azyq-túlik daǵdarystaryn týdyrdy. Naryqtar dúrligip, ınflıatsııa ósti, mıllıondaǵan adam ash qaldy, — dedi ol.

Ol sondaı-aq azyq-túliktiń soǵysta qarý retinde qoldanylýy faktilerine alańdaýshylyq bildirdi:

– Adamdardy ádeıi tamaqtan aıyrý — sonyń ishinde Gazada — azyq-túlikti qarý retinde paıdalaný taktıkasyna aınaldy, – dedi Bas hatshynyń birinshi orynbasary.

Aýyl sharýashylyǵy júıeleriniń buzylýy, saýda joldarynyń bógelýi, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etetin ınfraqurylymnyń joıylýy jaǵdaıdy ýshyqtyryp otyr.

Mohammed klımattyń ózgerýi de daǵdarysqa aıtarlyqtaı salmaq salyp, shıelenistiretinin aıtty:

– Sý tasqyny egis alqaptaryn shaıyp ketedi, qurǵaqshylyq alqaptardy tozańǵa aınaldyrady, temperatýranyń kóterilýi jaıylymdardy joıyp jiberip jatyr, – dedi ol.

Ol tórt negizgi baǵytty usyndy:

• Gýmanıtarlyq qoljetimdilikti qamtamasyz etý jáne halyqaralyq gýmanıtarlyq quqyqty saqtaý;
• Uzaq merzimdi ınvestıtsııalar arqyly turaqty azyq-túlik júıelerin qurý jáne olardy áleýmettik qyzmetter men naryqtarmen baılanystyrý;
• Klımattyń ózgerýine beıimdelý jáne onyń saldaryn azaıtý boıynsha sharalar;
• Qaqtyǵystardy saıası jolmen retteý — jalǵyz turaqty sheshim.

 

Gýmanıtarlyq qoljetimdilik jáne beıbit turǵyndardy qorǵaý

BUU gýmanıtarlyq máseleler jónindegi basshysynyń orynbasary Djoıs Msýıa (Tom Fletcherdiń atynan sóılep), eń aýyr azyq-túlik daǵdarysy — Gaza men Sýdandaǵy ashtyq — eń aldymen qarýly qaqtyǵys pen zorlyq-zombylyqtyń saldarynan bolǵanyn atap ótti.

Ol Iemendegi jaǵdaıdy da sıpattap:

– Infraqurylymnyń joıylýy ımportty qıyndatady; qaqtyǵys halyqtyń oryn aýystyrýyna jáne ekonomıkalyq quldyraýǵa ákelip otyr, gýmanıtarlyq qoljetimdiliktiń shektelýi men qaýipsizdiktiń tómendigi kómek jetkizýge kedergi keltiredi, – dedi ol.

Msýıa ashtyqtyń qaýipti saldaryna toqtaldy:

– Ashtyq adamdardy jynystyq zorlyq-zombylyqqa ári kúshtep kóshirýge májbúrleý qaýpin arttyrady, óıtkeni adamdar tek ózderin asyraý úshin kúresedi. Ásirese áıelder zardap shegedi, jıi óz qajettilikterin emes, otbasynyń jaǵdaıyn birinshi orynǵa qoıady, – dep atap ótti baıandamashy.

Ol halyqaralyq gýmanıtarlyq quqyq normalaryn eske saldy:

• Beıbit turǵyndar men azamattyq ınfraqurylymdy qorǵaý mindetti.

• Ashtyqty soǵys ádisi retinde qoldanýǵa tyıym salynǵan.

• Azamattardyń ómir súrýine qajetti nysandarǵa shabýyl jasaýǵa nemese olardy joıýǵa bolmaıdy.

BUU Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymynyń (FAO) bas ekonomısi Maksımo Torero azyq-túlik daǵdarysyn baqylaý jáne aldyn ala sharalar qabyldaý úshin Integratsııalanǵan azyq-túlik qaýipsizdigi fazalary klassıfıkatsııasynyń (IPC) rólin túsindirdi.

IPC álemdik deńgeıde ashtyqtyń bastalǵanyn nemese bastalý qaýpin anyqtaýǵa kómektesedi. Ótken jyly Ashtyqty baqylaý komıteti ashtyqty úsh ret rastady:

• eki ret Sýdanda (jeltoqsan 2024 jáne qarasha 2025),

• bir ret Gazada (tamyz 2025).

— Bul — qaqtyǵys saldarynan týyndaǵan ashtyq máselesiniń bir jyl ishinde eki tirkelýi alǵash ret bolyp otyr, — dedi Torero.

Ol erte eskertý júıeleriniń mańyzyn atap ótti:

— Ashtyq bastalǵanyn kútip baryp áreket etý — tym kesh áreket etý degen sóz. Sýdan men Gazada IPC erte eskertýler berip, eń aýyr saldardy boldyrmaýǵa shaqyrdy, — dedi ol.

Afrıka: aýqymdy azyq-túlik daǵdarysy

Afrıka odaǵynyń azyq-túlik júıeleri jónindegi arnaıy elshisi Ibragım Maıakı Afrıkanyń jahandyq ashtyqtyń epıtsentrine aınalǵanyn aıtty:

aımaqtaǵy halyqtyń 20,4%-y azyq-túlik tapshylyǵyn bastan keshirip otyr, bul — álemdik kórsetkishten eki ese joǵary.

Sýdanda 25,6 mln adam, ıaǵnı halyqtyń 54%-y, tamaq tapshylyǵynan zardap shegip otyr. Kongo Demokratııalyq Respýblıkasynda jáne Sahel aımaǵynda jaǵdaı óte aýyr — mıllıondaǵan kóship-qonýshylar, mıllıardtaǵan dollar ekonomıkalyq shyǵyn.

«Azyq—túliktiń jetkiliksizdigi Afrıka ekonomıkasynan jyl saıyn 25 mlrd dollardan astam shyǵyn ákeledi. Shuǵyl sharalarsyz mıllıondaǵan adam apattyq ashtyqqa tap bolady, al tutas aımaqtar orny tolmas quldyraýǵa ushyraýy múmkin, — dep eskertti ol.

Maıakıdiń aıtýynsha:

• 1961 jyldan beri Afrıka aýyl sharýashylyǵy ónimdiliginiń 34%-yn joǵaltqan;

• ekstremaldy aýa raıy saldarynan jahandyq shyǵyndardyń 35%-y osy qurlyqqa tıesili;

• halyqtyń tek 40%-ynda ǵana erte eskertý júıelerine qoljetimdilik bar;

• 2025 jyly azyq-túlik ımporty 110 mlrd dollarǵa jetýi múmkin (2019 jyly 43 mlrd bolǵan).

Sonymen qatar gýmanıtarlyq qarjylandyrý kúrt tómendeegen: 2023 jyly azyq-túlik sektoryna qoldaý 30%-ǵa azaıǵan, 2024 jyly da tómendeý jalǵasqan.

Maıakı óz sózin qorytyndylaı kele:

— Afrıkada qaqtyǵys pen ashtyqtyń baılanysy óte tereń ári bir-birin kúsheıtedi.
Beıbitshilik ornamaıynsha — Afrıka ózin azyq-túlikpen qamtamasyz ete almaıdy,
al azyq-túlik qaýipsizdigisiz — turaqty beıbitshilik te múmkin emes, — dedi.

Eske sala keteıik, buǵan deıin BUU Sýdan halqynyń úshten eki bóligi gýmanıtarlyq kómekke zárý ekenin habarlaǵan edi.