Búgin – Shómishbaı Sarıevtiń týǵan kúni

ASTANA. KAZINFORM — Búgin – qazaq ádebıetiniń kórnekti ókilderiniń biri, aqyn Shómishbaı Sarıevtiń týǵan kúni. Qazaq poezııasynda ózindik úni bar aqyn, aýdarmashy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Shómishbaı Sarıev ádebıet pen ǵylymdy qatar alyp júrgen tulǵa edi.

Ol qazaq lırıkasynyń damýyna eleýli úles qosyp, shetel aqyndarynyń shyǵarmalaryn qazaq tiline tárjimalaý arqyly rýhanı keńistikti baıytty.

Shómishbaı Sarıev 1946 jyly 15 sáýirde Qyzylorda oblysy, Aral aýdany, Shómish stansasynda dúnıege kelgen.

Eńbek jolyn aýdandyq gazetterde bastap, keıin joǵary bilimin Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetinde jalǵastyrdy. Ýnıversıtetti támamdaǵan soń, baspa jáne ǵylymı ortada qyzmet atqaryp, «Qazaqstan» baspasynda redaktor, «Juldyz» jýrnalynda bólim meńgerýshisi boldy. Sondaı-aq M.O. Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynda uzaq jyldar ǵylymı qyzmetker retinde eńbek etti.

Shómishbaı Sarıevtiń shyǵarmashylyǵy qazaq poezııasynda erekshe oryn alady. Onyń alǵashqy jyr jınaǵy «Baldáýren» 1974 jyly jaryq kórip, keıin qazaq jáne orys tilderinde kóptegen kitaptary basyldy. Aqynnyń «Araıly kóktem», «Taǵdyr», «Saǵynyshym – teńiz» syndy jınaqtary oqyrman tarapynan joǵary baǵalandy.

Sonymen qatar ol aqyn ǵana emes, bilikti aýdarmashy retinde de tanyldy. Álem ádebıetiniń birqatar ókilderiniń, sonyń ishinde Robert Rojdestvenskıı, Olga Berggolts, Mıhaıl Emıneský shyǵarmalaryn qazaq tiline aýdardy.

Ǵylymı salada da jemisti eńbek etken qalamger «Qazirgi qazaq lırıkasynyń izdenisteri» taqyrybynda kandıdattyq dıssertatsııa qorǵap, qazaq poezııasynyń damý úrdisterin zerttegen eńbekter jazdy.

Aqynnyń shyǵarmashylyǵy halyqaralyq deńgeıde de moıyndaldy. Ol Frants Kafka atyndaǵy halyqaralyq syılyqtyń laýreaty atanyp, «Tarlan» syılyǵyn ıelendi. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri ataǵyna ıe boldy.

Shómishbaı Sarıev 2021 jyly 15 aqpanda ómirden ótti. Alaıda onyń poezııasy men ǵylymı murasy qazaq ádebıetiniń altyn qorynda saqtalyp, keler urpaqqa rýhanı qazyna retinde qyzmet etip keledi.

Aqyn esimin ulyqtap, shyǵarmashylyǵyn oqyrmanǵa dáripteý maqsatynda týǵan jerinde mereıtoılyq is-sharalar ótip jatyr. Onyń shymyldyǵy aqpan aıynda Qyzylorda qalasynda ótken «Saz áleminiń sańlaǵy» atty eske alý keshimen túrilgen bolatyn. Syr óńiri bul kúni rýhanı tolqynysqa bólenip, án áleminiń sańlaǵyn saǵynyshpen eske aldy. Kesh barysynda kompozıtordyń halyq júreginen oryn alǵan tańdaýly ánderi shyrqaldy. Qazaqstannyń halyq artısi Roza Rymbaeva oryndaǵan «Dombyra týraly ballada» áni kesh shyraıyn keltirdi. Taǵylymdy kesh ult rýhanııatyna ólsheýsiz úles qosqan tulǵanyń shyǵarmashylyq murasyn ulyqtaýdyń jarqyn kórinisi boldy. 

Kompozıtordyń 80 jyldyǵyna arnalǵan is-sharalar legi mádenıet jáne bilim berý uıymdarynda jalǵasyn tapty. Qaı-qaısysynyń da maqsaty — aqynnyń ónegeli ómirin eske alý, shyǵarmashylyǵyn nasıhattaý jáne jas urpaqqa rýhanı sabaq berý.