Aleshka Sımkıch: Konstıtýtsııa – halyq tańdaýy

ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda ótken referendýmǵa qatysty Eýropalyq odaqtyń Kazinform agenttigine Eýropalyq odaqtyń elimizdegi Elshisi Aleshka Sımkıch aıtyp berdi.

— Árıne, biz jańa Konstıtýtsııa tóńiregindegi barlyq talqylaýlardy Qasym-Jomart Toqaev ony alǵash ret 2025 jyldyń qyrkúıeginde jarııalaǵan sátten bastap muqııat baqylap otyrdyq.
Qazaqstan basshylyǵyn daýys berýge qatysý deńgeıi men jańa Konstıtýtsııany qoldaý kórsetkishi boıynsha áserli nátıjelermen quttyqtaı alamyn.

Túsinemin, endi qabyldanǵan Konstıtýtsııa erejelerine sáıkes keletin jańa zańnamalar qabyldanatyn bolady. Biz, Eýropalyq odaq retinde, eń aldymen osy zańdardyń Qazaqstannyń halyqaralyq mindettemelerine sáıkestigine nazar aýdaramyz. Al Konstıtýtsııa — bul, túptep kelgende, Qazaqstan halqynyń tańdaýy.

Eýropalyq odaq pen Qazaqstan arasyndaǵy qatynastar oń baǵytta damyp keledi. Qazirgi tańda biz keńeıtilgen seriktestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisim aıasynda túrli baǵyttar boıynsha dıalogtardy jalǵastyryp otyrmyz.

Bizde óte nátıjeli dıalog qalyptasty. Maǵan unaıtyny bul ekijaqty monolog emes, naqty pikir almasý júredi. Biz bir-birimizge oń jáne syn pikirlerdi de ashyq aıta alamyz. Eń bastysy — yntymaqtastyq bar jáne onyń bolashaqta ózgerýine sebep kórip otyrǵan joqpyn.

— Sımkıch hanym, qazirgi ýaqytta Astanada EO-QR birneshe kishi komıtetteriniń otyrystary ótip jatyr. Osy kezdesýler týraly tolyǵyraq aıtyp bere alasyz ba?

— Iá, bizde energetıka, ádilet jáne kólik salalary boıynsha úsh kúndik kezdesýler ótip jatyr. Aldynǵy sózimde atap ótkenimdeı, keńeıtilgen seriktestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisim bar, onyń qol qoıylǵanyna ótken jeltoqsanda 10 jyl toldy.

Bul — jyl saıyn ótetin rásim: bir jyly kezdesý Astanada ótse, kelesi jyly Brıýsselde uıymdastyrylady. Bıyl biz Astanadamyz. Eýropalyq syrtqy is-qımyl qyzmetiniń Ortalyq Azııa jónindegi basqarma basshysy, QR Bas prokýrorynyń orynbasary jáne Qazaqstan Úkimetiniń kóptegen ókilderi adam quqyqtary, ádilet, ishki ister, sondaı-aq energetıka men kólik máselelerin talqylaýda.

Energetıka salasyna kelsek, biz eki negizgi baǵytty qarastyryp otyrmyz. Birinshisi — Qazaqstan men Eýropalyq odaq úshin energetıkalyq qaýipsizdik. Qazaqstan biz úshin mańyzdy energııa jetkizýshi, ásirese munaı boıynsha. Qazirgi ýaqytta Eýroodaqtaǵy munaı qajettiliginiń shamamen 12%-y Qazaqstan esebinen qamtamasyz etiledi. Biz bul yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtqymyz keledi.

Ekinshi baǵyt — «jasyl» energetıka. Turaqty damý kún tártibi, jańartylatyn energııa kózderi, «jasyl» sýtegi jáne basqa da baǵyttar boıynsha yntymaqtastyq máseleleri talqylanýda.
Sonymen qatar yntymaqtastyqty jaqsartý úshin baılanystardy damytý qajet. Qazirgi tańda bul sala áli de qıyndyq týdyryp otyr: Qazaqstannan Eýropaǵa úlken kólemdegi júkterdi, sonyń ishinde energııa resýrstaryn jetkizý tym uzaq ýaqyt alady. Osy merzimdi qysqartý qajet.
Munda birneshe másele bar: qarjylandyrý — ınvestıtsııany kim júzege asyratyny jáne ekologııalyq talaptar. Degenmen, eń bastysy bul baǵytta jumys isteý qajet.

— Brıýssel Qazaqstanmen baılanystardy nyǵaıtý úshin aldaǵy ýaqytta qandaı qadamdar jasaýdy josparlap otyr? Kólik-logıstıka, energetıka jáne mańyzdy shıkizat resýrstary salalarynda qandaı josparlar bar?

— Qazaqstannyń teńgerimdi syrtqy saıasaty bizge túsinikti. Eldiń geografııalyq erekshelikterin de jaqsy bilemiz. Qazaqstan tarıhı jáne ekonomıkalyq baılanystary bar seriktestermen yntymaqtastyqty jalǵastyrýy tıis. Sonymen qatar Eýropalyq odaq ta mańyzdy baǵyt ekenin atap ótkim keledi.

Biz BUU, EQYU sııaqty halyqaralyq uıymdar aıasynda kópjaqty formatta tabysty yntymaqtastyqty jalǵastyryp kelemiz. Kózqarastarymyz uqsas, degenmen keıbir máselelerde aıyrmashylyqtar bolýy múmkin.

Kólik, klımat, energetıka sııaqty salalardan bólek, beıbitshilik pen jahandyq turaqtylyq máseleleri boıynsha da ózara pikir almasýǵa múmkindik bar. Osy turǵyda Qazaqstan men Eýropalyq odaqtyń ustanymdary ortaq, ári biz senimdi seriktespiz dep esepteımin.

Aıta keteıik, QR Syrtqy ister mınıstri Ermek Kósherbaev Eýropaǵa vıza rejımin jeńildetý boıynsha kelissózde negizdi jumystar pysyqtalyp bolǵanyn aıtty.

Sonymen qatar Eýropalyq odaqtyń sanktsııalar jónindegi arnaıy ókili Devıd O’Sallıvan jýrnalısterge arnalǵan brıfıng barysynda birqatar saýalǵa jaýap berdi.

Oǵan qosa, Eýropalyq odaqtyń sanktsııalar jónindegi arnaıy ókili Devıd O’Sallıvan Qazaqstanǵa qatysty jańa shekteý sharalary qarastyrylmaıtynyn málimdegen edi.